«قارا تIزIمگە» قانداي اۋىلدار كIرەدI?

سوڭعى كەزدە ازىق-تۇلiكتiڭ الەمدiك داعدارىسى اقش، ەۋروپانىڭ دامىعان ەلدەرiنiڭ ءوزiن شارپىپ، اجەپتەۋiر ابiگەرگە ءتۇسiرiپ جiبەردi. بۇنىڭ ەندi ەڭسەسiن تiكتەپ كەلە جاتقان بiزدiڭ ەكونوميكامىزعا دا ۇلكەن زيانىن تيگiزەتiن ءتۇرi بار. سونىڭ اسەرiنەن قاراجاتتى ۇنەمدەۋ ماقساتىندا ۇكiمەتتiڭ بيۋدجەتتi قىرقىپ، "باسىمدىققا يە ەمەس بيۋدجەتتiك باعدارلامالار تiزبەسiن" تۇزگەنi بەلگiلi. ءسويتiپ، بيۋدجەتتە بەكiتiلگەن "اۋىز سۋ" باعدارلاماسى، باسقا دا كوپتەگەن الەۋمەتتiك سالالاردان 84 ملرد. 96 ميلليون تەڭگەنi بوساتىپ العان ەدi. دەگەنمەن، حالىق قالاۋلىلارى الەۋمەتتiك سالادان قىسقارتقان قاراجاتتى قالپىنا كەلتiرۋدi تالاپ ەتەرiن قويار ەمەس.

ايتالىق، جاقىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ تورiنەن سۆەتلانا جالماعامبەتوۆا قر پرەمەر-مينيسترi كارiم ءماسiموۆتiڭ اتىنا دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا:

"ساپالى سۋ حالىقتىڭ جانى، تiرشiلiكتiڭ ءنارi دەسەك، قاراپايىم حالىق نەشە جىلداردان بەرi تازا سۋعا قولدارى جەتپەي كەلە جاتىر. سۋسىز وتىرعان اۋىلدار بۇرىنعى ەسكiرگەن قۇجاتتارىن ميلليونداعان قارجى بەرiپ قايتا جاساتىپ، "اۋىلىمىزعا سۋ كەلەدi" دەپ كۇتiپ وتىرعاندا 2008 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەگi شىعىنداردى قىسقارتۋ جونiندەگi شەشiمiڭiزگە اقمولا وبلىسىنىڭ 18 اۋىلى ەنگiزiلiپتi. "بيىل سالىنادى، جوندەلەدi" دەپ وتىرعان سۋ قۇبىرلارىن جۇرگiزۋ جۇمىستارى توقتاتىلىپ، ەل سۋسىز قالماق. بiرازىنىڭ تەندەر بويىنشا قاراجاتى اۋدارىلىپ، قۇجاتتارى جاسالىپ، سۋ قۇبىرلارىن جۇرگiزۋ قۇرىلىستارى باستالىپ تا كەتكەن بولاتىن. حالىقتى تازا سۋدان ايىراتىن "بيۋدجەتتەگi شىعىنداردى قىسقارتۋدىڭ" باسقا جولدارىن تاپساڭىزدار ەكەن" دەلiنگەن.

سەناتورمەن وسىعان وراي پiكiرلەسكەن ەدiك:

— سۆەتلانا جاقياقىزى، ۇكiمەت "بيۋدجەتتiك شىعىنداردى قىسقارتامىز" دەپ اقمولا وبلىسىنىڭ تسەلينوگراد اۋدانىنان قانداي اۋىلداردى "قارا تiزiمگە" ەنگiزدi?

— تiزiم بiر-ەكi كۇندە قولىمىزعا تيەدi. ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا "قانداي جاعداي بولسا دا الەۋمەتتiك سالاعا بولiنگەن قارجى قىسقارمايدى" دەگەن بولاتىن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الەۋمەتتiك سالاعا بولiنگەن قارجىنى قىسقارتۋ، 2008 جىلعى ەلباسىنىڭ حالىقتىڭ الەۋمەتتiك جاعدايىن جاقسارتۋعا ارنالعان جولداۋىنا قايشى كەلەدi. ارينە، مەن تۇسiنەمiن، بيىل ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنى تومەن. ونسىزدا احۋالى ناشارلاپ وتىرعان اۋىلدارعا جىعىلعانعا جۇدىرىق سiلتەمەي، سۋدان قاقپاسا دا بولادى ەمەس پە؟ تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ 7 اۋىلى قارا تiزiمگە كiرiپتi. استانانى اينالا قورشاپ جاتقان اۋداننىڭ سۋى جەتكiلiكتi بولسا، اۋىل حالقى استانالىقتاردى جەمiس-جيدەك، كوكونiسپەن اسىراپ وتىرار ەدi عوي.

— باسقا وڭiرلەرگە قاراعاندا اقمولا وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى قانداي؟

— قازاقستاننىڭ باسىنا كەشەگi توقسانىنشى جىلدارى قيىندىق تۇسكەندە دە اقمولا وبلىسى الەۋمەتتiك سالانى، الماتى نەمەسە وڭتۇستiك وبلىستارداي قاتتى قىسقارتۋعا ۇشىراتپادى. سونىڭ ارقاسىندا، اقمولالىقتار كەز كەلگەن الەۋمەتتiك سالاداعى مادەنيەت پەن دەنساۋلىق وشاقتارىن، مەكتەپتەردi جاۋىپ تاستاماي، ونىڭ ورنىنا قىزمەتكەرلەردiڭ الىپ وتىرعان ايلىقتارىن قىسقارتىپ، ساقتاپ قالدىق. مىسالى، وسىدان بەس جىل بۇرىن الماتى وبلىسى مەن اقمولا وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق سالاسىن قارجىلاندىرۋ بiردەي بولدى. بiزگە قاراعاندا ەكi ەسە حالىق كوپ تۇراتىن الماتى وبلىسىن ەكi ەسە كوپ قارجىلاندىرۋ كەرەك ەدi، وكiنiشكە قاراي، ولار الەۋمەتتiك سالانى قاتتى قىسقارتىپ تاستاعاندىقتان، شومiشتەن قاعىلدى. اقمولا وبلىسىنىڭ حالقى باسقا وڭiرلەرگە قاراعاندا ءتاۋiر تۇرادى دەپ ويلايمىن. ويتكەنi، وسiرگەن مالىن، ەككەن ەگiنiن، وتىرعىزعان كوكونiسiن استاناعا اكەلiپ ساۋدالاۋعا مۇمكiنشiلiگi مول. تiرلiك iستەگەن ادام ەشقاشان اش قالمايدى.

توعايباي نۇرمۇرات ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button