“شاڭىراق” پەن “باقاي” ماسەلەسI شەشIلە مە؟

قالا باسشىسى لاۋازىمىن يەلەنiسiمەن، احمەتجان ەسiموۆ الماتى قالاسى ماڭىنداعى 1998 جىلى پرەزيدەنتتiڭ "الماتى قالاسىنىڭ شەكاراسىن وزگەرتۋ تۋرالى" №3929 جارلىعىمەن الماتى وبلىسى اۋماعىنان قالا اۋماعىنا بەرiلگەن اۋىلداردىڭ جاي-كۇيiمەن ارنايى تانىسۋعا ات باسىن بۇردى. بۇل اۋىلداردىڭ جالپى اۋماعى — 780 گەكتاردى قۇرايدى. ولاردىڭ اراسىندا اتىشۋلى "شاڭىراق-1"، "شاڭىراق-2" شاعىن اۋداندارى دا بار. ونداعى جاعدايدى ءوز كوزiمەن كورگەن قالا باسشىسى: "مۇنداعى تۇرعىنداردىڭ پروبلەماسىن شەشۋ قاجەت" – دەدi دەلiنگەن الماتى قالالىق اكiم اپپاراتىنىڭ قوعاممەن بايلانىس جونiندەگi باسقارماسى تاراتقان مالiمەتتە.

ال، 7 مامىردا "شاڭىراق-1"، "شاڭىراق-2"، "اق بۇلاق"، "قالقامان"، "ايگەرiم"، "قۇرىلىسشى"، "ۇلجان"، "قۇلاگەر" جانە باسقا دا اۋىلداردىڭ ماسەلەسi جونiندە ارنايى جيىن وتكiزiلدi. بiرiنشiدەن، بۇل اۋىلدار الماتى وبلىسىنان الماتى قالاسى اۋماعىنا ءوتۋ بارىسىندا كۇنi بۇگiنگە دەيiن شەشiمiن تاپپاي وتىرعان تولعاقتى پروبلەمالارىمەن كەلدi. ونىڭ ەڭ باستىسى دا ماڭىزدىسى – زاڭسىز تاراتىلعان جەر تەلiمدەرi. وسىنىڭ سالدارىنان كۇنi بۇگiنگە دەيiن كوپتەگەن ماسەلەلەر شەشiمiن تاپپاي وتىر. ماسەلەن، جوعارىدا اتالعان ەلدiمەكەندەردiڭ كوبiندە اۋىزسۋ، جول، دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى، مەكتەپ جانە ءتارتiپ ساقتاۋ ورگاندارى، جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ تەتiكتەرi جوق. ححI عاسىردا دامىعان 50 ەلدiڭ قاتارىنان كورiنۋگە تالپىنىپ وتىرعان ەلiمiزدiڭ باستى قالالارىنىڭ بiرi — الماتىدا ءالi كۇنگە دەيiن مۇنداي پروبلەمالاردىڭ ورىن الىپ تۇرۋى ەلدiگiمiز ءۇشiن سىن ەكەنiن ايتۋدىڭ ءوزi ارتىق شىعار.

رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا، 500-دەن استام جەر تەلiمiن زاڭسىز تاراتقانى ءۇشiن قاسكەلەڭ اۋدانىنىڭ، كامەنكا اۋىلدىق وكرۋگiنiڭ، سول كەزدەگi اكiمi كولباەۆ جانە باسقا دا ۇساق شەنەۋنiكتەر زاڭ الدىندا جاۋاپقا تارتىلىپ، ءارتۇرلi مەرزiمگە سوتتالعان. الايدا، ولاردىڭ زاڭسىز ارەكەتiنiڭ سالدارىن وزگە ەمەس، قاراپايىم حالىق تارتىپ وتىر.

2005 جىلعى الماتى قالاسىندا وتكەن "قالاداعى جەردi پايدالانۋ جانە قورعاۋدى مەملەكەتتiك تۇرعىدان باقىلاۋ" ماسەلەلەرi جونiندەگi جيىندا سويلەگەن سوزiندە سول كەزدەگi قالا اكiمi يمانعالي تاسماعامبەتوۆ سوڭعى 5 جىلدا 100 مىڭ گەكتار جەردiڭ جەكەمەنشiككە بەرiلگەنiن ايتادى. ال، قالاداعى بوس جەرلەرگە 18 مەكتەپ، 360 بالا باقشا سالۋ جوسپارلانىپ قويعان ەكەن.

سول سەبەپتi دە، احمەتجان ەسiموۆ قالاداعى بارلىق دەپارتامەنتتەر باسشىلارىمەن وتكiزگەن جيىندا الماتىعا قوسىلعان اۋىلداردىڭ پروبلەماسىن رەتتەيتiن ارنايى كوميسسيا قۇرۋدى تاپسىردى. ءارi بۇل كوميسسيا 10 كۇننiڭ iشiندە ول اۋىلدارداعى پروبلەمانى شەشۋدiڭ كەشەندi جولدارىن ۇسىنۋى قاجەت. سونداي-اق، اۋدان اكiمدەرiنە اتالعان ەلدiمەكەندەردە ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ۇيىمدارىن ۇيىمداستىرۋ شارالارىن قولعا الۋدى تاپسىردى. "اسiرەسە، بۇل اۋىلدارداعى ەش جەردە تiركەۋدە جوق تۇرعىنداردىڭ تiركەۋ ماسەلەسiن شەشۋiنە كومەكتەسۋi قاجەت" دەدi اكiم. اتالعان اۋىلداردا كوبiنەسە كوپ بالالى وتباسىلار تiرلiك ەتەدi. كوبi تiركەۋگە تۇرماعانى سەبەپتi وزدەرiنە تيەسiلi جاردەماقىنى الا الماي وتىر. اكiم سونىمەن قاتار، بۇدان بىلاي جەردi ءوز بەتiمەن باسىپ الۋعا جول بەرiلمەۋi قاجەتتiگiن باسا ايتتى.

سونىمەن، قالا باسشىسى اتىشۋلى "شاڭىراق" پەن "باقاي" جانە وزگە دە ەلدiمەكەندەردەگi جاعدايدى تiكەلەي قاداعالايتىندىعىن ءارi بۇنداعى تۇرعىنداردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە كومەكتەسۋ قاجەتتiگiن ايتتى. ال، قۇرىلۋى تيiس كوميسسيانىڭ اتقارار جۇمىسى قالاي بولماق؟ اكiمنiڭ ارنايى تاپسىرما بەرگەنiنە 1 اپتا ۋاقىت وتسە دە، بiز كوميسسيا تۋرالى ەشقانداي دەرەك تابا المادىق. ەڭ الدىمەن الماتى اكiمiنiڭ قوعاممەن بايلانىس باسقارماسىنا قوڭىراۋ شالىپ، كوميسسيانىڭ قۇرىلعان-قۇرىلماعاندىعى تۋرالى دەرەكتi قايدان الۋعا بولاتىندىعىن سۇرادىق. ونداعىلار جەر قاتىناستارى جونiندەگi باسقارماعا سiلتەدi. الماتى قالالىق جەر قاتىناستارى جونiندەگi باسقارمانىڭ قابىلداۋ بولمەسiندەگiلەر اقپارات بولiمiنە حابارلاسۋىمىزدى نۇسقادى. اقپارات بولiمiندەگiلەر كوميسسيانىڭ قۇرىلماعاندىعىن ايتا وتىرىپ، اتالعان باسقارما باستىعى ب. ن. تورعاەۆ مىرزاعا جازباشا تۇردە حات جازۋىمىزدى ءوتiندi. "ونسىز ەشقانداي ساۋالعا جاۋاپ بەرiلمەيدi" دەگەن ولار جازباشا ساۋالعا جاۋاپتىڭ تەك ون كۇننiڭ iشiندە بەرiلەتiندiگiن ايتتى.

ال، "شاڭىراق" قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشiسi اسىلبەك قوجاحمەتوۆ ازiرگە اكiمشiلiك تاراپىنان بiرiگiپ جۇمىس iستەۋ تۋرالى ۇسىنىستىڭ تۇسپەگەندiگiن ايتادى. "كوميسسيا قۇرىلۋىن قۇرىلار، بiراق، ماسەلەنi بۇگە-شiگەسiنە دەيiن بiلەتiن بiزدەرمەن بايلانىسسىز جۇمىس iستەگەننەن بiردەڭە ونەتiنiنە سەنە قويۋ قيىن" دەيدi اسىلبەك قوجاحمەتوۆ مىرزا.

قازiر بiزدiڭ قولدا بار دەرەكتەرگە قاراعاندا، بۇنداعى زاڭسىز قۇرىلىستاردىڭ سانى – 500-دەن اسىپ جىعىلادى. تەك "شاڭىراق-1،2" شاعىن اۋداندارىنىڭ وزiندە 200 وتباسى گازقۇبىرىنا جاقىن سالىنعان. 2004 جىلى باقايدا – 27 ءۇي، شاڭىراقتا – 12 ءۇي كۇرەلگەن. "ورتالىق ازيا ينتەرگاز اق وڭتۇستiك فيليالى" ماگيسترالدى گازقۇبىرلارى باسقارماسىنىڭ ديرەكتورى ل. ا. فرومەردiڭ 2005 جىلعى تامىزداعى اقپاراتى بويىنشا 500 ءۇي گازقۇبىرىنا جاقىن، 8 ءۇي گازقۇبىرىنىڭ ۇستiنە سالىنعان ەكەن. 2003 جىلى گرس-1، گرس-2 قۇبىرلارىن تەتس-2 اۋدانىنا كوشiرۋ تۋرالى جوبا جاسالىنعان. 2004 جىلعى جوسپار بويىنشا گرس-1 گازقۇبىرىن كوشiرۋ كەرەك بولعان. الايدا، "ورتالىق ازيا – ورتالىق" گازقۇبىرىنداعى اپاتتىڭ سالدارىنان بۇل ماقساتتا ارنالعان قارجى، اپات سالدارىن جويۋعا كەتتi. سونىمەن باستالعان iس اياقسىز قالىپ وتىر. دەمەك، الدا وسى گاز قۇبىرىنا جاقىن ۇيلەردi كوشiرۋ نەمەسە جوسپارلانعانداي گازقۇبىرىن كوشiرۋ ماقساتى تۇر. بۇنىڭ قايسىسىن كوشiرۋ تيiمدi. ويتكەنi، اتالعان وتباسىلاردى دالاعا تاستاۋعا بولمايدى. ولارعا قالاي دا قالا ماڭىنان نەمەسە قالاعا جاقىن الماتى وبلىسى اۋماعىنان جەر تەلiمi ءبولiنiپ بەرiلۋi تيiس. ونىڭ ۇستiنە بۇزىلاتىن ۇيiنە وتەماقى تولەنۋi كەرەك بولادى. دەمەك، اكiم تاپسىرعان كوميسسيا ءوز جۇمىسىن باستار بولسا، ەڭ اۋەلi زاڭسىز قۇرىلىستاردىڭ تاعدىرىن شەشۋگە مۇرىندىق بولۋى تيiس. ءسويتiپ، اۋىلدان قالاعا اعىلعان جۇرتتىڭ الەۋمەتتiك نارازىلىعىن جويادى. سونداي-اق، سۋ جيەگiنە جاقىن ورنا¬لاسقان ۇيلەردiڭ دە تاعدىرىن ويلاستىرۋ قاجەت. ارينە، قازاقستان ءۇشiن ەڭ باستى قۇندىلىق – ادام تاعدىرى ەكەندiگi كونستيتۋتسيامىزدا جازىلعان. ەندەشە، اكiمشiلiك كەز-كەلگەن شىعىندى كوزگە iلمەي وتىرىپ، كۇن سايىن ۋشىعىپ كەلە جاتقان جاڭا الەۋمەتتiك پروبلەمانىڭ الدىن الۋى تيiس.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button