حالىقارالىق رەيتينگتIك اگەنتتIكتەر

كەز كەلگەن ەل حالىقارالىق نارىقتاعى احۋالدى باقىلاپ وتىرۋعا جانە ءوزi تۋرالى الەمدiك نارىققا جاعىمدى اقپارات بەرۋگە مۇددەلi. بۇل تۇرعىدا حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكەردiڭ اتقاراتىن ماڭىزى زور.

قازاقستانعا كەلدI

وتكەن اپتادا قازاقستانعا حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiك — Standard&Poor’s ساراپشىلارى كەلدi. ساپاردىڭ باستى ماقساتى — ەلiمiزدەگi الەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق احۋالدى ساراپقا سالۋ. قر ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتiك جوسپارلاۋ مينيسترلiگi وكiلدەرiنiڭ شەتەلدiكتەر ساپارىنا اسا ءمان بەرگەنi تەگiن ەمەس. بىلتىر الەمدiك قارجىلىق داعدارىس دۇنيەجۇزiلiك ەكونوميكانى جاعادان العاندا، جەر شارىنداعى بانكتەردiڭ قارجىلىق قاۋقارىن تارازىعا تارتقان حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەردiڭ بiرقاتارى كومپانيالارعا تيەسiلi كورسەتكiشتەردi تومەندەتiپ تاستاعان ەدi. تiپتi، ازۋىن ايعا بiلەگەن كومپانيالاردىڭ ءوزi قانشا جاسىرىپ، جاپقىسى كەلگەنمەن، رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر شىندىقتى اشىپ كورسەتكەن. سول كەزدە احۋالدارى "تۇراقتىدان" "جاعىمسىزعا" سىرعىعان قارجىلىق قۇرىلىمدار اراسىندا قازاقستاندىق بانكتەر دە بار ەدi. بiزدiڭ بيلiك ەل ءۇشiن ونشا جاعىمدى ەمەس وسى جايتتى بiرەسە قارجى نارىعىنداعى الىپساتارلىققا تەڭەپ، بiرەسە اقپارات تاپشىلىعىنا تاڭىپ، بiراز ابiگەرگە تۇسكەن. اقىرى ۇكiمەت حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر قىزمەتكەرلەرiن قازاقستانعا شاقىرىپ، ولارعا وتاندىق قارجىلىق قۇرىلىمدار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلi ماعلۇمات بەرۋ تۋرالى شەشiمگە توقتالعان. جىل باسىنان بەرi حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر وكiلدەرi بiرنەشە رەت ەسiك قاقتى. وتكەن اپتاداعى Standard&Poor’s ساراپشىلارىنىڭ ەلiمiزگە كەلۋi دە وسى شارا توڭiرەگiندە بولعانى انىق. ازiرگە ناقتى مالiمەتتەر جوق. بiراق اگەنتتiكتەردiڭ تۇتىنۋشىلارىنا اي سايىن دەرەك بەرiپ تۇراتىنىن ەسكەرسەك، جاقىن كۇندەرi شەتەلدiكتەر پiكiرiن ەستيتiن بولامىز. ال ازiرگە رەيتينگتiك اگەنتتiكتەردiڭ قىزمەتi مەن ولاردىڭ الەمدiك قارجىلىق نارىقتاعى ورنى، ماڭىزى مەن قىزمەتi جانە دۇنيە ءجۇزi بويىنشا ەڭ iرi مەكەمەلەرi تۋرالى ماعلۇماتتى ۇسىندىق.

رەيتينگتiك اگەنتتiك دەگەنiمiز — ەميتەنتتەردiڭ قارجىلىق قاۋقارىن، نەسيەلiك مiندەتتەرiن، كورپوراتيۆتiك باسقارۋ ساپاسى مەن اكتيۆتەردi باسقارۋ ساپاسىن باعامدايتىن كوممەرتسيالىق مەكەمە. اگەنتتiكتiڭ اسiرەسە، نەسيەلiك رەيتينگكە قاتىستى جاساعان ساراپتاماسى قارجىلىق نارىق ءۇشiن وتە قۇندى. بۇكiل الەم بويىنشا، 100-دەن استام رەيتينگتiك اگەنتتiك بار. حالىقارالىق دەڭگەيدەگi رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر اراسىندا اسiرەسە، Fitch Ratings، Moody’s، Standard & Poor’s جانە Morningstar وتە تانىمال.

STANDARD&POOR’S

Standard&Poor’s كومپانياسى 1941 جىلى Standard Statistics جانە Poor’s Publishing Company مەكەمەلەرiنiڭ بiرiگۋiنiڭ ناتيجەسiندە قۇرىلعان. الايدا، ماماندار كومپانيانىڭ تاريحىن امەريكالىق عالىم گەنري ۆارنۋم پۋردىڭ 1860 جىلعى "قۇراما شتاتتارداعى تەمiر جولدار مەن كانالداردىڭ تاريحى" اتتى زەرتتەۋ جۇمىستارىنان باستايدى. پۋر وسى ەڭبەكتەرiندە ەۋروپالىق ينۆەستورلارعا اسا قاجەت بولعان قارجىلىق اقپاراتتاردى قوسا جاريالاپ وتىرعان. باتىستىق قالتالىلار امەريكالىق ينفراقۇرىلىمدارعا سالعان قارجىلارىنىڭ تاعدىرىنا الاڭدايتىن. 1867 جىلى گەنري پۋر بالاسىمەن بiرگە Poor’s Railway Manual Company كومپانياسىن اشادى. كەيiنiرەك بۇل اتاۋ Poor’s Publishing Company بولىپ وزگەرەدi. 1906 جىلى ليۋتەر بلەيك Standard Statistics Breau كومپانياسىن قۇرادى. بۇل مەكەمە امەريكالىق كومپانيالارعا قارجىلىق اقپاراتتاردى كەدەرگiسiز الۋىنا مۇمكiندiك بەرەدi. بۇعان دەيiن دەرەكتەر مەن اقپارات تاپشىلىعىنان زيان شەگiپ كەلگەن ينۆەستورلار ەندi كەرەكتi حابارلارىن ەركiن الاتىن بولدى. 1916 جىلى Standard Statistics كورپوراتيۆتiك وبليگاتسيالاردىڭ نەسيەلiك رەيتينگتەرiن، ال ءسال كەيiنiرەك جەكەلەگەن نەسيەلiك مiندەتتەردi جاريالاي باستايدى. 1940 جىلى مۋنيتسيپالدىق وبليگاتسيالاردىڭ العاشقى رەيتينگتەرi جارىققا شىقتى. 1941 جىلى Standard Statistics جانە Poor’s Publishing Company بiرiگiپ، Standard&Poor’s كومپانياسى قۇرىلدى. 1966 جىلى Standard&Poor’s MGraw-Hill كورپوراتسياسىنا ساتىلدى. گەنري پۋر نەگiزiن قالاعان مەكەمە "ينۆەستورلاردىڭ اقپارات الۋعا قۇقىعى بار" دەگەن قاعيدا بويىنشا جۇمىس جاساعان ەدi. ارادا 140 جىل وتسە دە، وسى قاعيدا ەش وزگەرگەن جوق. وسىنىڭ ناتيجەسiندە، كومپانيا نەسيەلiك تاۋكەلدi باعالاۋدا جانە حالىقارالىق قارجىلىق نارىققا ناقتى دەرەك بەرۋدە الەمدiك دەڭگەيدە جوعارى ساپالى قىزمەت كورسەتەتiن مەكەمەلەر قاتارىنان كورiنiپ كەلەدi. Standard&Poor’s كومپانياسىندا قىزمەت ەتەتiن ادامداردىڭ سانى 6،5 مىڭعا جۋىق. ولار الەمنiڭ 21 مەملەكەتiندە تەر توگۋدە. ال 1888 جىلى قۇرىلعان MGraw-Hill كورپوراتسياسى اقپاراتتىق، تانىمدىق، ساراپتامالىق قىزمەت كورسەتۋمەن، عىلىمي-زەرتتەۋ جانە كونسترۋكتورلىق جۇمىستارمەن اينالىسادى. Standard&Poor’s سياقتى ءوزiنiڭ ەنشiلەس كومپانيالارى اتىنان الەمدiك نارىقتى نەسيەلiك رەيتينگتەرمەن، قارجىلىق جانە iسكەرلiك اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتەتiن MGraw-Hill Business Week، Aviation Week، Platts سياقتى باسىلىمدارعا يە. دۇنيە ءجۇزiنiڭ 38 ەلiندە كورپوراتسياعا تيەسiلi 290 وفيسi بار.

FITCH RATINGS

Fitch Ratings اگەنتتiگiنiڭ iرگەتاسىن 1913 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىندا دجون نوۋلز فيتچ قالاعان. باستاپقىدا نيۋ-يوركتە باسپا رەتiندە جۇمىس جاساعان Fitch Publishing Company قارجىلىق ستاتيستيكالىق مالiمەتتەردi جاريالاۋمەن اينالىستى. كومپانيانىڭ باستى كليەنتتەرiنiڭ بiرi نيۋ-يوركتiك قور بيرجاسى بولاتىن. كوپ كەشiكپەي-اق، باسپا "فيتچتiڭ وبليگاتسيالار قورجىنى"، "فيتچتiڭ اكتسيالار مەن وبليگاتسيالار جونiندەگi باسشىلىعى" سياقتى ءوز باسىلىمدارى ارقىلى ينۆەستيتسيالىق قاۋىم ءۇشiن ستاتيستيكالىق مالiمەتتەردi بەرۋدە جەتەكشi ۇيىمعا اينالادى. سۇرانىستىڭ وسۋiنە بايلانىستى 1924 جىلى Fitch رەيتينگتiڭ "ااا" شكالاسىنان باستاپ "د" شكالاسىنا دەيiنگi زەرتتەۋلەرiن ۇسىنا باستادى. تەرەڭ دە ناقتى تالداۋلار ينۆەستيتسيالىق نارىقتاعى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋمەن بiرگە تۇتىنۋشىلار سانىن ارتتىردى. Fitch 1975 جىلى اقش-تىڭ قۇندى قاعازدار مەن بيرجا جونiندەگi كوميسسياسىنىڭ ستاتيستيكالىق اگەنتتiكتەرگە بەرگەن كۋالiگiن العاش العان 3 اگەنتتiكتiڭ قاتارىندا. 1989 جىلدان كەيiن مەكەمە باسشىلىعىنا جاڭا كوماندا كەلەدi. 1990-جىلدارداعى كومپانياداعى قارقىندى دامۋ ناتيجەسiندە جانە كومپانيا ساراپشىلارىنىڭ قارجىلاندىرۋ قۇرىلىمىنا قاتىستى تالداۋلارى مەن تىم كۇردەلi نەسيەلiك جۇيەنi وتە قاراپايىم دا ۇعىنىقتى تiلمەن ءتۇسiندiرۋدiڭ، وزگەلەرگە قاراعاندا، مونيتورينگتi ەگجەي-تەگجەيلi زەرتتەۋدiڭ ارقاسىندا اگەنتتiكتiڭ تاسى ورگە دومالايدى. 1997 جىلى Fitch پەن نەگiزگi باسشىلىعى لوندوندا ورنالاسقان Iۆسا Limited co. كومپانيالارى بiرiگەدi. ەكi كۇشتi مەكەمەنiڭ قوسىلۋى ولاردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە كۇشەيۋiنە ىقپال ەتكەنi ءسوزسiز. 2000 جىلى چيكاگوداعى Duff & Phelps Credit Rating Co كومپانيالارىن ساتىپ العان Fitch كوپ كەشiكپەي Thomson BankWatch كومپانياسىنا قول جەتكiزەدi. كورپوراتيۆتiك ەميتەنتتەردi، قارجىلىق قۇرىلىمداردى، ساقتاندىرۋ سالاسى مەن قارجىلاندىرۋ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ سالاسىنا قاتىستى تالداۋلار مەن ساراپتامالاردى دايىنداۋدا كۇشەيە تۇسكەن Fitch 2006 جىلى Derivative Fitch مەكەمەسiنiڭ نەگiزiن قالادى. Derivative Fitch رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر اراسىنداعى نەسيەلiك دەريۆاتيۆتەر نارىعىن تۇبەگەيلi زەرتتەۋگە باعىتتالعان العاشقى مەكەمە ەدi. لوندوندا، نيۋ-يورك پەن گونكونگتە قىزمەت ەتەتiن 100-دەن استام كاسiبي ماماندار تۇتىنۋشىلار قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقان نەسيەلiك دەريۆاتيۆتەر نارىعىنىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوسۋدا. بiرنەشە كومپانيانى قانجىعاسىنا بايلاعان Fitch Ratings قاراماعىندا 2200 قىزمەتكەر تەر توگۋدە. ولاردىڭ 800-گە جۋىعى — تاجiريبەلi ساراپشىلار. بۇگiنگi تاڭدا Fitch الەمنiڭ 100 ەلiندەگi 6000-نان استام قارجىلىق مەكەمەلەرگە، 3 178 بانككە، 2 435 ساقتاندىرۋ كومپانيا¬لارىنا، ونىڭ iشiندە 1 660 كورپوراتيۆتiك ەميتەنتتەرگە قىزمەت كورسەتەدi. سونىمەن قاتار اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتەتiن مەملەكەتتەر اراسىندا ەكونوميكاسى جەدەل دامىپ كەلە جاتقان قازاقستان سياقتى پوستكەڭەستiك ەلدەر دە بار.

MOODY’S

Moody’s — Moody’s Investors Service حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiك. Moody’s Corporation كومپانياسىنىڭ ەنشiلەس مەكەمەسi. نەسيەلiك رەيتينگتەردi يگەرۋ، تاۋەكەلدiك نارىقتى ساراپتاۋ مەن زەرتتەۋلەرمەن اينالىسادى. بۇكiل الەم مەن تمد ەلدەرiنiڭ شەڭبەرiندە قىزمەت كورسەتەتiن Moody’s اگەنتتiگiنiڭ سينگاپۋردا، گونگ-كونگتا، يندونەزيادا، اۆستراليادا، ءۇندiستاندا، مۋمبايدا، جاپونيا، كورەيا، قىتاي، تايۆان، بولگاريا، كيپر، چەحيا، ەگيپەت، گەرمانيا، يزرايل، يتاليا، رەسەي، سولتۇستiك افريكا، يسپانيا، بiرiككەن اراب امiرلiكتەرi، ارگەنتينا، برازيليا، كانادا، مەحيكو، اقش باسقا دا كوپتەگەن مەملەكەتتەردە جۇمىس iستەيتiن 1700 ساراپشى بار.

MORNINGSTAR

Morningstar — اقش-تاعى 1991 جىلى نەگiزi قالانعان رەيتينگتiك اگەنتتiك. ينۆەستيتسيالىق قورعا قاتىستى دەرەكتەر مەن ساراپتاما دايىندايتىن اگەنتتiك ءوز تۇتىنۋشىلارىنا دەرەكتەر جيناعىن، شولۋلار، بiلiم بەرەتiن ارنايى كۋرستار، ساراپتامالىق جانە اقپاراتتىق جيناقتار ۇسىنادى. Morningstar قۇراما شتاتتارداعى 8000 استام قورعا باقىلاۋ جاسايدى. CNN، The New York Times، The Wall Street Journal، Money، Yahoo.com، SmartMoney.com ءۇشiن جۇيەلi تۇردە ارنايى اقپاراتتار جiبەرiپ وتىرادى.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button