تۇيمەباەۆ ءماسIموۆتIڭ قىرىنا IلIكتI

ۇلتتىق بiرىڭعاي تەستiلەۋگە ءتورتiنشi جىل. وسى ءۇردiس بiلiم جۇيەسiنە ەنگiزiلگەلi بەرi مۇنىڭ اياسىنداعى كۇبiر-سىبىر اڭگiمە ەش سايابىرسىعان ەمەس. مەكتەپ تۇلەكتەرiنە تۇرپiدەي كورiنەتiن سىناقتا جىل سايىن وزگەرiس. اۋەلگi كەزدە ەڭ تومەنگi بالدىق سان 40 بالدان كەم بولماۋى تيiس بولسا، بىلتىردان باستاپ بۇل مەجە 50-گە كوتەرiلسە، بيىل "جىرتىققا جاماۋ قىلىپ" قازاق مەكتەبiنiڭ تۇلەكتەرiنە ورىس تiلiنەن تەست تاپسىرۋدى مiندەتتەدi. قانشا جەردەن نارازىلىق تانىتىپ، قارسى پiكiر ايتىلعانمەن ەلگە سiڭiسiپ ۇلگەرمەگەن ورالماندار مەن قازاعى كەپ قونىس تەپكەن ورتا تۇلەكتەرiنiڭ جانايقايىنا مينيسترلiك پىسقىرىپ قارامادى دا. حوش، بۇل باسقا ماسەلە. بiزدiڭ ايتپاعىمىز — مەكتەپ تۇلەكتەرiن ۇلارداي شۋلاتىپ، جازدىڭ اپتاپ كۇنiن ودان ارى قايناتا تۇسكەن ۇلتتىق بiرىڭعاي تەستiلەۋدiڭ (ۇبت) اڭىزى مەن اقيقاتى جونiندە.

سونىمەن، ماۋسىم ايىنىڭ 5-10 ارالىعىندا ەلiمiزدiڭ 154 پۋنكتiندە ورىن العان ۇبت-نىڭ شۋلى ءدۇبiرi باسىلار ەمەس. بiلiم جانە عىلىم مينيسترi تالاپ پەن ءتارتiپتi جىل سايىن قاتاڭداتىپ جاتسا دا، زاڭسىزدىقتار مەن كەلەڭسiزدiكتەردiڭ ورىن الىپ جاتاتىنى ادەتتەگiدەي جاعدايعا اينالعان. ماسەلەن، بىلتىرعى جىلدىڭ وزiندە مينيسترلiك تiزگiنiن قولىنا العان ج.تۇيمەباەۆ "ۇبت جاۋاپتارىنىڭ كودى مەملەكەتتiك قۇپيا قۇجاتتارىنىڭ ساناتىنا ەنگiزiلدi" دەپ اعىنان جارىلسا دا، ۇبت-نىڭ العاشقى كۇنi-اق جەر-جەردەن تەست جاۋاپتارىن قىرۋار اقشاعا ساتقان الاياقتار انىقتالعان-دى. ارينە، بۇعان باسقا ەمەس، مينيسترلiك قولاستىنداعى قىزمەتكەرلەردiڭ قاتىسى بار ەكەنi داۋسىز. مينيسترلiككە كەلە سالا ىڭعايسىز جاعدايعا تاپ بولعان تۇيمەباەۆ بيىلعى جىلعى ۇبت-عا بار قاجىر-قايراتىن ءۇيiپ-توككەن سىندى. بiراق تا "قالاۋىن تاپسا قار جاناتىن" پىسىقايلار بۇل جولى دا ءوز دەگەنiن iستەپ باقتى. ياعني، تەستiلەۋ باستالماي-اق مەملەكەتتiك قۇپيانىڭ كودىن جاريالاپ، الاياقتىققا بارعان قىلمىستىق توپ قاۋiپسiزدiك كوميتەتiنiڭ تەرگەۋ اباقتىسىنا قامالىپ، ۇستەرiنەن قىلمىستىق iس قوزعالدى. الايدا، تۇيمەباەۆتىڭ: "بيىل بىلتىرعى جىلعا قاراعاندا تەست سۇراقتارىن ساتۋ وقيعاسى تiركەلگەن جوق. ۇبت ەنگiزiلگەلi بەرi العاش رەت ۇقك-مەن بiرلەسە وتىرىپ ادiلدiككە قول جەتكiزدiك. دايىن جاۋاپتاردىڭ كiلتسوزدەرiن ساتۋعا جول بەرiلمەدi" دەپ ايتقان جۇرەكجاردى ءسوزi قايدا قالعان؟

بۇل بۇل ما، الماتىداعى 8 پۋنكتتiڭ بiرiندە تەحنيكالىق احاۋ ورىن الىپ، ۇبت ۆاريانتتارىنىڭ جاۋاپتارى شاتاستىرىلىپ، تiپتi، تالاپكەر بەلگiلەگەن جاۋاپ تiركەلمەي قالعاندىقتان بiر عانا وقۋ ورنىندا تەست تاپسىرعان 715 تالاپكەردiڭ 400-i اپپەلياتسيالىق كوميسسياعا شاعىمدانۋعا ءماجبۇر بولعان. ءۇش كۇننiڭ iشiندە ەلiمiز بويىنشا اپپەلياتسيالىق كوميسسياعا 3 مىڭنان اسا شاعىم تۇسكەن. ناتيجەسiندە "التىن بەلگiدەن" ۇمiتكەر 3320 وقۋشىنىڭ 80 پايىزعا جۋىعى بۇل دارەجەگە لايىق ەكەندiكتەرiن دالەلدەي الماعان. تiپتi، 11 جىل بويى ۇزدiك وقىپ كەلگەن تۇلەكتiڭ دەنi 40 بالدىق مەجەگە جەتپەگەنi قىزىق بولدى. ۇبت-عا ساقاداي-سايمىز دەپ وزiنە سەنiمدiلiك تانىتقان مينيستر سىناق باستالعان العاشقى كۇنi-اق، ياعني، ۇلتتىق تەست ورتالىعىنىڭ ماماندارى سوراقى كەلەڭسiزدiكتەرمەن الىسىپ جاتقاندا: "ۇبت ءوزiن اقتاعان جوق. سول سەبەپتەن دە كەلەر جىلى مەكتەپ بiتiرەتiندەر مەن جوعارى وقۋ ورنىنا تاپسىرۋ سىناعى بولىپ ەكiگە بولiنەدi. بiز وقۋشىلار، اتا-انالار، مۇعالiمدەر تاراپىنان قولداۋ الدىق. مينيسترلiك بۇل ۇسىنىسىمەن ۇكiمەتكە شىقتى، قارايتىن شىعار…" دەگەن اڭگiمەنiڭ باسىن قىلتيتقان ەدi. الايدا، بiر-ەكi كۇن وتiسiمەن ۆيتسە-مينيستر كۇلاش ءشامشيدينوۆا تۇيمەباەۆتىڭ ءسوزiن جوققا شىعارىپ، "ۇبت-نى الىپ تاستاۋ تۋرالى ماسەلە بولعان جوق. مينيستر تەك مەكتەپتi بiتiرۋ جانە جوو-نا ءتۇسۋ سىناعىن ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگiزدi" دەپ جۋىپ-شايعانداي بولدى. ال بۇدان سوڭ "ۇلەسكەرلەردiڭ شۋلاعانى از ەدi، ەندi ۇبت شىقتى" دەپ اشىنعان پرەمەر-مينيستر كارiم ءماسiموۆ بiلiم جانە عىلىم مينيسترi جانسەيiت تۇيمەباەۆتى سىنعا الدى. "مينيستر مىرزا، ەگەر بiر نارسەگە كوزقاراسىڭىزدى بiلدiرسەڭiز، ونى ءوزiڭiزدiڭ جەكە پiكiرiڭiز ەكەنiن ەستەن شىعارماڭىز. ويتكەنi، سiزدiڭ اۋزىڭىزدان شىققان ءسوز اقپارات قۇرالدارىندا از تارالىپ، كەم جازىلىپ جۇرگەن جوق" دەدi. "ۇبت ناتيجەسiنە كوڭiلi تولماي، شاعىم تۇسiرگەن ءاربiر وقۋشىنىڭ ارىزى جەكە-جەكە قاراستىرىلىپ، ول تۋرالى ۇكiمەت پەن اقپارات قۇرالدارىنا اقپار بەرiلiپ وتىرۋ كەرەك. تەست كەزiندە كەتكەن تەحنيكالىق قاتەلiكتەرگە بايلانىستى ۇلتتىق تەستiلەۋ ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا قىزمەتتiك تەرگەۋ جۇرگiزiلسiن. بۇل سالاعا جاۋاپتى مينيستردiڭ ورىنباسارىنا سوگiس جاريالايمىن" دەپ، ۇبت قورىتىندىسى تولىق شىقسا، وسى ماسەلەگە قاتىسى بار وزگە دە ادامداردىڭ سازايىن تارتاتىندىعىن ەسكەرتتi.

ۇبت ناۋقانىنا بيىل ەلiمiز بويىنشا 117 مىڭ وقۋشى قاتىسام دەپ تiلەك بiلدiرسە، ولاردىڭ 114 مىڭى تۇگەل سىناق تاپسىرعان. كورسەتكiش ءماز ەمەس. ولاردىڭ 38 پايىزى مەجەلi 50 بالل اسۋىنا جەتە الماعان. بiلiم بەرۋ مەن تەستiلەۋدiڭ مەملەكەتتiك ستاندارت ورتالىعىنىڭ ۇبت-نىڭ الدىن-الا جاسالعان ناتيجەسiنە قاراعاندا، ەڭ جوعارعى 125 باللدى بار بولعانى ەكi ۇمiتكەر جيناعان ەكەن. 100 باللدان جوعارى كوتەرiلگەن 5-6 پايىز عانا. الايدا، "حالىقارالىق تاجiريبەدە تەستتi قولداناتىن ەلدەردە 3 پايىزعا دەيiن قاتەلiك جiبەرiلۋi مۇمكiن" دەپ وزدەرiن جۇباتقان بۇل ورتالىق تەست سۇراقتارى ساپاسىز ەمەس، بارلىق تالاپتارعا ساي توپتاستىرىلعان دەسە، تالاپكەرلەر شاتاستىراتىن سۇراقتاردىڭ بولعاندىعىن ايتادى. جۇرەگi شايىلىپ قالعان ۇمiتكەرلەردiڭ تەست ناتيجەسiنە نارازىلىق تانىتىپ، اپپەلياتسيالىق بولiمگە شاعىمدانۋىنىڭ جىلداعىدان ايرىقشا كوپتiگi دە سوندىقتان.

راس، قازiر جەر-جەردەگi تۇلەكتەر مەن اتا-انالار دەمiن iشiنە تارتىپ، ارنايى كوميسسيانىڭ سوڭعى شەشiمiن تاعاتسىزدانا كۇتۋدە. ۇبت-نىڭ دابىر-ءدۇبiرi جاقىن ارادا سايابىرسيتىن ءتۇرi جوق. ايتا كەتۋ كەرەك، ابدەن ىعىرى شىققان جاس تالاپكەرلەر مينيستردiڭ ۇبت-نى الىپ تاستاۋ كەرەك دەگەن پiكiرiن قىزۋ قولداپ كەتتi. تاياۋدا الماتىداعى حالىقارالىق سەمينارعا ادەيi كەلگەن بiلiم جانە عىلىم مينيسترi ج.تۇيمەباەۆ جۋرناليستەر قاۋىمىنىڭ "ۇبت-نى الىپ تاستايمىز با، جوق پا؟" دەگەن سۇراعىنا: "ۇبت- دۇنيەجۇزiلiك ستاندارتتىق جۇيەگە ساي ءتاسiل. سول سەبەپتەن دە الىنىپ تاستالمايدى" دەدi "ايتىلعان ءسوز – اتىلعان وق" ەكەنiن ۇمىتىپ. مينيستردiڭ ايتۋىنشا، تەحنيكالىق سەبەپتەر بويىنشا ورىن العان ەرەجە بۇزۋ فاكتiلەرi جويىلدى. پرەمەر-مينيستر كارiم ءماسiموۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن ۇكiمەتتەگi كەڭەستە بارلىق كەمشiلiكتەردi جويۋ جونiندەگi مiندەتتەر قويىلدى. ارنايى كوميسسيا قۇرىلدى. الماتىدا تەست سىناعىن تاپسىرۋدىڭ بiرنەشە قوسىنىندا كەمشiلiكتەر مەن قاتەلiكتەر ورىن السا دا، باسقا وڭiرلەردە مۇنداي وقيعالار تiركەلمەگەن. مينيسترلiكتiڭ اتىنا ەشقانداي ارىز-شاعىم تۇسكەن جوق. قازiر ۇبت قابىلداۋ قوسىندارىنىڭ بارلىعىندا جۇگiنۋ كوميسسيالارى جۇمىس iستەۋدە. اپپەلياتسياعا ءوتiنiش بەرۋ مەرزiمi – ماۋسىمنىڭ 15-iنە دەيiن ۇزارتىلىپ، قورىتىندى جۇمىسىن 20-ماۋسىمدا جاريالايدى. بiردە-بiر تۇلەكتiڭ ءوتiنiشi قاراۋسىز قالمايدى" دەدi سەندiرiپ.

ۇبت-نىڭ تولىق قورىتىندىسى اپپەلياتسيالىق كوميسسيانىڭ شەشiمiنەن كەيiن بەلگiلi بولادى. دەگەنمەن، العاشقى ناتيجەگە قاراعاندا، بيىلعى ۇبت تالاپكەرلەردiڭ تاۋىن شاقتى.

دينارا مىڭجاسارقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button