كۇرIش قىمباتتاي بەرەدI

جەر شارىنىڭ 3 ميللياردقا جۋىق تۇرعىنى تۇتىناتىن كۇرiش جىل باسىنان بەرi 70 پايىزعا قىمباتتادى. ءۇندiستان، ەگيپەت، ۆەتنام مەن تايلاند كۇرiش ءوندiرۋ كولەمiن قىسقارتۋى حالىقارالىق نارىقتاعى باعا ساياساتىن تاعى دا شاتقاياقتاتىپ جiبەردi. ساراپشىلار قاۋىمى كۇرiش ءوندiرۋ كولەمi تەز ارادا قالپىنا كەلتiرiلمەسە، ەگiس القاپتارىنىڭ اۋقىمى كۇرت شەكتەلiپ، الەمدiك نارىققا كەرi اسەر ەتەتiنiن ايتۋدا.

ادامزات كۇرiشتi تالعاجۋ ەتكەلi — 15 مىڭ جىل. جەر شارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى كۇرiشتi كۇندەلiكتi قولدانادى. جىل سايىن وندiرiلەتiن 580 ملن. توننا كۇرiشتi نەگiزiنەن ازيا حالقى ۇناتادى ەكەن. وسىنىڭ ناتيجەسiندە، كۇرiشكە دەگەن تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس دەڭگەيi كۇرت ءوسiپ، الەمدiك نارىقتاعى باعانىڭ 50-70 پايىزعا دەيiن كوتەرiلۋiنە ىقپال ەتتi. ونىڭ ۇستiنە، كەيبiر مەملەكەتتەردەگi حالىق سانىنىڭ كوبەيۋi، قۋاڭشىلىق پەن ەگiننiڭ بiتiك شىقپاۋى، بانگادەش پەن يندونەزيادا جۇرگەن سەل، قىتاي مەن ۆەتنامدا سوققان ۇسكiرiك تاعى بار. سونىمەن بiرگە زەرتتەۋشi عالىمدار ازياداعى كەيبiر دامۋشى ەلدەر حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارىپ، تۇرمىستارىنىڭ تۇزەلە باستاۋى دا كۇرiش القاپتارىنىڭ ازايۋىنا اسەر ەتكەنiن كولدەنەڭ تارتادى. ويتكەنi، ورتاشا توپتىڭ قاتارىنا قوسىلعاندار بۇرىنعىداي كۇرiشتi تالعاجۋ ەتۋمەن شەكتەلمەي، كوپتەگەن وتباسىلاردىڭ قولى جەتە بەرمەيتiن ەت، ءسۇت تاعامدارىن تۇتىنۋعا كوشiپتi. حالىقارالىق كۇرiشتi زەرتتەۋ ينستيتۋتى (IRRI) كۇرiش قۇنىنىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن جوعارىلاي بەرەتiنiن مالiمدەدi. ينستيتۋتتىڭ ماماندارى كۇرiش ءوندiرiسiن ارتتىرۋعا مۇمكiندiك بەرەتiن قوسىمشا زەرتتەۋلەر قاجەت ەكەندiگiن ايتادى: "بiزدiڭ تۇتىنعان كۇرiشiمiز وندiرiلگەن ونiمنەن الدەقايدا اسىپ ءتۇستi. ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشiن ءونiم ءوندiرۋ كولەمiن ارتتىرۋعا قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگiزۋگە مiندەتتiمiز".

بۇعان دەيiن تايلاند، ۆەتنام، ءۇندiستان مەن ەگيپەت كۇرiش ءوندiرiسiن قىسقارتاتىندىقتارىن ەسكەرتكەن. الەمدiك نارىقتاعى باعا ساياساتىنىڭ شاتقاياقتاۋىنا ءوندiرۋ كولەمiنiڭ كۇرت قىسقارۋى اسەر ەتكەنi انىق. دۇنيە ءجۇزi بويىنشا كۇرiشتi ەڭ كوپ وندiرەتiن – قىتاي. بiراق اسپاناستى ەلiندەگi ديحاندار iشكi نارىقتاعى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋدەن اسا الماي ءجۇر. بۇگiندە قىتايلىق بيلiك كۇرiش پەن بيدايدى كوپتەپ ەگەتiندەرگە مەملەكەت تاراپىنان قارجىلىق قولداۋدىڭ ادەتتەگiدەن تىس كوپ بولاتىنىن مالiمدەدi. ەگiنشiلەردi قىزىقتىرا وتىرىپ، iشكi جانە سىرتقى نارىقتىڭ ماسەلەلەرiن شەشiپ الۋدى كوزدەگەن ارەكەتتiڭ استارىندا ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋعا قاتىستى شارا دا بار. بۇعان دەيiن الەمدi اس تا توك كۇرiشكە قارىق قىلعان ۇندiلەر تەك جوعارى ساپالى ءونiمدi عانا ەكسپورتقا شىعارىپ، قالعانىن iشكi تۇتىنۋعا ساقتاپ وتىر: "جامان ايتپاي، جاقسى جوق"…

ەگيپەت بولسا، ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ ساۋiرiنەن قازانىنا دەيiن كۇرiشتi سىرتقا تاسىمالداۋعا تىيىم سالدى. ولاردىڭ دا كوزدەگەنi: iشكi نارىقتاعى تاپشىلىقتىڭ الدىن الىپ، قىمباتشىلىقتى توقتاتۋ. ەسەسiنە، فيلليپيندiكتەر 2،2 ملن. توننا كۇرiشتi ەكسپورتقا شىعارۋعا قۇلشىنىپ وتىر. سوڭعى 10 جىل iشiندە ەڭ iرi كولەمدە ءونiم ەكسپورتتاۋعا بەكiنگەن فيلليپيندiكتەر حالىقارالىق نارىقتاعى ەڭ iرi ويىنشىعا اينالماق. ال دۇنيەجۇزiلiك تۇتىنۋشىلىق نارىقتاعى سۇرانىسقا جاۋاپ بەرiپ كەلگەن ەگيپەت، ءۇندiستان، ۆەتنام سياقتى ەلدەردiڭ اياق استىنان اينىپ قالۋى ماماندار قاۋىمىن ءوندiرiس قارقىنىن ارتتىرۋعا قاتىستى جاڭا جوبالار ويلاپ تابۋعا جەتەلەدi. "جىعىلعانعا جۇدىرىق"، كۇرiش القاپتارىنىڭ اۋقىمى ۋاقىت وتكەن سايىن تارىلىپ كەلەدi. ال القاپتاردى سۋعارۋعا باعىتتالعان ارنالاردىڭ كەنەزەلەرi كەبە باستادى. سەبەبi، كۇرiشتەرگە ارنالعان سۋدى ءوندiرiس پەن حالقى كوبەيiپ كەلە جاتقان قالالاردىڭ قاجەتiنە جاراتۋدا. وزگەلەر القاپتار اۋماعىن شەكتەۋگە كوشسە، قازاقتار كەرiسiنشە، بارىنشا ۇلعايتۋعا مۇددەلi. ۇكiمەتi جۋىردا قازاقستانداعى ەگiس القاپتارىن 600 مىڭ گەكتارعا، مايلى داقىلدار ەگiلەتiن القاپتاردى – 82 مىڭ گەكتارعا، قانت قىزىلشاسىن – 6،6 مىڭ گەكتارعا، كوكونiس پەن باقشا داقىلدارى القاپتارىن 4،5 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتۋعا شەشiم قابىلدادى. ەسەسiنە، بۇگiنگi تاڭدا ەلiمiزدiڭ الماتى، جامبىل، اتىراۋ، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ، وڭتۇستiك قازاقستان وبلىستارى مەن الماتى جانە استانا قالالارىنداعى ازىقتىق استىققا دەگەن مۇقتاجدىق 500 مىڭ توننا كولەمiندە. بيلiك اتالعان اۋماقتاردى استىقپەن قامتاماسىز ەتۋدiڭ قوسىمشا شارالارىن قاراستىرۋدا.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button