تارتىلعان تازا سۋدان، ايتىلعان ايقاي-شۋ كوپ

وبلىس حالقىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ — وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ شەنەۋنiكتەرi ءۇشiن كۇن تارتiبiنەن تۇسپەيتiن، كۇرمەۋi كۇردەلi ماسەلەگە اينالعان. ال وبلىس حالقى ءۇشiن التىن بالىقتان سۇرار ارمانعا اينالىپ بارادى.

جۇمىسىنان جينالىسى، ناتيجەسiنەن كەمشiلiگi كوپ باعدارلاما بارىسىنىڭ سەريالعا اينالۋ سالدارىنان جوسپارلانعان اۋىلدارعا ۋاقىتىلى اۋىز سۋ جەتپەي جاتىر. بۇل ءوز كەزەگiندە ءتۇرلi جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ ورشۋiنە بiردەن-بiر سەبەپ بولۋدا.

كەشەگi اپتادا وبلىستىق اكiمشiلiكتە "تازا سۋ" باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسى تاعى تالقىعا ءتۇستi. باعدارلامانىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ مiندەتi جۇكتەلگەن وبلىس اكiمiنiڭ بiرiنشi ورىنباسارى يسلام ابiشەۆ حالىق قالاۋلىلارى الدىندا ەسەپ بەردi.

ەكi ساعاتقا سوزىلعان ەسەپ بەرۋدە ايتىلعان ناقتى سانداردى سويلەتەر بولساق، 2005-2007 جىلدار ارالىعىندا ايقاي-شۋعا تولى تiرلiكتiڭ قورىتىندىسىندا 37 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپتى. وتپەلi بولعان 36 نىساننىڭ قۇرىلىسى ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ ەنشiسiنە قالدىرىلعان. جالپىلاما ايتقاندا، وسى جىلدار ارالىعىندا جوسپارلانعان جۇمىستىڭ 60 پايىزى عانا ورىندالعان. قالعاندارىنا قاتىستى سەبەپ پەن سالدار جەتكiلiكتi.

2007 جىلى باعدارلاما نەگiزiندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1898 ملن.، وبلىستىق بيۋدجەتتەن 865 ملن. تەڭگە بولiنسە، بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سۇرالعان 4091 ملن. تەڭگەنiڭ 3135 ميلليونى، وبلىستىڭ ورتاق قازاناسىنان سۇرالعان 2253 ملن. تەڭگەنiڭ 584 ميلليونى بەرiلەتiن بولدى.

ءدال بۇگiندە وبلىستا اۋىز سۋعا قاتىستى پروبلەماسى جوق اۋدان جوق. تابيعاتى تاماشا دەگەن تاۋلى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا دا تازا سۋدان تارىعىپ وتىرعاندار جەتەرلiك. اسiرەسە، تەڭiز ورتاسىندا جاتقان شاردارا، حالىق كوپ قونىستانعان تۇركiستان قالالارى مەن سارىاعاش، قازىعۇرت، سايرام اۋداندارىنداعى احۋال تىم كۇردەلi. شاردارادا ءتورت جىل بۇرىن باستالعان قۇرىلىس الiگە دەيiن تولىق اياقتالماسا، تۇركiستانداعى بiر مەردiگەر ءتورت جىلدان بەرi قانشاما ميلليون قارجى جۇمساعانىمەن، حالىققا بiر تامشى دا سۋ جەتكiزبەگەن. سايرام اۋدانىندا تەندەردەن جەڭiمپاز دەپ تانىلعان مەردiگەردiڭ تiرلiگiنەن قىلمىستىڭ iزi بايقالسا دا ناقتى شارا كورiلمەي كەلەدi. ايتا بەرسەك، كولەڭكەلi كورiنiستەر وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدi. وسىنىڭ بارiنەن حاباردار دەپۋتاتتار حالىقتىڭ ورتاق قازىناسىن ماقساتسىز جۇمسا¬عان مەردiگەرلەردەن بيۋدجەتكە قايتارىلعان قارجىنىڭ بار-جوقتىعىن سۇرادى. وكiنiشكە وراي، يسلام ءالماحان ۇلىنىڭ الدىندا مۇنداي ناقتى مالiمەت جوق بولىپ شىقتى. سوندا قالاي، مەملەكەت قارجىسىن وڭدى-سولدى شاشىپ جۇرگەندەرگە جۇگەن جوق بولعانى ما؟!

جالپى العاندا وبلىستاعى 900-دەن استام ەلدi مەكەننiڭ ءدال بۇگiندە 300-گە جۋىعى عانا تازا اۋىز سۋمەن قامتىلعان. 400-دەن استامى قۇدىق سۋى مەن اعىن سۋدى قاناعات تۇتسا، قالعاندارى سۋدى تاسىپ iشەدi. 2010 جىلعا دەيiنگi بولجامعا كوز جۇگiرتسەك، الداعى ەكi جىلعا 24611 ملن. تەڭگە سۇرالىپ وتىر ەكەن. بۇل سۇرالعانى. ال قانشالىقتى بولiنەتiنiن تاقسىر ۋاقىت قانا كورسەتiپ بەرە الادى. ماسەلەن، ۇستiمiزدەگi جىلى سۇرالعان 6344 ملن. تەڭگەنiڭ 3719 ميلليونى عانا بۇيىرىپ وتىر. ياعني تەڭ جارتىسىنا جۋىعى. وسىنى نەگiزگە الساق، الداعى ەكi جىلدا قولعا تيەتiنi 12-13 ملرد. تەڭگەنiڭ توڭiرەگi بولۋى عاجاپ ەمەس. مامانداردىڭ ەسەبi بويىنشا وبلىس حالقىن تولىق اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە 66 ملرد. تەڭگە قاراجات قاجەت ەكەن. سوندا حالىق ءالi اۋىز سۋدى قانشا جىل سارىلا كۇتەتiنiن ەسەپتەي بەرiڭiز.

ەلباسى 2010 جىلى بارلىق ەلدi مەكەندەردi اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسiن العا تارتىپ كەلە جاتقالى بiرنەشە جىلدىڭ ءجۇزi بولدى. ال يسلام ابiشەۆتىڭ ايتقانىنان ۇققانىمىز، 2008-2010 جىلدار ارالىعىندا 131 ەلدi-مەكەنگە سۋ تارتىلماق. وسى مەجە ورىندالسا، 2010 جىلى تازا سۋدى قاجەت ەتەتiن ەلدi مەكەندەردiڭ سانى 216-عا دەيiن تومەندەيدi ەكەن. مۇنىڭ ءوزi ازiرگە جوبا عانا. وكiنiشكە وراي، 2005-2007 جىلدار ارالىعىنداعى جوسپار ورىندالماي، كوپتەگەن قۇرىلىس وتپەلi سيپاتقا يە بولدى، ياعني كەلەسi جىلعا ىسىرىلدى دەگەن ءسوز. ايتەۋiر وتپەلi قۇرىلىس ساقالدى قۇرىلىسقا اينالماسا بولعانى.

حالىق قالاۋلىلارى "تازا سۋ" باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋ ساپاسىن قاناعاتتانارلىقسىز دەپ شەشتi. الايدا، دەپۋتاتتار مۇنداي باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا باعا بەرە المايتىنعا ۇقسايدى. سوندا قالاي، دەپۋتاتتار ءوز قۇقىن بiلمەيدi مە، الدە جەرگiلiكتi بيلiك سىنعا مويىنسۇنعىسى كەلمەي مە؟ ايتەۋiر "ەكi تۇيە سۇيكەنسە، اراسىندا شىبىن ولەدiنiڭ" كەرi كەلمەسە بولعانى.

شاديار مولدابەك

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button