توقال «تارتىسى» نەنI كوزدەيدI?

بىلتىر ەكس-دەپۋتات ە.ابiلقاسىموۆ: "دەپۋتاتتار اراسىندا ەكi ايەل العاندار مەن قىزتەكەلەر بار" دەگەندە شالقامىزدان ءتۇسiپ ەدiك. "ەكi ايەل الۋ" ماسەلەسi وتكەن اپتادا پارلامەنتتە تاعى كوتەرiلدi. ماجiلiستەگi "توقال" مەن "بايبiشە" تارتىسى — ەلدەگi اس تا توك توقشىلىقتىڭ بەلگiسi مە، الدە "تويىپ سەكiرگەندەردiڭ" مۇددەسi مە؟ دiني قىزمەتكەرلەردiڭ سوزiنە سەنسەك، بۇگiندە ەكiنشi ايەلمەن نەكەسiن قيدىراتىندار اراسىندا كاسiپكەرلەر مەن شەنەۋنiكتەر كوپ.

وتكەن اپتادا قىزۋ پiكiرتالاستان قىز-قىز قايناعان ءماجiلiستiڭ ايتىس الاڭى قىزىلكەڭiردەك كەرiسكە ۇلاستى. "نەكە جانە وتباسى" كودەكسiنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋدi جاقتايتىن دەپۋتاتتار ەكiنشi ايەل الۋدى زاڭداستىرۋ كەرەكتiگi تۋرالى ءسوز قوزعاۋى مۇڭ ەكەن، "ەندەشە ايەدەردiڭ دە ەكi كۇيەۋگە تيۋiن زاڭداستىرامىز" دەپ جەلپiنگەن قىز-كەلiنشەك دەپۋتاتتار مەن ولاردى قولدايتىن ەركەك دەپۋتاتتار توبى ورە تۇرەگەلدi. بەيرەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بۇگiندە زاڭسىز نەكەدەن تۋىلعان بالالار سانى ەداۋiر كوبەيiپ، ولاردىڭ دەموگرافياعا قوسار ۇلەسi كادiمگiدەي ارتقان كورiنەدi. دەپۋتاتتاردى الاڭداتقان جايت: "زاڭسىز تۋىلعان بالالار مۇراگەرلiكتەگi بولiستەن شەتتەتiلiپ قالماۋدى زاڭدى تۇردە بەكiتۋ"-مiس. بايبiشە مەن توقال "داۋىنان" تۋىنداعان ايتىستىڭ باسىندا دەپۋتات الدان سمايىل مىرزا ءجۇر: "ەكi ايەل الما" دەگەن زاڭ جوق. وعان توسقاۋىل جوق. بiرiنشi ايەلiنiڭ، بالالارىنىڭ كەلiسiمiمەن ەكiنشi ايەلدi الىپ، ونى مەملەكەتتiك تiركەۋگە اپارىپ تiركەتە الا ما؟ دەگەن ماسەلە بولۋى مۇمكiن. مiنە، وسىنداي ماسەلەنi "نەكە" كودەكسiن قاراعاندا ورالامىز".

تيiپ-قاشىپ ايتىلعان، بiراق ءالi تالقىلاۋعا تۇسپەگەن زاڭنىڭ داۋى الدەن-اق ءورشiپ تۇر.

ارينە، كiمنiڭ قانشا ايەل الاتىنىندا، كiممەن ۇيلەنiپ، كiممەن كوڭiل قوساتىنىندا بiزدiڭ شارۋامىز جوق. ول كامەلەتتiك جاسقا تولعان جانە اقىل-ەسi ءبۇتiن ءاربiر ازاماتتىڭ جەكە باسىنىڭ ماسەلەسi. الايدا، "بايبiشە" مەن "توقالدىڭ" ارا-قاتىناسىن زاڭداستىرۋ تۋرالى ايتىلعان پiكiردi iلiپ اكەتiپ، قىزىلكەڭiردەكتiككە سالىنعان كەيبiر دەپۋتاتتاردىڭ سايلاۋشىلاردىڭ ەمەس، ات توبەلiندەي عانا مۇددەلi توپتىڭ سويىلىن سوققانى انىق. بىلتىر ورىستiلدi بiر باسىلىمعا "ماجiلiستە ەكi ايەل العاندار مەن قىزتەكەلەر بار" دەپ "اعىنان جارىلعان"، ءسويتiپ ءجۇرiپ، باسى بiتپەس بالەگە قالعان ەكس-دەپۋتات ەراسىل ابiلقاسىموۆ نارازىلىق تانىتقان ارiپتەستەرi جاعادان العاندا، "ەشكiمگە سۇحبات بەرگەن جوقپىن، ولاي دەگەن جوقپىن" دەپ باسىن الىپ قاشقان ەدi. جاڭادان جاساقتالعان ءماجiلiستiڭ دەپۋتاتتارى تۋرالى، ولاردىڭ جەكە ءومiرi تۋرالى بiرجاقتى ءارi كەسiمدi پiكiر ايتۋدان اۋلاقپىز. بiراق وتكەن اپتادا تەلەارنالاردان ماجiلiستەگi توقالعا قاتىستى تۋىنداعان "قان مايداندى" كورiپ وتىرعاندا، ابiلقاسىموۆ مىرزانىڭ سول سۇحباتى ويعا ەرiكسiز ورالدى.

باسقانى قايدام، ماعان تۇسiنiكسiزi، بiزدiڭ دەپۋتاتتار قوعام ءۇشiن، وزدەرiنە داۋىس بەرگەن سايلاۋشىلارى ءۇشiن، مەملەكەتتiڭ ەرتەڭi ءۇشiن اسا ماڭىزدى سانالاتىن ماسەلەلەردi تالقىعا سالعاندا، نەگە ءدال وسىلاي قىزىلكەڭiردەكتiككە سالىنبايدى؟ ەلدiڭ كەلەشەگiنە قاتىستى ماسەلەلەردە نەگە كوبiنەسە "سەن تيمەسەڭ، مەن تيمەن بادىراق كوزدiككە" باسادى؟ ءماجiلiستiڭ شالا تالقىلاعان زاڭ جوبالارىن جوعارعى پالاتا — سەنات جيi كەرi قايتارادى. بiر عانا مىسال، وتكەن اپتادا سەناتورلار ءماجiلiس ماقۇلداعان "قر جول قوزعالىسىنىڭ قاۋiپسiزدiگiن قامتاماسىز ەتۋ جونiندەگi كەيبiر زاڭ اكتiلەرiنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگiزۋ تۋرالى" زاڭ جوباسىن شيكi دەپ تاۋىپ، تومەنگi پالاتاعا كەرi قايتاردى. تەك "بiر قايناۋى كەم" قۇجاتتاردىڭ كەيدە "بايقاماي" قابىلدانىپ كەتەتiنi وكiنiشتi. جۋىردا ەل ارالاپ قايتقان ماجiلiسمەندەر قر ەڭبەك جانە الەۋمەتتiك قورعاۋ مينيسترi بەردiبەك ساپارباەۆقا زەينەتاقى مولشەرiنiڭ تىم از ەكەندiگiن، سايلاۋشىلاردىڭ نارازى ەكەندiگiن ايتىپ، سۇراقتى قارشا بوراتقان. سان ساۋالمەن تىعىرىققا تiرەلگەن مينيستر دە قاراپ قالمادى: "زاڭدى قابىلداعان وزدەرiڭ. ماعان نە دەيسiڭدەر؟!" دەپ سالدى. شىنىندا دا، "جاۋ كەتكەن سوڭ قىلىشىڭدى تاسقا شاپ". وكiنiشتiسi، دەپۋتاتتار وزدەرi جiبەرگەن كەمشiلiكتi تۇزەۋگە اسا قۇلشىنىپ وتىرعان جوق. ايتپەسە، حالىق قالاۋلىلارىنا الەۋمەتتiك احۋالى سىن كوتەرمەيتiن ايماقتاردىڭ ايتارى كوپ. بiر انىعى، "شىقپا، جانىم، شىقپامەن" كۇندەرiن ارەڭ كورiپ جۇرگەن قاراپايىم حالىقتى، اسiرەسە، اۋىلداعى اعايىندى الاڭداتقان — "توقال الۋ" ماسەلەسi ەمەس. ەگەر دەپۋتاتتار ماجiلiستەگi مiنبەردi ەلدiڭ جانايقايىنىڭ مiنبەرiنە اينالدىرسا، ايتىلۋى تيiس، پiسۋi جەتكەن وزەكتi ماسەلەلەر جەتەرلiك. مىسالى، اي سايىن الاتىن 15-25 مىڭ تەڭگە كولەمiندەگi جالاقىلارىن كوبەيتە الماي، ۇكiمەتكە داۋىستارىن جەتكiزە الماي، شىرىلداپ جۇرگەن اشقۇرساق ۇستازدار، جاس كەزiندە كورگەن بەينەتiنiڭ زەينەتiن كورە الماي، بيلiگiنە جالتاقتاعان زەينەتكەرلەر، دەموگرافياعا ۇلەس قوسۋعا قابiلەتتi بولا تۇرا، بالا سانىن شەكتەپ، تۇرمىسىن تۇزەۋدiڭ سوڭىندا جۇرگەن جاس وتباسىلار… ەگەر بiزدiڭ دەپۋتاتتار شىنىمەن قازاقتىڭ سانىن كوبەيتۋدi ويلاسا، "توقالداردىڭ" بالالارىنا تيەسiلi مۇراگەرلiكپەن ەمەس، جاس وتباسىلاردىڭ جاعدايىن تۇزەۋمەن باس قاتىرار ەدi.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button