ۆلاديمير پۋتين: دجوردج، ۋكراينا تIپتI مەملەكەت تە ەمەس قوي!

رەسەي بۇرىنعى يمپەرياسىن كوكسەيدi

ۋكراينانىڭ مەملەكەتتiگiنە كۇمان كەلتiرگەن پۋتين رەسەي پرەزيدەنتتiگiنەن جايدان جاي كەتپەۋi مۇمكiن. ۋكراينانىڭ ۇلتشىلدار كونگرەسi قاۋiپسiزدiك قىزمەتiنەن ونىڭ اتالعان مەملەكەتكە كەلۋiنە تيىم سالۋىن، ەلدiڭ اۋە كەڭiستiگiن پايدالانۋىنا جول بەرمەۋiن سۇرادى. ۇلتشىلداردىڭ بۇل قادامىنا قولداۋ بiلدiرگەن ۋكراينا جوعارى راداسىنىڭ باسقارۋشى "ناشا ۋكراينا — نارودنايا سامووبورونا" بلوگىنىڭ فراكتسياسى رادا توراعاسى ارسەني ياتسەنيۋكتi رەسەي پرەزيدەنتi پۋتيننiڭ ۋكراينانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كۇمان كەلتiرگەندiگiنiڭ راس-وتiرiكتiگiن انىقتاۋعا شاقىردى.

4-ساۋiردە بۋحارەستە وتكەن "رەسەي-ناتو" سامميتiندەگi جاسىرىن وتىرىستا پۋتين ۋكراينا مەن گرۋزيانىڭ سولتۇستiك اليانسقا مۇشە بولۋ ارەكەتiنە قاتتى كۇيزەلiس تانىتىپ، رەنiش بiلدiرگەن بولاتىن. بۇل جيىندا رەسەي ناتو-مەن بۇدان بىلايعى قارىم-قاتىناستىڭ قالاي وربيتiندiگi "گرۋزيا مەن ۋكرايناعا ناتو مۇشەلەرiنiڭ قانداي پەيiل تانىتاتىندىعىنا بايلانىستى" دەگەن بولاتىن. رەسەي ءوزiنiڭ ىقپال ەتۋ ايماعىنا قاۋiپ تونگەنi ءۇشiن شىر-پىرى شىعىپ، شىرىلداپ ءجۇر. رەسەي پرەزيدەنتiنiڭ پiكiرiنە سۇيەنسەك، تمد اۋماعىنا باسقا ساياسي كۇشتەر اۋىز سالماۋى كەرەك. ول تەك رەسەيدiڭ ىقپالىندا بولۋى تيiس. الايدا، ۋكراينانىڭ دا، گرۋزيانىڭ دا العا قويعان ماقساتى – ناتو مەن ەۋرووداق. بۋحارەستەگi سامميتتە كيەۆ پەن تبيليسي سولتۇستiك اليانسقا مۇشە بولاتىندىقتارىنا نىق سەنiممەن بارعان ەدi. بiراق، فرانتسيا مەن گەرمانيا وعان ءۇزiلدi-كەسiلدi قارسى بولدى. ماسەلە، الداعى جەلتوقساندا قارالاتىن بولىپ، جىلى جابىلدى. دەگەنمەن، بۋش گەرمانيا كانتسلەرi انگەلا مەركەل مەن فرانتسيا پرەزيدەنتi نيكولا ساركوزيدi ۇگiتتەپ، ناتو-عا مۇشە ەلدەر باسشىلارى سامميتiنiڭ قورىتىندى دەكلاراتسياسىندا "ۋكراينا مەن گرۋزيا ناتو-عا ەنەتiن بولادى" دەگەن سويلەمدi ەنگiزۋگە كوندiردi. دەمەك، ۋكراينا مەن گرۋزيانىڭ ناتو-عا مۇشە بولۋى تاياۋ ارادا iسكە اساتىن iس. بۇل ۆ. پۋتيننiڭ قولايىنا جاقپاعانى سونشالىق، ول قىزدى-قىزدىمەن ۋكراينانىڭ مەملەكەتتiگiنە كۇمان كەلتiرسە، گرۋزيانى وڭتۇستiك وسەتيا مەن ابحازيانى قارۋ ەتە وتىرىپ، تەرريتوريالىق تۇرعىدان بولشەكتەيتiندiگiن ايتىپ، قوقان-لوقى كورسەتۋگە دەيiن باردى. "كوممەرسانت" گازەتiندەگi "بلوك ناتو رازوشەلسيا نا بلوكپاكەتى" (№57، 07.04.08) اتتى ماقالادا "ۆپروچەم، و گرۋزي روسسيسكي پرەزيدەنت گوۆوريل سوۆەرشەننو سپوكوينو ي كاك بى ميموحودوم،– راسسكازىۆاەت يستوچنيك "" ۆ دەلەگاتسي ودنوي يز ستران ناتو.– كوگدا جە رەچ زاشلا وب ۋكراينە، پۋتين ۆسپىليل. وبراششاياس ك بۋشۋ، ون سكازال: "تى جە پونيماەش، دجوردج، چتو ۋكراينا – ەتو داجە نە گوسۋدارستۆو! چتو تاكوە ۋكراينا؟ چاست ەە تەرريتوري – ەتو ۆوستوچنايا ەۆروپا، ا چاست، ي زناچيتەلنايا، پودارەنا نامي!" ي تۋت ون وچەن پروزراچنو نامەكنۋل، چتو ەسلي ۋكراينۋ ۆسە جە پريمۋت ۆ ناتو، ەتو گوسۋدارستۆو پروستو پرەكراتيت سۋششەستۆوۆانيە. تو ەست فاكتيچەسكي ون پريگروزيل، چتو روسسيا موجەت ناچات وتتورجەنيە كرىما ي ۆوستوچنوي ۋكراينى" (گرۋزيا جايىندا رەسەي پرەزيدەنتi تىم قاتتى كەتكەن جوق، ساليقالى سارابدال تۇردە ءسوز قوزعادى، – دەيدi "" گازەتiنiڭ ناتو-عا مۇشە بiر مەملەكەتتiڭ دەلەگاتى بiزگە بەرگەن مالiمەتiندە. – ال، ۋكرايناعا قاتىستى اڭگiمە وربiگەندە، پۋتين قىزىپ كەتتi. بۋشقا: "سەن تۇسiنەسiڭ بە، دجوردج، ۋكراينا – تiپتi مەملەكەت ەمەس قوي! ۋكراينا دەگەنiمiز نە؟ ونىڭ تەرريتورياسىنىڭ بiر بولiگi – شىعىس ەۋروپا، ال قالعانىن بiز سىيعا بەرگەنبiز!" دەگەندi ايتىپ سالدى. بۇل ءسوزi ارقىلى ول ەگەر ۋكراينانى ناتو-عا قابىلدايتىن بولسا، ول مەملەكەت رەتiندە ءومiر ءسۇرۋiن توقتاتاتىن بولادى دەگەندi انىق مەڭزەپ تۇر. دەمەك، ول رەسەي قىرىم مەن شىعىس ۋكراينانى ءبولiپ اكەتۋ ارەكەتiن جاسايتىن بولامىز دەپ دوق كورسەتiپ وتىر) دەلiنگەن.

ءدال وسى ءسوز ۋكراينانىڭ ساياسي بيلiگi مەن ۇلتشىلدارىن بiراز ابiگەرگە سالىپ، پۋتينگە نون-گراتا جاريالايمىز دەپ سەس كورسەتۋگە دەيiن جەتكiزدi. دەگەنمەن، "كوممەرسانت" گازەتiنەن وزگە بۇل اقپاراتتى تاراتقان ەشقانداي اقپارات قۇرالىنىڭ اتى اتالمايدى. بارلىق گازەت-جۋرنالدار دا، ۋكراينانىڭ بيلiك وكiلدەرi مەن ۇلتشىلدارى دا "كوممەرسانت"-تاعى وسى ماقالاعا سiلتەمە جاساپ وتىر. ال، سامميتكە قاتىسقان ۋكراينا پرەزيدەنتiنiڭ ءوزi بۇنداي اڭگiمەدەن بەيحابار. سول سەبەپتi دە ولار پۋتيننiڭ بۇنداي اڭگiمە ايتقانىنا سەنبەي، الدىمەن iس بارىسىن انىقتاپ العىسى كەلدi. دەيتۇرعانمەن، ۋكراينا ۇلتشىلدارىنىڭ كونگرەسi توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بورەيچۋك "بiز پۋتينگە تاريحتى ماسكەۋ كيەۆ رۋسiنەن بۇرىن ورنادى دەپ جازىلعان كوممۋنيستiك وقۋلىقتاردان ەمەس، كومپارتيا مۇشەسi بولماعان اۆتورلاردىڭ ەڭبەگiنەن وقۋدى ۇسىنامىز" دەگەن ويىن دا بiلدiردi.

ماسەلەنiڭ انىق-قانىعىن بiلiپ، ەكi ەلارالىق قارىم-قاتىناستى انىقتاۋ مiندەتi ۋكراينانىڭ سىرتقى iستەر مينيسترi ۆلاديمير وگرىزكوعا جۇكتەلدi. 15-ساۋiردە ۋكراينادا بولىپ، رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى iستەر مينيسترi سەرگەي لاۆروۆپەن كەزدەسكەن ولار ءوز دەڭگەيiندە كوپتەگەن ماسەلەلەردi كۇن تارتiبiنە قويعانى بەلگiلi. بiراق، اقپارات كوزدەرiنە قاراعاندا، ەكi ەل سىرتقى iستەر مينيسترلەرi بۇعان دەيiن قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردiڭ ۇشىعىنا شىعا الماعان كورiنەدi. "نەزاۆيسيمايا گازەتانىڭ" جازۋىنا قاراعاندا، بۇل كەزدەسۋ ەكi اي بويى جوسپارلانىپ، ەكi رەت كەيiنگە شەگەرiلiپتi. ۋكراينا-رەسەي ساياسي شيەلەنiسiنە سىرتقى iستەر مينيسترلەرiنiڭ نۇكتە قويا المايتىنى ايدان انىق. سەبەبi، ولار پرەزيدەنتتەرiنiڭ ساياسي كۋرسىن وزگەرتە المايتىنى بەلگiلi. ال، پۋتين يۋششەنكونىڭ قازiرگi ساياساتىن مۇلدەم وزگەرتۋiن قالايدى. ونىڭ ەڭ باستىسى – ناتو-عا مۇشە بولۋدان باس تارتۋ، سەرگەي لاۆروۆ وعان سەبەپ رەتiندە "كيەۆ بيلiگi ۋكراين حالقىنىڭ پiكiرiمەن ساناسپادى" دەگەندi كولدەنەڭ تارتادى. ال، وگرىزكو ۋكرايندىقتاردىڭ ناتو مەن سولتۇستiك اليانستىڭ بiر وداق ەكەنiن ءالi تۇسiنە الماي وتىرعاندىعىن، ەڭ الدىمەن بۇل وداققا ەنۋدiڭ ارتىقشىلىقتارى جايىندا ءتۇسiندiرۋ جۇمىستارىن جۇرگiزiپ، سوڭىندا بۇكiلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكiزەتiندiكتەرiن ايتتى. سونداي-اق، رەسەيدiڭ ۋكراينانىڭ قازiرگi ساياسي كۋرسىنا كوڭiلi تولمايتىن ماسەلەسi وتە كوپ ەكەن. ولار: "ورىس تiلiنە قىسىم كورسەتۋ، ناتسيستەرمەن قارىم-قاتىناستا بولعان اسكەري قىزمەتكەرلەردەن باتىر جاساۋ، 30-شى جىلدارداعى اشتىقتى ۋكراين حالقىنا جاسالعان گەنوتسيد رەتiندە باعالاۋ، كەڭەستiك ازات ەتۋشi جاۋىنگەرلەردiڭ تاريحي ەسكەرتكiشتەرi مەن مازارلارىنا شابۋىل جاساۋ، ت.ت."

"كوممەرسانت" گازەتiنiڭ №64 سانىنداعى گەننادي سىسوەۆتiڭ "روسسيسكو-ۋكراينسكيە پەرەگوۆورى ۆىشلي بلوكوم" اتتى ماقالاسىندا س. لاۆروۆ پۋتيننiڭ جوعارىداعى ءسوزدi ايتپاعاندىعىن ايتىپ، انت-سۋ iشكەندiگi جازىلىپتى. دەمەك، رەسمي ماسكەۋ "كوممەرسانت" گازەتiنiڭ جازعانىن جوققا شىعارىپ وتىر.

دەگەنمەن، رەسەيدiڭ بيلiك وكiلدەرi ۋكراينانىڭ ناتو-عا مۇشە بولۋىنىڭ سوڭى، ونىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قاۋiپ توندiرەتiندiگiن بiرنەشە رەت مالiمدەپ ۇلگەرگەن. رەسەي مەملەكەتتiك دۋماسىنىڭ تمد iستەرi جونiندەگi كوميتەتiنiڭ توراعاسى الەكسەي وستروۆسكي "رۋسسكايا سلۋجبا نوۆوستەي" راديوستانتسياسىنا بەرگەن سۇحباتىندا "ەگەر، ۋكراينا ناتو-عا مۇشە بولۋ مۇمكiندiگiنە قول جەتكiزسە، رەسەي قىرىمنىڭ كiمگە تيەسiلi ەكەندiگi جايىندا ماسەلەنi كوتەرە الادى. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ حرۋششەۆ كەزiندەگi قول جەتكiزگەن كەلiسiمدەردi قايتا قاراۋعا قۇقىقتىق نەگiزi بار" دەگەندi ايتقان.

سونداي-اق، ۋكراينا سەۆاستوپولداعى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ چەرنومور فلوتىنىڭ شىعۋ ءتارتiبiن بەلگiلەگەن مەموراندۋمدى رەسەي سىرتقى iستەر مينيسترiنە تاپسىردى. ول مەموراندۋم بويىنشا رەسەي بiتiمگەرشiلiك كۇشتەرi 2017 جىلعا دەيiن ۋكراينا تەرريتورياسىنان شىعىپ كەتۋi كەرەك. رەسەيدi بۇل تالاپ تا قۋانتىپ وتىرعان جوق. الايدا، سولتۇستiك اليانسقا مۇشە بولۋ ءۇشiن ول ەلدiڭ اۋماعىندا باسقا بiر ساياسي كۇشتەردiڭ اسكەري بازاسى بولۋعا تيiستi ەمەس ەكەن.

كۋچما بيلiگi كەزiندە جۇزەگە اسۋعا 5-اق قادام قالعان بەك (بiرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭiستiك) تە، ەۋرازەق تا قازiر ۋكراينانىڭ كەيiن تارتۋى سالدارىنان توقتاپ تۇر. ۋكراينا رەسەيمەن قانداي دا بiر ەكونوميكالىق وداق قۇرۋدان باس تارتىپ، باتىسشىل، امەريكاشىل ساياساتىنان تانار ەمەس.

ەگەر، ۋكراينا بۇيداسىن ۇزسە، گرۋزيا سىرت اينالسا، مولدوۆا مەن ارمەنيا ءوز دامۋ جولىن تاڭداسا، رەسەيدiڭ ىقپال ەتۋ ايماعى تارىلا تۇسەتiنi ءسوزسiز. بالقان تۇبەگiندەگi مەملەكەتتەر رەسەيدiڭ ۋىسىنان شىعىپ كەتتi. دەمەك، قىرعيقاباق سوعىسى بۇدان ارى قالاي ءوربيتiنi بەلگiلi. بەلگiلi ساياساتتانۋشى زبيگنەۆ بجە¬زينسكي كەزiندە "رەسەي يمپەرياسى — سوڭعى يمپەريا. ول 2010 جىلى قۇلاپ تىنادى" دەگەن ساۋەگەيلiك تانىتقان ەدi. دەگەنمەن، رەسەي وزگە ەلدiڭ سۋبەكتiلەرiنە قول سۇعامىن دەپ ءجۇرiپ، ءوز ەلiندەگi جاتقان جىلانداردىڭ قۇيرىعىن باسىپ جۇرمەسە جارار ەدi.

رەسەي ابحازيا مەن وڭتۇستiك وسەتيا حالقىنا قولداۋ كورسەتۋگە كiرiستi

رەسەي پرەزيدەنتi پۋتين 16-ساۋiردە ابحازيا جانە وڭتۇستiك وسەتيامەن اراداعى قارىم-قاتىناستى وزگە سۋبەكتiلەرi دەڭگەيiندە جۇرگiزۋگە تاپسىرما بەردi. پۋتين رەسەي مەملەكەتتiك دۋماسىنىڭ الدىمەن بۇل مەملەكەتتەردi تاۋەلسiز ەل رەتiندە تانۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا قۇلاق اسپادى. كەرiسiنشە، ولاردى رەسەي قۇرامىنا كiرگiزۋدiڭ جولدارىن قاراستىرا باستادى.

ال، 18-ساۋiردە گرۋزياعا قاتىستى 2006 جىلى ەنگiزگەن ساياسي-ەكونوميكالىق سانكتسيانىڭ بارلىعىن الىپ تاستاپ، "گرۋزيامەن اراداعى قارىم-قاتىناستى جوندەۋ جونiندەگi پراكتيكالىق شارالاردى" iسكە اسىرۋدى تاپسىردى. 2006 جىلى رەسەي مەن گرۋزيا اراسىنىڭ شيەلەنiسكەنi سونشالىق گرۋزين ازاماتتارى ءۇشiن رەسەي مەن ارادا ۆيزالىق شەكتەۋلەر جاسالىپ، گرۋزين تاۋارلارىن رەسەي رىنوگىنا جiبەرمەۋ جونiندە بۇيرىق بەرiلگەن بولاتىن. سونداي-اق، جوعارى لارس شەكارا بەكەتiن قايتا جوندەۋدەن وتكiزۋ iسi دە توقتاپ تۇرعان ەدi. ەگەر، ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار قايتا جاندانىپ، ەكi ەل ساۋدا اينالىمى قايتا جولعا قويىلاتىن بولسا، گرۋزين شارابى مەن "بورجومي" مينەرالدى سۋىنىڭ رەسەي رىنوگىنا جiبەرiلمەۋi سالدارىنان جىلىنا 250 ميلليون دوللاردىڭ شىعىنىن كەشiپ وتىرعان گرۋزيا ەكونوميكاسى اجەپتاۋiر ساقايىپ قالارى انىق ەدi. الايدا، گرۋزيا بيلiگi رەسەيدiڭ بۇل قادامىنا سەنە قويماي وتىر. ويتكەنi، بۇدان بiر كۇن بۇرىن پۋتين ونىڭ بولiنبەس بولشەگi بولىپ تابىلاتىن ابحازيا مەن وڭتۇستiك وسەتياعا كوز الارتىپ، ونداعى حالىقتىڭ باسىم كوپشiلiگi رەسەي ازاماتتارى دەگەن سىلتاۋمەن، ءوز سۋبەكتiسi رەتiندە كومەك قولىن سوزۋعا كiرiسەدi دە، ەكiنشi كۇنi ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستاردى رەتتەۋدi قولعا الادى.

گرۋزيا بۇۇ-نىڭ قاۋiپسiزدiك كەڭەسiنەن شۇعىل جينالىس وتكiزiپ، رەسەيدiڭ بۇل ەلدەگi سۋبەكتiلەرi ءۇشiن جاساپ وتىرعان قادامىن سىناۋدى ءوتiندi. رەسەيدiڭ بۇل قادامىن قاتتى سىنعا العان ۆاشينگتون پۋتيننەن الدىمەن ابحازيا مەن وڭتۇستiك وسەتياعا قاتىستى ۇستانىپ قابىلداعان شەشiمiن وزگەرتۋدi تالاپ ەتiپ وتىر. بۇۇ-نىڭ قاۋiپسiزدiك كەڭەسi ازiرگە گرۋزيانىڭ شۇعىل جينالىس وتكiزۋ تۋرالى وتiنiشiنە ەشقانداي رەاكتسيا بولعان جوق. بۇل ماسەلە وسى اپتادا قارالۋى تيiس.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button