АБАЙДЫ ТАНЫ, АЗАМАТ!

Абайға келiп мұңын шағуды осыдан бiраз уақыт бұрын қазақ оппозициясы бастаған болатын. Ресейдегi Путин саясатына қарсы тұрушылардың Чистопрудныйдағы Абай ескерткiшiнiң маңайына жиналуы кездейсоқтық па? Әлде ұлт руханиятының ұлы көсемiнiң рухынан қолдау iздеушiлiк пе? Абайдың ХIХ ғасырда айтқан демократиялық ойларының ұшқынынан нәр алу ма?

Абай – қазақтың бары, ол ұлт руханиятының символы. Хакім Абайдың ескерткіші Мәс­кеуде бой көтергенде, Ресей ұлтшылдарының арасынан бұған наразылық та­нытқандар табылған. Тіпті на­ра­зылық ретінде ескерткішке бояу шашып кеткендер де болды. Алайда көп уақыт өтпей жатып, қала тұрғындары Абай ескерткішінің айналасына топтасып, билікке деген наразылық акциясын ұйымдастырды.

Қазақтың қасиеттісі Абай­дың рухани мұрасы немесе оның философиялық эсселері шетелдіктерге, соның ішінде ресейліктерге қаншалықты таныс екені беймәлім. Алайда осы төрт күнде Абайдың өмі­ріне, шығармашылығына деген ынта, ықылас артты. Тіпті Абай ескерткішін кездейсоқ таңдаған ресейлік оппозиция белсенділерінің бірі Алексей Навальный өзінің твиттердегі блогында: «Удальцев екеуімізді босатты. Чистые прудыдағы түсініксіз қазақтың ескерткішіне кетіп барамыз» деп жазған екен. Бұл исі қазақ оқырмандарының намысын шоқ боп қарығаны мәлім. Твиттердегі оның блогына нара­зылыққа толы хаттар қаптады. Және бір халықтың ұлы ойшылы жайында бұлай деуге оның қалай аузы барғандығын айтып, оны даттаушылар да табылып жатты. Нәтижесінде Навальный өзінің ағат ойы үшін кешірім сұрап, ұлы Абай жайлы ақпараттарды тауып оқуға, оның шығармашылығымен танысуға уәде берді. Көп ұзамай Абай шығармашылығы шынымен оны тәнті еткенін, кешікпей «Абайтанушы» болуға бет бұрғанын мәлімдеді. Күні бүгін Абай есімі рунеттегі (Ресей интернетіндегі) ең танымал тақырыптардың біріне айналған. Қазір фейсбук, твиттер секілді әлеуметтік желілерде Абайдың қара сөздері мен өлең­дерінен үзінді келтіріп жазып жатқан интернет қолданушылар көбейген.

Ресейдің танымал шоумені, тележүргізуші Иван Ургант «Вечерний Ургант» бағдарламасын жүргізу барысында Абайдың «Жазғытұрым» өлеңін қазақ ті­лінде оқыды.

«Көктем…. көптеген мәскеу­ліктер және астана қонақтары күн жылынысымен бульварларда серуендеп, өлеңдер оқиды… Сонымен қатар, ескерткіштер маңайы­на топтасады, әсіресе ұлы қа­зақ ақыны Абай Құнанбаевтың ескерткішінің қасына жиналады. Біздің бағдарламамыз әлеуметтік-саяси өзгерістерді назардан тыс жібермейтіндіктен, біз осы бір қазақ ақынына аяқ астынан пайда болған елдің махаббатын айналып өте алмаймыз» деген ол бағдарлама барысында.

Ресейлік танымал актриса һәм тележүргізуші Тина Канделаки әзірге қазақ ойшылының шығармасын өз тілінде оқуға мүмкіндік алмаса да, оны зерттеуге, шығармасымен танысуға бет бұрғанын мәлімдейді. Ол «Мистер Абай Құнанбаев, сіз кімсіз?» деген сауалмен Livejournal.com блогында арнайы жазба жазып, қазақтың танымал тұлғаларының бірнешеуінен Абай туралы сұрап білмекке ұмтылады. Алайда, өкінішке қарай, Тимур Бекмәмбетовтен бастап, біраз қазақпен байланысы бар саясат, өнер, мәдениет қайраткерлері оны білмейтінін, білсе де шығармасымен таныс емес екендігін айтыпты. Тек қана Абай өлеңдерінің аудармашысы Бақыт Қайырбековтен тұшымды жауап алған ол Абай шығармашылығы жөніндегі үздік жазба немесе видеороликке байқау жариялапты. Жексенбiде жазушы Борис Акунин мен өзге де ондаған зиялы бастаған қалың топ Пушкин ескерткiшiнен Абай ескерткiшiне дейiн серуендеп өттi. Пушкин мен Абай арасындағы рухани байланысты, екі елдің ұлт руханиятының көшбасшысын осылай танығандықтарын көрсетті.

Мәскеулік «Альпина нон-фикшн» баспасы Абай өлеңдерінің жинағын басып шығаруға кірісті. Бұл жайында ресейлік www.gazeta.ru ақпараттық агенттігіне жазушы Сергей Шаргунов мәлімдеген.

Абай шығармашылығының та­нымалдығы Ресей түгілі, Қазақ­станның өзінде тым жоғары деңгейде деп айту қиын. Жаһандану дәуірінде Абайдың «Қара сөздеріндегі» пәлсапалық қисындар мен өлең­деріндегі терең мазмұн бүгінгі жастардың жүрегіне жол тауып, оны өмірінің бағдаршамы ретінде қабылдай қояды деу қисынсыз. Алайда Абай шығармашылығымен танысып, оның кім екеніне назар аударғаннан бері ресейліктер оның ХІХ ғасырда, феодалдық дәуірдің өзінде демократияға үндегенін, адамзаттың ұлы құндылықтары мен Еуропаның інжу-маржандарын, Ресейдің демократтары мен Шығыс­тың жауһарларын оқып, қараңғы қазақтың көзін ашуға үндегенін түсініп, оны демократияның және ұлт құндылықтарының символына айналдырып жіберді.

Саясаттанушы Айдос Сарым «Қараңыздаршы, қазақтар – Абайға, орыстар – Пушкинге тағзым етуде – бұл кездейсоқ емес. Демократия, бостандық, тағы басқа да ұрандар – жақсы. Бірақ олар қазақ демократиясының, қазақ бостандығының ұраны болмаса, яғни қандай да бір ұлттық сипат алмаса, одан пайда болмайды» деген екен. Ал «Айқын» газетіне сұхбат берген саясаттанушы, Ерлан Қарин: «Біз қаншама рет үкіметаралық деңгейде түрлі шешімдер қа­былдап, Абайдың, Пушкиннің жылдарын өткіземіз. Бірақ олар шын мәнісінде қоғамды, ең бас­тысы жастарды селт еткізіп, соншалықты олардың назарын аудартпаған шығар. Twitter бетіндегі бір ауыз сөз, пікірталас қазақстандық және ресейлік әлеуметтік желілер арасында бір­ден Абайға, қазақ поэзиясына, қазақ дүниетанымына, қазақ философиясына деген қызығушылықты оятты. Енді барлығы Википедиядан Абайдың кім екендігі, оның қарасөздерін іздеп, тауып оқи бастады. Абайға қы­зығушылық біздің қоғамымызда, мейлі ол қазақ, ресей қоғамы болсын, жалпы адамзатты бәрібір рухани мәселелер толғандыратынын, қарапайым құн­дылықтар мазалайтынын көрсетеді. Қалай айтсақ та, кез келген саяси, әлеуметтік құбылыстың өзегі – рухани ізденіс» деген екен.

Пролетариаттың ұлы көсемі – Ленинді бүгінде ауызға алушылар аз. Оның идеясы 70 жыл өмір сүрді. Осы идеяны дүниеге әкелген Карл Маркс пен Фридрих Энгельстер жайында соңғы ұрпақ аз біледі. Дарвин ілімі де бүгінде күмән тудырып отыр, ал ұлт руханиятының қайнар бастауы, ұлы ойшылдардың ғасырдан ғасырға тұлғасы зорая беретіндігін Абайға деген бүгінгі ынта-ықылас көрсетіп берді.

Есенгүл Кәпқызы

Ұқсас жаңалықтар

Back to top button