On-Line بايلانىستا — داريعا نازارباەۆا

بiراز ۋاقىتتان بەرi قوعامدىق جانە ساياسي ساحنادا داۋىسى ەستiلمەي، ءوزi كورiنبەي كەتكەن داريعا نازارباەۆا كەنەت بايلانىسقا شىقتى. بەتپە-بەت ەمەس، ون-لاين، ياعني، ينتەرنەت ارقىلى سۇحبات بەرگەن پرەزيدەنتتiڭ ۇلكەن قىزى بiراز ماسەلەنiڭ باسىن قايىردى. سۇراق قويۋشىلاردى قىزىقتىرعان باستى ماسەلە نازارباەۆا حانىمنىڭ جەكە ومiرiنە، مانسابىنا قاتىستى بولدى.

"شىندىق قانا وزگەرمەيدI"

سۇحباتتا داريعا حانىم الماتىدا جەتiنشi رەت وتكiزiلگەلi وتىرعان ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمدى دەمەۋشiلەر قارجىلاندىراتىنىن ايتتى، بiراق فورۋمعا تيەسiلi بيۋدجەتتiڭ كولەمi جايلى اقپاراتتى جۇرتشىلىقپەن بولiسۋگە قۇلشىنا قويمادى. ءساۋiردiڭ سوڭىنا جوسپارلانىپ وتىرعان مەديا-فورۋمدا حالىقارالىق باسقوسۋدا عالامدىق ماسەلەلەردiڭ تالقىلانۋىن نازارباەۆا دۇنيەجۇزiلiك دەڭگەيدەگi ساراپشىلاردى قىزىقتىراتىن تاقىرىپتاردىڭ تاڭدالعانىن، ال وتاندىق ماسەلەلەردi جەرگiلiكتi ءباسپاسوز قاۋىمداستىعىندا تالقىعا سالۋ كەرەكتiگiن ايتتى. مەدۆەدەۆپەن جانە پۋتينمەن جاقسى تانىس، "ەكەۋi دە تارتىمدى، اقىلدى ساياساتكەرلەر، رەسەيدەگi بيلiك بولiنiسiنە جول بەرمەيدi". ال اقش-تاعى سايلاۋدا قاي ۇمiتكەردiڭ جەڭiسكە جەتەتiنiن سايلاۋ قورىتىندىسى كورسەتەدi. بiراق حيللاري كلينتونعا بۇيرەگi بۇرادى. بۇرىنعى كۇيەۋi راحات اليەۆكە قاتىستى شىعارعان سوتتىڭ 2 شەشiمiنە قاتىستى پiكiر بiلدiرۋدەن ءۇزiلدi-كەسiلدi باس تارتتى. اليەۆكە بايلانىستى قويىلعان ساۋالداردى دا ەلەۋسiز قالدىردى. ەسەسiنە، اكەسiنە قاتىستى سۇراقتارعا ەرەكشە ىقىلاسپەن جاۋاپ بەردi. مىسالى، ول قر كونستيتۋتسياسىنا ەنگiزiلگەن ن.نازارباەۆتىڭ بiرنەشە رەت پرەزيدەنتتiككە سايلانۋىنا مۇمiندiك بەرەتiن وزگەرتۋدi زاڭدى دەپ ەسەپتەيدi. ساياساتتىڭ ۇلكەن ساحناسىنان نە سەبەپتi سىرعىپ كەتكەنiن اشىپ ايتپادى، بiراق اكەسi باسشىلىق ەتەتiن "نۇر وتان" پارتياسىنىڭ قۇرامىنا كiرگەنiن جاسىرمادى. ارينە، بۇل وتانداستارىم ءۇشiن تىڭ جاڭالىق ەمەس بولاتىن. ويتكەنi، "اساردىڭ" "نۇر وتانمەن" بiرiككەنi كوپشiلiككە ءمالiم. قازiرگi تاڭدا قازاقستاننىڭ بiرiنشi پرەزيدەنتiنiڭ قورىن باسقاراتىن داريعا حانىم جاقىن كۇندەرi ماسكەۋدە جەكە كونتسەرتiن وتكiزبەكشi. ء"جۇرiپ وتكەن ءومiر جولىندا ەشتەڭەنi وزگەرتكiسi كەلمەيدi، ەشتەڭەگە وكiنبەيدi". قارجىلىق ماسەلەلەرگە كەلسەك، " ۇلى ءنۇرالي اليەۆ ديرەكتورلار كەڭەسiنiڭ توراعاسى بولىپ تابىلاتىن "نۇربانك" اق-نداعى اكتسيالارىن ساتپايدى. سىرتقى قارىزداردى قايتارۋعا "نۇربانكتiڭ" قارجىلىق قاۋقارى جەتەدi". سونداي-اق، ساياسي ماڭىزى بار وقيعالار توڭiرەگiندە ايتقان پiكiرلەرi وزگەرمەگەن. مىسالى، بەلگiلi ساياساتكەر، تانىمال جۋرناليست ءارi وپپوزيتسيونەر، مارقۇم ا. سارسەنباەۆقا قاتىستى ايتقان ويلارى: "ا.سارسەنباەۆ قازا تاپقاندا مەن بەرگەن سۇحباتتارىمنىڭ بiرiندە مەن بۇل قىلمىستىڭ ەل پرەزيدەنتiنە قارسى باعىتتالعانىن، نۇرسۇلتان نازارباەۆقا داۋىس بەرگەن جالپىحالىقتىق سايلاۋدىڭ قورىتىندىسىن وزگەرتۋگە تىرىسقاندارىن ايتقان ەدiم. مەنiڭ ايتقانىم كەلدi. "نۇربانك" توڭiرەگiندەگi داۋ-داماي دا پرەزيدەنتكە جانە ونىڭ ساياساتىنا كەرi اسەر ەتۋدi ماقسات ەتكەنiنە مەن سەنiمدiمiن. مەنiڭ ۇستانىمىم قاراپايىم: بارلىعى وتەدi-كەتەدi — تەك شىندىق قانا قالادى". ساۋال قويۋشىلاردىڭ بiرiنiڭ: "فورۋمعا كەلگەن قوناقتاردى الماتى قالاسىنىڭ توڭiرەگi مەن شاڭىراق سياقتى گەتتو-شاعىناۋدانداردى ارالاتايىق" دەگەن ۇسىنىسىنا نازارباەۆا شامدانىپ: "ەگەر ەۋرازيالىق مەديا-فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارى وڭتۇستiك استانانىڭ جاڭا اۋداندارىن ارالاپ كورۋگە ىقىلاس بiلدiرسە، ونى ۇيىمداستىرۋ قيىن ەمەس. سiز ۇيiڭiزگە قوناق شاقىرعاندا اينەگi شىتىناپ كەتكەن تەرەزەنi نەمەسە سۋ تامشىلاعان شاتىرىڭىزدى كورسەتەدi دەپ ويلامايمىن. ال "گەتتو" ءسوزiن وڭدى-سولدى قولدانۋعا كەڭەس بەرمەيمiن. سiز نە تۋرالى ايتىپ وتىرعانىڭىزدى ءوزiڭiز دە بiلمەيسiز" دەدi. بiز وقىرماندارىمىز ءۇشiن، اسiرەسە، ينتەرنەت ازiرگە "تاڭسىق اس" سانالاتىن اۋىلداعى اعايىن ءۇشiن د.نازارباەۆانىڭ سۇحباتىنان ءۇزiندiنi اۋدارىپ بەرۋدi ءجون كوردiك.

"پرەزيدەنت بولۋ جوسپارىمدا جوق"

— داريعا نۇرسۇلتانقىزى، مەديا-فورۋمنان، ساياسات پەن كاسiپكەرلiكتەن باس تارتىپ، انشiلiكپەن اينالىسقىڭىز كەلمەي مە؟

— ورىندى سۇراق! مەنiڭ انشiلiك قابiلەتiمدi جوعارى باعالاۋ رەتiندە قابىلدايىن با، الدە ۇيىمداستىرۋشىلىق قابiلەتiمدi دۇرىس باعالاماۋ رەتiندە مە؟ ايتسە دە، كوپ راحمەت!

— قازiرگi كەزدە پارلامەنتتە كوپ ايەل الۋ تۋرالى ماسەلە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. سiزدiڭ پiكiرiڭiزدi بiلگiمiز كەلەدi?

— بۇل تاڭسىق تاقىرىپ ەمەس. الايدا، ەركەكتەر بار كەزدە وزەكتiلiگiن ەشقاشان جوعالتپايتىن تاقىرىپ. ازiرگە ارمانداي تۇرسىن. ەركەكتەر مەن ايەلدەردiڭ تەڭ قۇقىلى ەكەندiگiن ەسكەرسەك، كوپ كۇيەۋگە تيۋ تۋرالى ماسەلەنi دە كوتەرۋگە بولادى. ايەلدەرگە دە ارمانداۋ مۇمكiندiگiن بەرiڭiزدەر.

— ەلiمiزدiڭ ساياسي قۇرىلىمىندا كوڭiلiڭiزدەن شىقپايتىن نە بار؟ نەنi وزگەرتكiڭiز كەلەدi?

— ەلiمiزدiڭ ساياسي قۇرىلىمى باستان وتكەرiپ جاتقان تاريحي كەزەڭگە سايكەس كەلەدi.

— سiڭلiلەرiڭiزبەن ارالاساسىز با؟ ورتاق نەلەرiڭiز بار؟ ولار تۋرالى ەشتەڭە ەستiلمەيدi.

— ارالاسامىن. بiزدiڭ اتا-انامىز، تاعدىرىمىز، مۇددەمiز بiر. مەن ولاردى جاقسى كورەمiن.

— پرەزيدەنتتiك تاقتى يەلەنۋ جوسپارىڭىزدا بار ما؟

— جوق، جوق، جوق، جوق… بۇل كەلەشەكتi كوزدەي وتىرىپ، بەرگەن جاۋابىم.

— سiز — تاماشا مەديا-مەنەدجەر، تانىمال ساياساتكەرسiز، سiزدiڭ ءار سوزiڭiزگە ۇلكەن كوڭiل اۋدارىلادى، اناسىز جانە اجەسiز. وسى رولدەردiڭ قايسىسى سiزگە جاقىن؟

— انا مەن اجەنiڭ ءرولi.

— اكادەميك اليەۆتi تۋعان كۇنiمەن قۇتتىقتادىڭىز با؟

— ءيا، قۇتتىقتادىم. مەن ول كiسiنi وتە جاقسى كورەمiن ءارi سىيلايمىن. ونىڭ ەل ءۇشiن جاساعان ەڭبەگi ەرەن. ول وتە تاماشا اكە جانە اتا.

"ساياسات — وتباسىمىزعا تاعدىردىڭ جازۋى"

— "موڭعول" فيلمi جەكە ادامداردىڭ قارجىسىنا ءتۇسiرiلدi، ال "كوشپەندiلەردi" — مەملەكەتتiڭ اقشاسىنا. قورىتىندىسى كوزگە ۇرىپ تۇر. سiزدiڭشە، جەكە ادامداردىڭ قارجىلاندىرۋى الدەقايدا تيiمدi كورiنبەي مە؟

— سولاي سياقتى. "كوشپەندiلەر" فيلمi شامامەن 40 ملن. دوللارعا ءتۇسiرiلدi. ال ءۇش ەسە از قاراجاتقا تۇسiرiلگەن "موڭعول" قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت "وسكارعا" ۇسىنىلدى. بۇدان ارتىق نە ايتۋعا بولادى؟

— "الماتى — مەنiڭ العاشقى ماحابباتىم" فەستيۆالi بيىل بولا ما؟ سiز وندا ءان ايتاسىز با؟

— مiندەتتi تۇردە! بيىل ونىنشى رەت وتكiزiلگەلi وتىرعان فەستيۆالدىڭ مەرەيتويى! ۇيىمداستىرۋ كوميتەتi دايىندىق جۇمىستارىنا كiرiسiپ كەتتi. تىڭدارماندارىمىز بەن كورەرمەندەرiمiزدi جاقسى اندەرمەن قۋانتامىز دەپ ۇمiتتەنەمiن.

— كوڭiل كوتەرۋلەرگە قالاي قارايسىز؟ ءوزiڭiزدi سانقويمىن دەپ ەسەپتەيسiز بە؟

— ءتۇرلi كوڭiل كوتەرۋلەرگە ونشا ەلiتiپ كەتپەيمiن. ءوزiمدi سانقويمىن دەپ تە ەسەپتەمەيمiن. ماعان ونىڭ كەرەگi دە جوق. جەكە باسىمنىڭ يميدجiن الدەقاشان ايقىنداپ العام.

— قانداي دا بiر قايىرىمدىلىق شارالارىنا قاتىستىڭىز با؟ بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ارنايى وكiلi بولعىڭىز كەلمەي مە؟

— ويىڭىز جاقسى ەكەن. تەك وسى قىزمەتكە ۇسىنىلۋ عانا قالىپ تۇر.

— قانداي تiلدەردi بiلەسiز؟ "تايمستى" تۇپنۇسقاسىنان وقي الاسىز با؟ باتىستىق باسىلىمداردان قايسىسىن وقيسىز؟

— "تايمستى" تۇپنۇسقاسىنان وقيمىن. شىنىمدى ايتسام، وتە سيرەك. نەگiزiنەن ۇشاقتاردا. تiلدەردەن بiلەتiنiم — اعىلشىن، يتاليان، نەمiس. اراب جانە قىتاي تiلدەرiن مەڭگەرگiم كەلەدi.

— ءوز اقشاڭىزدان قايىرىمدىلىق جاساۋمەن اينالىساسىز با؟ كiمگە كومەك بەرگەندi ءجون دەپ سانايسىز؟

— قايىرىمدىلىق كورسەتۋمەن اينالىسامىن. بۇل جەكە باستىڭ ماسەلەسi دەپ ەسەپتەيمiن. كورسەتكەن كومەگiمدi جiپكە تiزۋ ادەپتiلiكتiڭ نىشانى ەمەس.

— ەگەر ۇلتتىق بانكتiڭ جەتەكشiسi بولساڭىز، وتانىمىزدىڭ بانك جۇيەسi ءۇشiن، قارجى مەن ەكونوميكاسى ءۇشiن نە iستەر ەدiڭiز؟

— مۇنداي كەلەشەك مەنiڭ باسىما تونبەيتiن شىعار دەپ ۇمiتتەنەمiن. سiزدiڭ ساۋالىڭىزعا بەرەتiن جاۋاپ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياعا تاتيدى.

— ساياساتقا قايتىپ كەلەسiز بە؟ العا قويعان جوسپارىڭىز قانداي؟

— قانشا تاستاۋدى قالاسام دا، ساياسات مەنi ەشقاشان تاستامايدى. بۇل — بiزدiڭ وتباسىمىزعا تاعدىردىڭ جازۋى.

"حابار" — قوعامدىق ارنا بولۋعا لايىق"

— ەل استاناسىنىڭ 10 جىلدىعىن تويلاۋعا قاتىستى پiكiرiڭiز قانداي؟ جۋىردا قارجىلىق داعدارىستى كولدەنەڭ تارتقان بريتانيا حانشاسى ەليزاۆەتا ءوزiنiڭ جاقۇت تويىنان باس تارتاتىنىن اشىق ايتتى. ۇلىبريتانياعا قاراعاندا، بiزدە جاعداي قيىن. بiراق پرەزيدەنت استانانىڭ 10 جىلدىعىن كەرەمەت قىلىپ وتكiزiلەتiنiن مالiمدەدi.

— قيىندىقتارعا قاراماستان، ادامدار مەرەكەنi قاجەت ەتەدi. ادامداردى قۋانىشتان ايىرىپ قاجەتi نە؟ نەگە بiزدە جاعداي قيىن دەپ ويلايسىز؟ ادامدار جۇمىسقا بارادى، جالاقىسىن، زەينەتاقىسىن جۇيەلi تۇردە الادى، ۇيلەنەدi، بالا تۋادى. مەكتەپتەر بالالاردىڭ كۇلكiسiنە تولى. قالالىق كولiكتەر دۇرىس جۇمىس iستەيدi. جولدارداعى كولiكتەر سانى ارتىپ كەلەدi. قورىتا ايتقاندا، تiرشiلiكتiڭ ءوز ارناسىمەن اعىپ جاتقانىن انىقتايتىن دالەلدەر جەتەرلiك. كوگiلدiر كوكتەم كەلدi.

— قانداي كiتاپتار مەن فيلمدەردi قاتتى ۇناتاسىز؟

— كوستيۋمدەندiرiلگەن تاريحي كينولاردى، دەتەكتيۆتەردi، ەسكi كەڭەستiك كينولار مەن مۋلتفيلمدەردi جاقسى كورەم. وپەرا مەن مۋزىكانى دا. دوستوەۆسكي مەن بالزاكتى قايتالاپ وقىپ ءجۇرمiن.

— "حابار" اگەنتتiگi" اق اكتسيا پاكەتتەرiن ساتۋعا نەگە شەشiم قابىلدادىڭىز؟ ساتىلىمنان كەيiن ءوزiڭiز iرگەتاسىن قالاعان تەلەارناعا قانداي دا بiر قاتىسىڭىز بولا ما؟ "حاباردىڭ" نەگiزiندە قوعامدىق ارنا قۇرىلعانىن قالايسىز با؟

— شىنىندا دا، "حابار" اگەنتتiگiنiڭ اكتسيا پاكەتتەرi KASE ساۋداسىنا شىعارىلدى. وسىدان 4 جىل بۇرىن پارلامەنتتiك سايلۋالدى كامپانيا كەزiندە تەلەارنا باسشىلىعىنان كەتكەنمiن. "حاباردىڭ" قوعامدىق ارنا قۇرۋدا تاپتىرماس نەگiز بولاتىنىنا سەنiمدiمiن. بۇل تۋرالى ويىمدى بiرنەشە رەت بiلدiرگەم. تەك قوعامنىڭ ساياسي جiگەرi مەن قارجى تولەۋگە كەلiسiم بەرۋگە دايىندىعى قاجەت.

— قازاقستانداعى تەلە جانە راديوەفير نەگە دامىماي جاتىر؟ قانشا جىلدىڭ ءجۇزi بولدى، الماتىدا بiردە بiر جاڭا تەلەارنا نەمەسە راديوستانسا قۇرىلعان جوق. احۋال 90-جىلدارداعى دەڭگەيمەن تۇيىقتالىپ قالدى. ينۆەستورلار ءۇشiن مەديانارىق قاشان اشىلادى؟

— ماسەلەنi شەشۋدiڭ بiر جولى — باق-تاعى شەتەلدiك كاپيتالدى 20 پايىزبەن شەكتەۋدiڭ كۇشiن جويۋ. مەملەكەتتiك اقپاراتتىق قاۋiپسiزدiكتi ساقتاپ قالۋعا قاتىستى پiكiرلەر، جۇمسارتىپ ايتقاندا، سپۋتنيكتiك تەلەۆيدەنيە مەن راديونى، ينتەرنەتتi دامىتىپ جاتقان زاماندا، اقپاراتتىق كەڭiستiك جاھاندانىپ جاتقاندا كۇلكiلi. شەكسiز شەكتەۋلەردەن تۇراتىن ساياسات كوپ جاعدايدا مەملەكەتتiك قاۋiپسiزدiككە زيانىن تيگiزەدi. ويتكەنi، وتاندىق تەلە جانە راديو قۇرىلىمدارى باسەكەلەستiككە توتەپ بەرە المايتىن جاعدايدا قالادى.

— Reuters اگەنتتiگiنە سۇحبات بەرگەن پرەزيدەنتتiڭ: "كەدەي مەملەكەتتە دەموكراتيانىڭ ءومiرi ۇزاققا بارمايدى. مەن امەريكاداعى سياقتى دەموكراتيا قۇرعىم كەلەر ەدi. بiراق قازاقستاندا سونشا امەريكالىقتى قايدان تابام؟" دەگەن سوزiنە قاتىستى پiكiرiڭiز قانداي؟

— مەنiڭشە، بۇل قالجىڭ ارالاستىرىلىپ ايتىلعان ءسوز. بiز، قازاقستاندىقتار مەن امەريكالىقتار بولەكپiز، وسىعان وراي، دامۋ جولدارىمىز دا ءارتۇرلi. "كەدەي" مەملەكەت تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا قازاقستاندى ايتقان جوق. ەگەر بiزدiڭ ەلiمiزدە دەموكراتياعا ورىن تابىلماسا، ەقىۇ-عا ەشقاشان توراعالىق ەتە الماس ەدiك.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button