اقش: سايلاۋ قارساڭى

وسىدان 232 جىل بۇرىن اعىلشىنداردان iرگەسiن اۋلاق سالعان يمميگرانتتار ەلi — امەريكانىڭ حالقى وتكەن اپتادا ەل تاۋەلسiزدiگiن 232-رەت تويلادى.

4 شiلدە — اقش تاۋەلسiزدiك العان كۇن. 1776 جىلى 4 شiلدەدە امەريكانىڭ نەگiزiن قۇرۋشىلار ۇلىبريتانيانىڭ قۇرامىنان ءبولiنiپ شىعاتىندىقتارىن مالiمدەدi: "مىرزالار مەن حانىمدار! مەن سiزدەردi امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ ازاماتتارى دەپ جاريالايمىن!". وتكەن اپتادا تاۋەلسiزدiك مەرەكەسiنە قاتىستى ايتىلعان قۇتتىقتاۋ ءسوز 232 رەت قايتالاندى. ەگەمەندiك مەرەكەسiنەن باسقا امەريكالىقتار ءۇشiن وتە ماڭىزدى بiر ماسەلە بار. ول — كۇزدەگi سايلاۋ. ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ قاراشاسىندا امەريكالىقتار وزدەرiنiڭ جاڭا پرەزيدەنتiن سايلايدى. نەگiزi اقش-تاعى داۋىس بەرۋ پروتسەسi ۇزاققا سوزىلاتىن قيىن شارۋا. وسىدان 1 ايعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن ءوزارا باسەكەگە تۇسكەن قوس دەموكرات حيللاري كلينتون مەن باراك وبامانىڭ سايىسىنىڭ ناتيجەسiندە وباما ۇستەمدiككە يە بولدى. بۇگiندە ول رەسپۋبليكالىقتار دوداعا قوساتىن ماككەينمەن باق سىناسۋعا كۇش پەن جاقتاستار جيناپ ءجۇر.

وسىدان سەگiز جىل بۇرىن كiشi دجوردج بۋشقا ەسە جiبەرiپ العان دجون ماككەين رەسپۋبليكالىقتار اتىنان، ال جۋىردا عانا ميلليونداعان امەريكالىق جەڭiسكە جەتەدi دەپ سەنگەن حيللاري كلينتوندى ساياسي ساحنادان تايدىرىپ جiبەرگەن باراك وباما دەموكراتتاردىڭ اتىنان سىنعا تۇسپەك. ساراپشىلار پiكiرiنشە، 2 ۇمiتكەر دە جەتiستiككە ءوز كۇشiمەن جەتكەن وتە تالانتتى دا تاباندى ساياساتكەر بولعاندىقتان، الداعى پرەزيدەنتتiك سايلاۋ وتە قىزىقتى وتپەك. امەريكالىق قوعام ناسiلشiلدiك ماسەلەسiمەن كۇرەسكەلi قانشاما ۋاقىت ءوتتi. بiراق ناتيجە از. سوندىقتان كونسەرۆاتيۆتiك كوزقاراستاعى امەريكالىق داۋىس بەرۋشiنiڭ قارا ءناسiلدi وبامانى iشتارتۋى كۇماندi. وتكەن اپتادا ءوزiنiڭ امەريكانى سۇيەتiندiگiنە كۇمان كەلتiرگەندەرگە "مەن ەلiمدi شەكسiز سۇيەمiن!" دەپ تويتارىس بەرۋگە تىرىسقان باراك پاتريوتتىق تۋرالى ارەكەتتەردiڭ ارانداتۋشىلىققا قۇرىلاتىنىن مالiمدەدi. ەسەسiنە، ماككەيننiڭ جاس مولشەرi دەموكرات قارسىلاسىنان الدەقايدا ۇلكەن بولۋى جەڭiس جولىندا بiراز كەدەرگi جاساۋى مۇمكiن. ونىڭ ۇستiنە، 8 ميلليونعا جۋىق امەريكالىق مۇسىلماننىڭ قازiرگi پرەزيدەنت بۋشقا نارازى بولۋى داۋىس بەرۋ پروتسەسi كەزiندە يراكتاعى سوعىسقا قارسىلىق تانىتاتىن وبامانى تاڭداۋىنا ىقپال ەتۋi عاجاپ ەمەس. دiني ماسەلەلەردەگi ءوز مۇمكiندiگiن وباما بارىنشا پايدالانىپ قالۋعا تىرسۋدا. مىسالى، وگايو شتاتىنداعى دiندارلارمەن كەزدەسۋiندە ول: "مەن وزگەرiستەردiڭ زيالىلاردان ەمەس، حالىقتان باستاۋ الۋى كەرەكتiگiن بiرنەشە رەت ايتتىم. شiركەۋ، سيناگوگا مەن مەشiتتەردەن جاقىن تۇراتىن ەشكiم جوق. وسى سەبەپتi، ۆاشينگتون ولارمەن جۇمىس iستەۋi تيiس". يللينويستىق سەناتور پرەزيدەنتتiك تاققا وتىرعاننان كەيiن 16 ايدىڭ iشiندە امەريكالىق اسكەريلەردi يراكتان الىپ كەتەتiنiن جەتكiزگەن. بiراق ونىڭ قارسىلاسى ماككەين "امەريكالىق اسكەرلەر يراكتان ءالi بiرنەشە جىل كەتپەۋi كەرەك. ويتكەنi، وسى ۋاقىتقا دەيiن قول جەتكiزگەن جەتiستiكتەردەن ايىرىلىپ قالامىز" دەگەن سەنiمدە.

وبامانىڭ تاققا وتىرۋى حالىقارالىق ساياساتتاعى اقش-تىڭ كەلبەتiن تۇبەگەيلi وزگەرتۋگە قاۋقارلى. كەزiندە بۋشتى جيi سىنعا العان ماككەين بۇگiندە اق ءۇيدiڭ ساياساتىنا ونشا قارسى ەمەس. سوندىقتان بۋشتىڭ ساياساتىنا نارازى سايلاۋشىلاردى وزiنە داۋىس بەرۋگە ۇگiتتەۋ رەسپۋبليكالىق ۇمiتكەرگە قيىنعا تۇسپەك. ارينە، ماككەيننiڭ ساياساتقا سiڭiرگەن ەڭبەگiن، ۆەتنام سوعىسىنا قاتىسقان ارداگەر ەكەندiگiن ەسكەرسەك، دجوننىڭ سالماعى دا بiراز بار. ءارi دجون ماككەين وتكەن اپتادا لاتىن امەريكاسىنا جاساعان ساپارىن اياقتادى. كولۋمبيا مەن مەكسيكاداعى ساپارىندا ول ەركiن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ مەن iشكi ساياساتقا قاتىستى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردi قاۋزادى. ال وباما يوردانيا، يزرايل، گەرمانيا، فرانتسيا مەن ۇلىبريتانياعا دەن قويماق. تiپتi، يراك پەن اۋعانستانعا دا ات باسىن بۇرۋعا كەتارى ەمەس.

Associated Press اگەنتتiگi مەن Yahoo News جۇرگiزگەن ساۋالنامادا تاۋەلسiزدiكتi تويلاعان امەريكالىقتاردىڭ باسىم بولiگi شاڭىراقتارىنا مەرەكەنi بiرگە تويلاۋعا ماككەيندi ەمەس، وبامانى شاقىرعىسى كەلەتiندiكتەرiن ايتقان.

لاتىنامەريكالىقتاردىڭ بۇگiندە رەسپۋبليكالىقتارعا ەمەس، دەموكراتتارعا بۇيرەگi بۇرادى. ويتكەنi، اقش-تاعى ەڭ وزەكتi ماسەلەلەردiڭ بiرi — لاتينوستار پروبلەماسى. بيىل پرەزيدەنتتiك سايلاۋدا 9 ميلليونعا جۋىق لاتىنامەريكالىق داۋىس بەرەتiن كورiنەدi. ولار اسiرەسە، نيۋ-مەكسيكا، كولورادو، نەۆادا مەن فلوريدا شتاتتارىندا كوپ شوعىرلانعان. بۇل امەريكا تاريحىنداعى رەكوردتىق كورسەتكiش. يمميگرانتتار ەلiنە ءارتۇرلi جولمەن كەلگەن لاتىنامەريكالىقتاردىڭ اقش-تاعى قۇقىقتارىن زاڭداستىرا الماي جۇرگەلi بiراز بولدى. وسىدان ەكi جىل بۇرىن ميلليونداعان لاتينوس كونگرەسس قابىلداعان يمميگرانتتارعا قاتىستى زاڭعا نارازىلىق شارالارىن ۇيىمداستىرعان بولاتىن. شەرۋلەردi جيi وتكiزiپ، اق ۇيگە دەگەن وكپەلەرiن جيi بiلدiرەتن لاتينوستار تiپتi، اقش-تا ءوز تiلدەرiنە مەملەكەتتiك مارتەبە بەرۋدi دە تالاپ ەتiپ كورگەن.

بۇگiنگi تاڭدا قۇراما شتاتتاردا امەريكالىق يمميگراتسيالىق ساياساتقا الاڭدايىندار سانى كوپ. قازiرگi كەزدە امەريكادا 12 ميلليونعا جۋىق زاڭسىز ميگرانت بار. وسى سەبەپتi، ەكi ۇمiتكەر دە يمميگرانتتارعا قاتىستى ماسەلەنi شاما-شارقى جەتكەنشە قاۋزادى. وباما بۇل ماسەلەگە قاتىستى "بiزگە شەكارالارىمىزعا تونگەن قاۋiپتi سەيiلتەتiن جانە يمميگرانتتاردىڭ ارزان ەڭبەگiن اياماي پايدالاناتىن جۇمىس بەرۋشiلەردi جازالايتىن يمميگراتسيالىق رەفورما قاجەت. سونداي-اق، بiزدiڭ ەلدەگi 12 ميلليون ميگرانتتى زاڭداستىراتىن، ولاردىڭ امەريكا ازاماتتىعىن الۋعا جاعداي جاسايتىن دا رەفورما كەرەك". مەكسيكامەن شەكاراسى ۇزاققا سوزىلىپ جاتقان اريزونا شتاتىنىڭ سەناتورى — ماككەين زاڭسىز ميگراتسيا ماسەلەسiن تەرەڭ بiلەتiندiگiن كورسەتiپ باقتى.

وتكەن اپتادا قوس ۇمiتكەر سىرتتان تاسىمالداناتىن مۇنايعا دەگەن تاۋەلدiلiكتi تومەندەتۋگە قاتىستى دا بiراز وي ايتتى. ماككەيننiڭ پiكiرiنشە، "ەڭ قىسقا مەرزiمدە قارجىلىق قيىندىقتاردان قۇتىلىپ، مۇناي ءوندiرۋدi قولعا الۋ قاجەت، ەنەرگيانىڭ بالاما جولدارىن پايدالانىپ، سۋمەن، جارىقپەن جۇمىس iستەيتiن كولiكتەردi قولدانىسقا شىعارۋ وتە ماڭىزدى". ال وباما بولسا، "بەنزيننiڭ باعاسى ۋداي قىمبات. الايدا، الداعى ۋاقىتتا جانار-جاعار مايدى ارزانداتۋ كۇنمەن، جەلمەن، بيووتىنمەن، سونىمەن قاتار جاڭا اۆتوموبيل تەحنيكاسىن پايدالانۋ ارقىلى بەنزينگە دەگەن سۇرانىستى تومەندەتە الامىز" دەدi. الدىن الا جۇرگiزiلگەن ساۋالنامالار باراك وبامانىڭ جەڭiسكە جەتۋ مۇمكiندiگi قارسىلاسىنا قاراعاندا، 37-39 پايىزعا ارتىق ەكەندiگiن بiلدiردi. وعان سەبەپ: امەركيالىقتار ءالi كۇنگە ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە، اسiرەسە، وتىن مەن جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ تىم شارىقتاپ كەتكەنiنە الاڭدايدى. سول سەبەپتi، رەسپوندەنتتەردiڭ كوپشiلiگi بۋشتىڭ جاقتاسى — ماككەيننەن گورi وبامانى جاقىن تارتقان. ەگەر اياقاستىنان وزگەرiستەر بولىپ قالماسا، باراك مiندەتتi تۇردە جەڭiسكە جەتەدi. جۇرگiزiلگەن قانشاما ساۋالنامالار امەريكالىقتاردىڭ كوپشiلiگiنiڭ يراكتاعى سوعىستى قۇپتامايتىندىعىن بiلدiرەدi.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button