جەتپIس جاستا قايراتىنا مIنگەن قاريالار

ءدال قازiر ورىستىڭ سامبو كۇرەسiمەن جۇمىر جەردiڭ بەتiندەگi 80-گە جۋىق مەملەكەت اينالىسادى. ورىستىڭ بiلiكتi ماماندارى كەزiندە ۇزاق جىل جەر بەتiندەگi كۇرەس تۇرلەرiن زەرتتەدi. سول زەرتتەۋ ارقىلى جۇمىر جەردەگi كۇرەستiڭ ەڭ وزىق ادiستەرiن وسى سامبوعا اكەلiپ ەنگiزدi. بۇل كۇرەستە جاپوننىڭ دزيۋدوسىنىڭ دا، قازاقشا كۇرەستiڭ دە ادiستەرi ءجۇر. سوندىقتان دا ورىستىڭ ولمەس كۇرەسi ىقپالدى دا بەدەلدi.

الىپ رەسەي تۇبiندە وسى ۇلتتىق كۇرەسiن وليمپيادا ويىندارىنا ەنگiزەتiنi داۋسىز. سوندىقتان دا iرگەدە جاتقان ورىس كۇرەسiن قازاق بالۋاندارى مەيلiنشە ەركiن مەڭگەرگەنi دۇرىس.

قازاقتىڭ سامبوسى iرگەدەگi مەملەكەتتەردەن كوش iلگەرi. سوناۋ 1992 جىلى الەم كۋبوگىن جەڭiپ العان قازاق سامبوشىلارى سول قارقىننان تومەندەگەن جوق. سامبو كۇرەسiنiڭ باعىنا جانكەشتi، بiلiكتi باپكەر كەرەي قويشىبەكوۆ كەلدi. سول كەرەي قويشىبەكوۆ 15 جىل بويى قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپكەرi. وسى كەزەڭدە ونداعان الەم چەمپيوندارى، جۇلدەگەرلەرi شىقتى. ازيا قۇرلىعىندا قىلقۇيرىقتىڭ جالىندا مىزعىعان موڭعول بالۋاندارىنىڭ باعى باسىم. الىپ رەسەي بالۋاندارىمەن تiرەسiپ، سiلكiلەسiپ جۇرگەن دە سولار.

وتكەن جەكسەنبi، دۇيسەنبi كۇندەرi الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىندا سامبو كۇرەسiنەن رەسپۋبليكا بiرiنشiلiگi ءوتتi. قازاق توپىراعىنىڭ ءار قيىرىنان كەلگەن 200-دەن اسا بالۋان بوز كiلەمدە باعىن سىنادى. ەرەكشە ەلەڭ ەتكiزگەن – ارداگەرلەر كۇرەسi. كەيiنگi جىلدارى بiر كەزدەرi قازاق ەلiنە ولجا سالعان بۇگiنگi ارداگەرلەر دە بوز كiلەمگە شىعىپ ءجۇر. جەتپiستi القىمداعان قاريالاردىڭ شالت قيمىلدارىنا قاراپ ريزا بولاسىڭ. بوز كiلەمدi ساعىنعاندارى بايقالادى. بوز كiلەمنiڭ قۇدىرەتi دەگەن دە وسى-اۋ. بوز كiلەمدi ساعىنباسا، 80-نiڭ ۇستiندەگi ارداگەر بالۋاندار كەلە مە؟! جاستارىنا قاراي سالماقتارعا بولiنگەن وسى ارداگەرلەر كۇرەسi ەرەكشە قىزىقتى ءوتتi.

پاۆلودار قالاسىنان كەلگەن قايىرگەلدi توقتاروۆ ءۇش اداممەن كۇرەسiپ، قارسىلاستارىن شاق كەلتiرمەدi. 69 جاستاعى اقساقال 2007 جىلى گرەتسيادا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمiس جۇلدەگەرi. 2006 جىلى تاشكەنتتە وتكەن الەم چەمپيوناتىندا قولا مەدالعا قول جەتكiزiپتi. الماتى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىندا بوز كiلەمدە باعىن اسىرعان بالۋان ەكەن. 1961،1963،1965 جىلدارداعى رەسپۋبليكا چەمپيونى. پاۆلودارداعى اليۋميني زاۋىتىندا تابان اۋدارماي 30 جىل ەڭبەك ەتiپ، سول جەردەن زەينەتكەرلiككە شىعىپتى. قازاقتىڭ قارياسى 70 جاسىندا قايراتىنا مiنگەن. شiركiن-اي، قاريالارىمىزدىڭ ءبارi وسىنداي بولسايشى دەيسiڭ iشتەي. ۇلتتىڭ رۋحىن كوتەرەتiن، تەكتiلiگiن ساقتايتىن، قازاقى قانىن جوعالتپايتىن دا وسىنداي قاريالار ەمەس پە؟! قىرقىندا قارنى سالبىراعان شiرەنگەن بايشiكەشتi كورگەندە سىلىپ الار ارتىق ەتi جوق، قىرانداي قومدانعان مىنا قاريالار ەسiڭە تۇسەرi انىق.

يمانعاليەۆ چاپاي اقساقال سوناۋ ورالدان كەلiپتi. 65 جاستاعى قاريا قۇنجىڭ-قۇنجىڭ ەتەدi. "قاپ، قاپ"، – دەيدi سامبو كۇرتەشەسiن كيگەن قاريا ەكi قولىن ۋقالاپ. "نە بوپ قالدى"، – اقساقال دەيمiن. "كەرەيمەن كۇرەسەيiن دەپ كەلiپ ەدiم، ول جاقىندا عانا وپەراتسيادان شىعىپتى"، – دەيدi كۇيiنiپ. 62 كەلiدە كەرەي قويشىبەكوۆ ەكەۋi عانا ەكەن. كۇرەسپەي-اق باس بايگەنi الدى چاپاي اقساقال. 24 جىل كۇرەسپەي كەتكەن اقساقال بوز كiلەمگە قايتا شىعىپتى.

سەكسەنiنشi جىلدارى اتاعى دۇنيەنi دۇركiرەتكەن تارازدىق الماس مۇسابەكوۆ تە ءوز سالماعىندا باس بايگەنi ولجالادى. الماس مۇسابەكوۆ سسسر-دىڭ سامبو قۇراماسىنا مۇزجارعىشتاي جارىپ كiرگەن العاشقى قازاق. الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرi، ەۋروپا چەمپيونى، كەڭەستەر وداعىنىڭ ەكi دۇركiن جەڭiمپازى، ەكi دۇركiن كۇمiس جۇلدەگەرi، توعىز دۇركiن قولا جۇلدەگەرi.

سامبو كۇرەسiنەن ەرلەر جانە ايەلدەر اراسىندا وتكەن جارىس وتە قىزىقتى ءوتتi. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بالۋاندارى جەڭiس كوشiن باستادى. قازاق سامبوسىنىڭ قازiرگi قارقىنى قۋانتتى بiزدi. "اتتەگەن-اي" دەگەن وي دا كەۋدەنi تەپكiلەدi. سوناۋ باتىس قازاقستاننان، پاۆلوداردان كەلگەن قاريالار باستاعان ارداگەرلەرگە بiر-بiر باعالى سىيلىق جاساسا، قانداي كەرەمەت بولار ەدi. ۇلكەنگە قۇرمەتتi جوعالتپاۋىمىز كەرەك. قار¬جىلى فيرما، كومپانيا تiزگiنiن ۇستاعان ارلى قازاق ازاماتتارى از ەمەس. ءوتiنiش ايتسا، بەتتەرiن قايتارماس تا. بۇل — ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان كەتكەن كەمشiلiك. الداعى ۋاقىتتا بۇل ولقىلىقتىڭ دا ورنى تولار. قىرانداي قومدانىپ كiلەم¬گە شىققان اتاسىن كورگەن نەمەرەسiنiڭ كوزدەرi شوقتاي جانارى ءسوزسiز. بiلەگi مىقتى ۇلتتىڭ رۋحى دا مىقتى!

زەينەل جەكەي ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button