مايدانگەر حاتتارى

حح عاسىرداعى ەڭ قاسiرەتتi قانتوگiس سوعىستى سۋرەتتەيتiن رەسمي قۇجاتتاردان باسقا، سوعىس تاريحىن زەرتتەۋ دەرەك كوزi بولىپ تابىلاتىن قۇجاتتاردىڭ بiرi — جەكە ادامداردىڭ مايداننان تىلعا، تىلدان مايدانعا جازعان حاتتارى. ولاردىڭ كوبiسi «قازاقستان ۇلى وتان سوعىسى (1941-1945) جىلدارى» دەپ اتالاتىن مۇراعات قورىندا ساقتالعان.

بۇل مۇراعات قورىنىڭ جيناقتالۋ تاريحىنىڭ ءوزi قىزىقتى. سوناۋ 1943-جىلدىڭ وزiندە، العى شەپتە شەشۋشi شايقاستار ءجۇرiپ جاتقان كەزدە، رەسپۋبليكامىزدىڭ مۇراعاتشىلارى مايدان حاتتارىن جيناقتاۋ جۇمىسىن باستايدى. وسى جۇمىس ناتيجەسiندە 1944-1945 جىلدارى مايدانگەر حاتتارىنىڭ جيناعى جارىق كوردi. مەكتەپ داپتەرiنiڭ بەتتەرiنە، كەيدە گازەت قيىندىلارىنىڭ شەتiنە جازىلعان بۇل حاتتاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن ادام جانىن تەبiرەنتپەي قويمايدى.

سارعىش تارتا باستاعان مايدانگەر حاتتارىن وقي باستاساڭ، كوز الدىڭا ەرiكسiز قانتوگiس شايقاستاردان دامىلداعان «ء;ۇزiلiس» كەزiندە حات جازىپ وتىرعان جاۋىنگەر بەينەسi ەلەستەيدi.

مايدانگەرلەردiڭ جەكە باسىنا بايلانىستى جازىلعان، جۇرەك تۇبiنەن سىر شەرتكەن حاتتاردىڭ بiرiنە توقتالساق دەيمiن.

 

5 شiلدە 1944 جىل

سىزدىقبەكوۆ ا.

 

ماريا!

بۇگiنگi ايلى جارىق ءتۇن جىمىڭ قاعىپ، اسەرiن ايماققا شاشىپ تۇر. مۇنداي تۇندەر مايدان ومiرiندە سيرەك كەزدەسەتiن ءتۇن. بۇنداي اسەمدi، قوڭىر جەلدi تۇندە دۇنيەنiڭ ءبارi دە ءوزiنiڭ قالپىنان انا عۇرلىم اسەم كورiنەدi. ال، ءوزiڭدi كۇندەگiدەن وزگەرiپ كەتكەندەي سەزiنەسiڭ، ۇيقىڭ كەلمەيدi. يا جەڭiس كۇندەرiنiڭ بiرتiندەپ تايانىپ كەلە جاتقانى ما، بولماسا ويىڭا ءومiردiڭ قىزىعىنا قولىم قاشان جەتەدi دەگەن ىزىڭ-ىزىڭ ويلاردىڭ تۇيدەكتەلiپ كەلiپ جاتقانى ما، ايتەۋiر ۇيقىم كەلەتiن ەمەس.

مiنە، مەن وسى جاعدايدىڭ ۇستiندە وتىرمىن، ۇيقىنىڭ كەلۋiن وسى كiشكەنە حاتتى ساعان جازۋمەن توسپاقشىمىن.

ارينە، بۇل ءومiر ءسۇرۋدiڭ حاتى، ءوز ماقساتتارىنا جەتكiزۋدiڭ حاتى. بiزدەر سياقتىلاردىڭ وي-ۇيقىسىن بولەتiن حات.

ال، مارياش! مەن ۇيىقتادىم. بۇل ۇيقى مەن ءۇشiن وتە ءتاتتi جانە باعالى، ويتكەنi ونىڭ الدىندا وسى حاتتى ساعان جازدىم. قازiر دە مەن وزiڭمەن بiرگە وتىرعاندايمىن. وسىنىڭ بەينەسiن تiرشiلiك بولسا وزiڭمەن بiر كۇنi تولىق سۋرەتتەرمiن.

ءۇي-iشiڭە سالەم جولدا! حات جازىپ تۇر.

بiز ءالi ومiردەن الاتىن ەنشiمiزدi العان جوقپىز. ونى الاتىن كۇن الدا جاتىر. وسىنى ەسiڭە ساقتا!

اقمۇقان. پولەۆايا پوچتا 22245-ا.

* * *
 

«الماتى قالاسى. قازاق راديوكوميتەتiنە» دەپ جازىلعان، ول كەزدە كيروۆ كوشەسiنiڭ بويىندا ورنالاسقان قازاق راديوكوميتەتiنە ءۇشبۇرىشتى حاتتار مايدان القابىنان كوپ-كوپتەن ءتۇسiپ جاتاتىن.

ولاردىڭ iشiندە تۋعان-تۋىسقاننان قول ءۇزiپ قالعان، نە جاستايىنان جەتiمدiكتiڭ زاردابىن كورگەن جاۋىنگەرلەردiڭ راديودان حابار بەرۋ ارقىلى جاڭا جورا-جولداس، جار تابۋ ماقساتىندا جازعان حاتتارى دا كەزدەسەدi.

ەندi وسى حاتتاردان ءۇزiندi كەلتiرەيiك.

1945 جىلدىڭ 23 اقپانى.

مايداننان حات.

الىستا جاتقان قازاقستاننىڭ استاناسى – الماتى قالاسىنا سالەم!

مەن باتىس قازاقستان وبلىسى، اقتوبە قالاسىنان بولامىن. اتى-ءجونiم جاقاشەۆ ايتباي.

سوعىسقا دەيiن تەمiر جولىندا كەزەكشi قىزمەتiن اتقارعانمىن. قازiر اسكەر قاتارىندامىن. بۇگiن بiز فاشيستەردiڭ ورداسى بەرلين قالاسىنان 50-70 شاقىرىم جەردە تۇرمىز. 1944 جىلدىڭ اياعىنا دەيiن سۇيگەن قىزدان، اتا-انامنان حات-حابار الىپ تۇرۋشى ەدiم. بiراز بولدى، حات-حابار ءۇزiلدi. انام و دۇنيەلiك بولدى، سۇيگەن قىزىم باسقا ادام تاۋىپتى. قازiر جالعىزدىققا دا ۇيرەنiپ بارامىن.

تەگiندە سوعىس ادامدى قاتتى وزگەرتەدi ەكەن. قان-توگiس مايداندا دۇشپاندى قولمەن ولتiرگەندە جۇرەگiڭ بۇلك ەتپەيدi. اۋىلدا جۇرگەندە ءولiم، زالال تۋرالى ويلانباۋشى ەدiم.

ەندiگi مەنiڭ ءوتiنiشiم، سiزدەرمەن تانىسۋ، سiزدەردiڭ كومەگiڭiز ارقىلى جاڭا جورا-جولداس، جار تابۋ.

ەگەردە مايداننان امان قايتسام، استانامىز الماتى قالاسىنا بارامىن.

وزدەرiڭiز كۇندە ەستiپ جۇرگەن بولارسىزدار، جەڭiس كۇنi دە الىستا ەمەس.

قادiرلi جولداستارىم، امان-ەسەن، قول ۇستاسىپ كەزدەسكەنشە قوش-ساۋ بولىڭىزدار.

سالەممەن جاقاشەۆ ايتباي. مەنiڭ ادرەسiم: پولەۆايا پوچتا 21089.

* * *
 

قازاق راديوكوميتەتiنە.

مەن 1934-1940 جىلدار ارالىعىندا بالالار ۇيiندە تاربيەلەندiم. 1942-1943 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيiن كولحوزدا جۇمىس iستەدiم. ودان سوڭ اسكەرگە شاقىرىلدىم. فينليانديا، شىعىس مايداندارىنداعى شايقاسقا قاتىستىم. قازiر پولشا تەرريتورياسىندا تۇرمىز.

تۋعان-تۋىسىم بولماعاندىقتان ەشكiممەن حات-حابار الىسا المايمىن. قاسىنداعى مايدانداس جولداستارىڭ حات الىپ جاتقاندا ءوزiڭدi جابىرقاۋ سەزiنەدi ەكەنسiڭ. قازاق راديوكوميتەتiنەن سۇرايتىنىم، راديو ارقىلى مەنiڭ ادرەسiمدi بەرسەڭiزدەر ەكەن. مۇمكiن، مەنiمەن حات جازىساتىن جولداستار تابارمىن.

سالەممەن ماداليەۆ ابرايم. پولەۆايا پوچتا 33547.

قازاق راديوكوميتەتiنiڭ قىزمەتكەرلەرi وسىنداي ءوتiنiش، جاردەم سۇراپ جازعان جاۋىنگەرلەرگە بارىنشا كومەك كورسەتكەنi بەلگiلi. ءار اپتا سايىن بەرiلەتiن «مايدانگەر حاتتارىنا شولۋ» دەگەن راديوباعدارلامانى حالىق اسىعا كۇتەتiن.

اڭگiمەمiزدiڭ ارقاۋى بولىپ وتىرعان قۇجاتتار مايدان مەن تىلدا فاشيزمگە قارسى بiردەي كۇرەسكەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەرلiگi مەن تاباندىلىعىنىڭ ەسكەرتكiشi بولىپ قالعانداي. ۇلى جەڭiس كۇنiنە جەتكiزگەن ەر جاۋىنگەرلەرiمiزدiڭ، تىلدا ەڭبەك ەتكەن ەرەن ەڭبەكشiلەرiمiزدiڭ داڭقى ەشقاشان ۇمىتىلماق ەمەس. مۇراعاتشىلاردىڭ ەڭ بiرiنشi كەزەكتەگi مiندەتتەرiنiڭ بiرi — سول كۇندەردiڭ بەلگiسi بولىپ قالعان مايدانگەر حاتتارىن ساقتاۋ، ولاردى بولاشاق ۇرپاققا جەتكiزۋ.

«وتكەننەن ساباق ال» دەگەن ءسوز بار. بولاشاق ۇرپاقتا كۇنى جوق وسى دەرەكتەردi ءوز كەزەگiندە دارiپتەپ، ولاردى باعالاي الادى دەگەن ۇمiتتەمiز.

 

گ.قاراتاەۆا

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button