بولات پەن بوتاگوز تىنىبەكوۆتار: ...ءوز ەلIمIزدە ۇلتان بولايىق

بولات پەن بوتاگوز تىنىبەكوۆتار لوندون قالاسىنداعى كورولدiك مۋزىكا كوللەدجiنiڭ ستۋدەنتتەرi. بولات – ۆيولونچەلدە ورىنداۋدىڭ شەبەرi بولسا، بوتاگوز – سكريپكانىڭ تاماشا ورىنداۋشىسى. جۋىردا ولار "قازاقكونتسەرتتە" "بولاشاق" باعدارلاماسىنىڭ 15 جىلدىعىنا ارناپ سيمفونيا وركەسترi جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديريجەرi – ەربولات احمەدياروۆتىڭ سۇيەمەلدەۋiمەن كونتسەرت بەردi. ەگiزدەر باتىستىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلارىن، ونىڭ iشiندە كارل ماريا فون ۆەبەردiڭ "وبەرونىن"، ماكس برۋحتىڭ سول مينورىن، ەدۆارد ەلگاردىڭ مي مينورىن جانە ابايدىڭ "كوزiمنiڭ قاراسىن" ءساتتi ورىنداپ شىقتى. ونەردەگi قازاقتىڭ قوس قارلىعاشى ەۋروپا ەلiندە ابايدىڭ، احمەت جانە عازيزا جۇبانوۆتاردىڭ، سەرiك ەركiمبەكوۆتىڭ، بەيبiت دالدەنبايدىڭ، مانسۇر ساعاتوۆ جانە كەنجەبەك كۇمiسبەكوۆتىڭ شىعارمالارىن جاقسى ناسيحاتتاپ ءجۇر. كلاسسيكالىق ونەردە دە بiرگە جۇرگەن اعالى-قارىنداس تىنىبەكوۆتارمەن، جانە ولاردىڭ اناسى گۇلجان قالجانقىزىمەن اڭگiمەلەسكەن ەدiك.

– سiزدەردە سكريپكا مەن ۆيولونچەل اسپاپتارىن جاقسى يگەرۋ ارقىلى كلاسسيكالىق مۋزىكانى ورىنداۋعا دەگەن قۇلشىنىس قاشان وياندى؟

– جەتi جاسقا تولعاندا انامىز بiزدi كۇلاش بايسەيiتوۆا اتىنداعى ارناۋلى مۋزىكالىق ورتا مەكتەبiنە اپاردى. مەن، بۇل مەكتەپكە بارماي تۇرىپ-اق دومبىرادا وينايتىنمىن. ساۋساقتارىم ۇزىن بولعاندىقتان مۋزىكا مەكتەبiندەگi و.ءابدiحانوۆا مەن ە.لۋتسەنكو مەنi ۆيولونچەلگە لايىق دەپ تاپتى. سوندىقتان وسى اسپاپتى يگەرۋگە ءماجبۇر بولدىم. ء"ماجبۇر" دەپ وتىرعانىمنىڭ سەبەبi، مۋزىكادان گورi مەنi سپورت، ياعني باسكەتبول، فۋتبول جانە كومپيۋتەر قىزىقتىراتىن. ال، انام بولمەگە ۆيولونچەلمەن بiرگە قاماپ قويىپ، سول اسپاپقا بايلاپ قويۋعا تىرىستى. مۇمكiن، ونى دا تۇسiنۋگە بولار، ويتكەنi اسقار تاۋداي اكەمiز دۇنيەدەن وتكەننەن كەيiن اسقار تاۋداي سۇيەنiشiمiز بوپ – انامىز عانا قالدى. ونىڭ بەرەرi – جاقسى تاربيە مەن مۋزىكالىق بiلiم. سول كەزدەن باستاپ ارا-جiگiمiز اجىرامايتىن ۆيولونچەلمەن قازاق جانە كلاسسيكالىق مۋزىكانى ورىنداۋعا تالپىنىس وياندى. ۆيولونچەل دە ۇناي باستادى. مۋزىكا – مەنiڭ ءومiرiم، ال، ۆيولونچەل – مەنiڭ داۋىسىم iسپەتتi. سەبەبi، مەن ءوزiم باريتون داۋىسىنا يەمiن. ءوزiم ءان ايتقاندى دا ۇناتامىن.

– بوتاگوز، بۇل جاعىنان سەن نە دەر ەدiڭ؟

– كۇلاش بايسەيiتوۆا اتىنداعى مەكتەپكە بارماي تۇرىپ قوبىزدى جاقسى ورىندايتىنمىن. بiراق انام سكريپكاشى بولعاندىقتان، ماعان سكريپكادا ويناۋ قىزىقتى كورiندi. ارناۋلى مۋزىكالىق مەكتەپكە جەتi جاسىمدا بارعاندىقتان، سكريپكانىڭ قىر-سىرىن يگەرۋ كەش بولدى. بۇل اسپاپتىڭ مىقتى ورىنداۋشىسى بولۋ مۇمكiن ەمەس ەدi. سوندىقتان، ول جاقتاعى ۇستازدار مەنiڭ قوبىزدى ءارi قاراي جالعاستىرعانىم دۇرىس دەدi. بiراق مەن سكريپكانى قالادىم. انام دا وسى مەكتەپتiڭ ۇستازى بولعاندىقتان، قويار دا قويماي ديرەكتورمەن جانە اتالمىش اسپاپتىڭ جەتەكشiلەرiمەن سويلەسiپ، سكريپكانىڭ سىنىبىنا بەردi. ف.پودولنايا مەن و.دانيلوۆا اتتى ۇستازدار ماعان شارت قويدى. ياعني، ەمتيحانداردان، سىناقتاردان "3" دەگەن باعا السام، ءارi قاراي مەن بۇل سىنىپتا وقىمايمىن. وسىنداي كەلiسiم-شارت جاساسۋ ارقىلى سكريپكانىڭ ۇيiرمەسiنە قابىلداندىم. اللاعا شۇكiر، سىناقتاردى، ەمتيحانداردى ءۇش ايدان كەيiن "5-كە" تاپسىرىپ، سۇرiنبەي ءوتتiم. سكريپكاعا لايىقتى ەكەنiمدi دالەلدەدiم. سودان بiز 10 جاستان اسقاندا حالىقارالىق "اينالايىن" فەستيۆالiنە قاتىسىپ، جەڭiمپاز اتاندىق. بۇل بiزدiڭ ەڭ العاشقى تابىسىمىز.

– گۇلجان اپاي، مۇمكiن، سiزدiڭ بالالارىڭىزعا ۇلكەن ونەر انا سۇتiمەن دارىعان شىعار…

– 1993 جىلى قۇداي قوسقان قوساعىم اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولدى. ونىڭ دۇيەدەن كەتۋi مەن ءۇشiن اۋىر تيدi. بiراق اتا-بابامىز "جۇت جەتi اعايىندى" دەمەي مە، جىعىلعانعا جۇدىرىق بولىپ ويدا جوقتا ۇلكەن قىزىم اينۇردان ايرىلدىق. ول – پيانينوشى ەدi. ءۇش بالام بiرiگiپ وتباسىلىق تريو قۇرعانبىز. ايتپاقشى، بiزدiڭ تريومىزدىڭ اتى "بولاشاق" بولعان.

ال، بولات پەن بوتاگوزگە كەلسەك، ولار بiرگە تۋىلعان. قاراعاندىدا دۇنيەگە كەلدi. ۇلىم قىزىمنان جارتى ساعات ۇلكەن. ولاردىڭ مۋزىكالىق دارىندىلىعى انا سۇتiمەن دارىعان دا شىعار، مۇمكiن، مەنiڭ ىجداھاتتى ەڭبەگiمنiڭ جەمiسi بولار. بiراق جولداسىم ۇلىمنىڭ عالىم بولعانىن قالاعان. ال، مەنiڭ بەرەرiم ونەگەلi تاربيە مەن مۋزىكا عوي. قىز بالا اناسىنىڭ ايتقانىنا كونگiش كەلەدi عوي، سوندىقتان دا بوتاگوز سكريپكانى تەز ۇيرەندi. ال، بولات بالامدى مۋزىكاعا اۋەستەندiرۋ، ۆيولونچەلگە قىزىقتىرۋ اسا قيىنعا سوقتى. بiرتە-بiرتە بولات تا ۆيولونچەلگە ۇيرەندi. بۇگiندە ۇلىم مۋزىكانى عىلىم دەپ تانيدى. باسقا نە ايتايىن، بار تiلەرiم – بولات پەن بوتاگوزiمدi تiل-كوزدەن ساقتاسىن!

– بوتاگوز، اعاڭىز ەكەۋiڭiز شەتەلدە بiلiم الىپ، تاجiريبەدەن ءوتiپ جۇرسiزدەر. جاقىندا بولاتپەن بiرگە لوندوننىڭ ۇلتتىق گالەرەياسىندا، كورولدiك-ازيات قوعامىندا قاتارىنان ەكi كۇن بويى قازاق مۋزىكالىق ونەرiنەن ارناۋلى كونتسەرت بەرiپسiزدەر. اعىلشىندار بiزدiڭ مۋزىكامىزدى قالاي قابىلدادى؟

– اعىلشىنداردى، جالپى ەۋروپالىقتاردى وزدەرiنiڭ مۋزىكا شەبەرلەرiنiڭ شىعارماشىلىعىمەن تاڭقالدىرا المايسىز. سەبەبi، ولاردىڭ كلاسسيكالىق مۋزىكاسى الiمساقتان دامىعان. كلاسسيكا¬لىق تۋىندىلاردى ورىندايتىن مىقتى مۋزىكانتتارى دا بار. دەسەك تە، باسقا ەلدەن شىققان ءان ىرعاقتارىمەن ەۋروپالىقتاردى قىزىقتىرۋعا بولادى. جاقىندا وتكiزگەن لوندونداعى كونتسەرتتi بiز كوللەدج ستۋدەنتتەرiمەن بiرلەسiپ ۇيىمداستىردىق. فرانتسيادان، جاپونيادان، يسپانيادان، يتاليادان جانە تاعى باسقا شەت مەملەكەتتەردەن كەلگەن جاستاردىڭ قازاق ونەرiنە دەگەن تاڭدانىستارى جوعارى بولدى. وسىنداي قىزىعۋشىلىقتىڭ، جوعارى دايىندىقتىڭ سەپتiگiنەن كونتسەرتتi ءساتتi ورىنداپ شىقتىق. كورەرمەن قاۋىم بiزدەرگە ۇزاق قول سوقتى. كوپتiڭ كوڭiلiنەن شىقتىق دەۋگە ابدەن بولادى. سىرت مەملەكەتتەردiڭ قاي-قايسىسىنا بولماسىن گاسترولدiك ساپارمەن بارعاندا، قازاق ونەرiن قۇلاق ءتۇرiپ تىڭدايدى. ورىندى باعاسىن بەرەدi. قازاق اندەرi ورىندالعاندا اۋەلەپ بۇكiل زال تەربەلەتiن سەكiلدi. ويتكەنi، سول ساتتە اتا-بابامىزدىڭ تۋىندىلارى ۇلكەن رۋحاني كۇش بەرەتiندەي.

قازاق جەرiندەگi كلاسسيكالىق مۋزىكا ونەرi جاقسى دامىپ كەلەدi. ماسەلەن، لوندوندا ونەردiڭ بۇل مۋزىكا سالاسىنا بارلىق ماتەريالدىق جاعداي جاسالسا دا، ول جەردە بiزدەگiدەي تالانتتىلار سيرەك ۇشىراسادى. ال، بiزدە شە؟ ماتەريالدىق جاعداي تىم جاقسى ەمەس. ەگەر ەلiمiزدە كلاسسيكالىق مۋزىكاعا جان-جاقتى ماتەريالدىق قولداۋ كورسەتiلسە، وندا: ء"اۋ، دەمەيتiن قازاق جوق" دەمەكشi، اسپاپتا ويناي المايتىن قازاق بالاسى بولماس! كورمەيسiزدەر مە، اتى شۋلى ونەر يەلەرi م.بيسەنعاليەۆ، ا.مۇساحودجاەۆا، اپالى-سiڭلiلi ناقىپبەكوۆالار بiزدiڭ ەلدەن شىعىپ جاتقان جوق پا؟

ءۇش جىل بولدى شەتەلدە وقىپ، ۇلكەن ونەردiڭ بiلiم نارiمەن سۋسىنداپ جاتىرمىز. ەندi بiراز جىلداردان سوڭ ەۋروپانىڭ ءوزi بiزدiڭ ەلدەن بiلiم الۋعا كەلەدi دەپ ويلايمىن.

– بولات، سiز جاس بولساڭىز دا، ۆيولونچەل ارقىلى كوپكە كەڭiنەن تانىلدىڭىز. قازاق اسپاپتارىمەن مۇنداي جەتiستiككە جەتپەس پە ەدiڭiزدەر؟

– راس، وزگە ەلدiڭ مۋزىكالىق اسپاپتارىمەن ونەر كورسەتiپ ءجۇرمiز. ەگەر قوبىز بەن دومبىرادا ويناساق، تۋعان جەردiڭ دومبىراشى-ۇستازدارىمەن بiرگە جۇمىس جاسايتىن ەدiك، ءالi دە قوبىز بەن دومبىرادا ويناي الامىز. ال ۆيولونچەل مەن سكريپكا ارقىلى كوبiنە قازاق اۋەزiمەن جاھاندى تانىستىرۋعا، تابىندىرۋعا ۇمتىلامىز. ۇلكەن جەتiستiكتەرگە جەتكەننەن كەيiن باتىستى قازاق دومبىراسىنا دا بەيiمدەۋگە بولادى. بiراق بۇل ءۇشiن ينتەنسيۆتi جۇمىس جۇرگiزۋiمiز كەرەك. مۋزىكانىڭ ءوزi ۇلكەن عىلىم. جاستايىنان مۋزىكاعا اۋەس بالالاردان جاقسى فيزيك، حيميكتەر دە شىعۋى ابدەن مۇمكiن عوي. ويتكەنi، مۋزىكاعا تەربەلگەندە مي دا قوزعالىستا بولادى. مۋزىكا پسيحولوگيالىق جاعىنان شارشاپ جۇرگەن جانداردىڭ كوڭiلiن باسادى. قۋانىشتى جانداردىڭ شابىتىن شاتتاندىرادى. ونەردiڭ، مۋزىكانىڭ قۇدiرەتi شەكسiز!!!

ارمان دەمەكشi، "ارمانسىز ادام، قاناتسىز قۇس" دەيمiز. سودان بولار، ارمانىمىز تاۋسىلماستاي. سونىڭ ەڭ بiر جوعارى شىڭى – ول تاۋەلسiز ەلiمiزدiڭ قاجەتتiلiگiنە جاراۋ. بiز قازاقستاننىڭ تۇكپiر-تۇكپiرiنەن تەگiن مۋزىكا مەكتەپتەرiن اشقىمىز كەلەدi. البەتتە، اۋىلدا ءشوپ شاۋىپ، مال باعىپ جۇرگەن قاراپايىم، قاراكوز قازاق بالالارىنىڭ iشiندە ەستۋ قابiلەتi مىقتى، داۋىسى كەرەمەت تالانتتى بالالار كەزدەسەدi. بۇگiندە ولاردىڭ ونەرiمەن جۇرتشىلىقتى تانىستىرۋعا مۇمكiندiك جوق. كاسiبي بiلiكتi مۋزىكا ماماندارىن تاربيەلەۋ ءۇشiن ەكەۋمiز بiرلەسiپ، تەگiن ۇلكەن ينستيتۋت، اكادەميانى دا اشقىمىز كەلەدi. اتالمىش ينستيتۋت پەن اكادەميا اۋىلداعى مۋزىكالىق مەكتەپتەرمەن قويان-قولتىق بايلانىستا جۇمىس جۇرگiزەدi. سوندىقتان دا مۇنداي مۋزىكالىق بiلiم وردالارىن ءوزارا ۇزەڭگiلەس، ساباقتاسىپ جاتقان اسسوتساتسيا دەۋگە بولار.

– سiزدەر، كوپتەگەن فەستيۆال، بايقاۋلارعا قاتىسىپ جۇرسiزدەر. 2003 جىلعى 11-شi قىركۇيەكتە اقش-تى ءدۇر سiلكiندiرگەن لاڭكەستەردiڭ اپاتىنان قۇربان بولعان جاندارعا دا ارناپ الەمنiڭ ءتۇرلi مەملەكەتتەرiندە ەلiمiزدiڭ اتىنان جەكە كونتسەرتتەر بەردiڭiزدەر. اللا قالاسا، ەندi استانادا دا جەكە كونتسەرتتەرiڭiز بولادى. ساحنا تورiندە ەستە قالعان قىزىقتى جايتتى ايتىپ بەرسەڭiزدەر؟

– بۇل ساۋالىڭىزعا مەن جاۋاپ بەرەيiن (بولاتتىڭ بۇل جەردە ايتارى قىزىقتى بولدى-اۋ، ءسiرا؟). ون سەگiز جاسىمدا مەن حالىقارالىق "شابىت" فەستيۆالiنە قاتىستىم. ويدا جوقتا بiرiنشi سىناقتان ءوتتiم. ۇستازىم دا مەنەن مۇنى كۇتكەن جوق. ماسكەۋدەن، قىتايدان كەلگەن 30 جاستاعى ونەرپازدار ۆيولونچەلدi تارتىپ وتىرعانىمدا، بiر جەردەن ءمۇلت كەتكەنiمدi كۇتiپ وتىرعان "مىسىقتiلەۋدەي" كورiندi. قاباقتارىنا قار جاۋعانداي. ال، انام بولسا، بiرiنشi قاتاردا مەنiڭ ءساتتi ورىنداپ وتىرعاندىعىمدى بiلدiرiپ، بەلگi بەرiپ، ۇلكەن مورالدىق قولداۋ كورسەتتi. انامنىڭ جارقىن ءجۇزi جۇرەگiمدi جىلىتىپ، جiگەرلەندiرiپ جiبەرگەندەي بولدى. ءسويتiپ، مەن ەكiنشi بەلەستەن دە ءوتiپ، 4-شi ورىندى يەلەندiم.

2003 جىلى اقش-تا لاڭكەستەردiڭ ارەكەتiنەن ومiردەن وزعان ادامدارعا ارناپ گەرمانيادا، جاڭا ورلەاندا جەكە كونتسەرتتەر ۇيىمداستىردىق. قينالعاندا قول ۇشىن سوزۋ جانە دوستىقتى بiلدiرۋ – بۇل جەكە تاراپتان بولسىن، مەملەكەتارالىق تۇرعىدان بولسىن بiر-بiرiمiزدi جاقىنداستىرادى. اۋەلi بiزدiڭ ماقساتىمىز – ادامگەرشiلiك ەكەندiگiن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت!

– 15 جىل بۇرىن ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان "بولاشاق" باعدارلاماسى بويىنشا 2005 جىلى لوندونداعى كورولدiك مۋزىكا كوللەدجiنە تۇستiڭiزدەر. بۇل بەدەلi جوعارى، سىناقتارى كوپ باعدارلاما بويىنشا وقۋعا ءتۇسۋ استە قيىن بولعان جوق پا؟

– ءيا، 2005 جىلى بولات پەن مەنiڭ كوپتەن كۇتكەن اسىل ارماندارىمىز جۇزەگە استى. بiز سول جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابiش ۇلىنىڭ جولداۋىن تىڭداعان ەدiك. 3000 ستۋدەنتكە تەگiن وقۋ قاراستىرىلىپتى. تاۋەكەلگە بەل بۋىپ، وسى باعدارلاما بويىنشا العاشىندا ماسكەۋگە، كەيiننەن لوندونعا وقۋعا تۇسۋگە تالپىندىق. سىناقتاردى ءساتتi تاپسىردىق. بiراق اقشانىڭ جوقتىعى قولىمىزدى بايلاپ، مەسەلiمiزدi باسقانداي بولدى. دەگەنمەن، جۇلدىزىمىز بۇل جەردە دە وڭىنان تۋدى. ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى، الەمگە ءماشھۇر ۆيولونچەلشi ناتاليا گۋتمان الماتىعا ونەرساپارىمەن كەلگەن ەدi. انامىز اككi مۋزىكانتپەن جۇزدەسiپ، ول الەكساندر مەن ناتاليا بويارسكيلەرگە لوندونعا تابان استىندا قوڭىراۋ شالىپ، كوللەدجگە قابىلداۋدى ءوتiندi. قابiلەتتi ۇعا بiلەتiن وسىنداي ازاماتتار بiزدەي جاستاردىڭ كوزiن اشىپ، جاردەمدەسە بiلدi.

– "بولاشاق" باعدارلاماسى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەردiڭ كوپ بولiگi قازاق تiلiن بiلمەيتiن كورiنەدi. وزدەرiڭiز دە تiلگە شورقاقتاۋ سياقتىسىزدار. بۇعان نە دەر ەدiڭiز، بوتاگوز؟

– راس، وكiنiشكە وراي، "بولاشاق" جانە دە باسقا باعدارلاما بويىنشا سىرتتا وقىپ جاتقان قازاق ستۋدەنتتەرi قازاق تiلiن جەتiك بiلمەيدi. باسقا ەلدiڭ جاستارى نەمەسە جەرگiلiكتi جەردە ءوسiپ-ونگەن قازاق جاستارى بiزدەردەن قازاق تiلiن ۇيرەنۋگە تىرىسادى. سوندىقتان دا قازiر قازاق تiلiن جەتiك مەڭگەرۋگە تالپىنىپ جاتىرمىز. جاسىراتىنى جوق، كەزiندە قازاق تiلiنە دەگەن قاجەتتiلiك بولعان جوق. قاي جاقتا بولماسىن ورىس تiلi قولدانىلدى. ءالi دە ورىس تiلiنە دەگەن سۇرانىس كوپ. بiرنەشە تiل بiلگەن ارينە جاقسى. ايتسە دە، تiلiمiزدi قۇرمەتتەۋ، بۇل — بiزدiڭ ەڭ باستى پارىزىمىز ەكەندiگiن تۇسiنەمiز.

– اڭگiمەلەرiڭiزگە راحمەت!

سۇحباتتاسقان جانسايا قۇرمانعاليقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button