پسيحولوگيالىق سوعىس» ويىنىندا كIم جەڭەدI?

«ولار ادام ءولتiردi. بiراق ولار كiنالi ەمەس». بiز ماقالامىزدى قورقىنىشتى اڭگiمەمەن باستادىق. وتاندىق ارنالاردىڭ جاڭا ماۋسىمدا كورسەتەتiن فيلمدەرiن «ەڭ قورقىنىشتى، ەڭ قىزىقتى» دەپ جيi جارنامالاۋى اسەر ەتسە كەرەك. گۇلدi تاسپەن ۇرۋعا بولمايدى. ال ادامنىڭ نازiك جۇيكەسiمەن «پسيحولوگيالىق سوعىس» ويىنىن ويناۋعا بولا ما؟ ويناۋعا بولادى ەكەن.

«ولار كIنالI ەمەس»
الەمدە جۇيكە اۋرۋىمەن قانشاما ادامنىڭ اۋىراتىنىن بiلەسiز بە؟ ميلليونداعان!.. جۇيكەسi سىر بەرسە دە پسيحولوگ-دارiگەرلەردiڭ كومەگiنە سۇيەنبەيتiن ارامىزدا قانشاما ادام ءجۇر. بiز ولارمەن كۇندەلiكتi قارىم-قاتىناستامىز. ولار بiزدi، بiز ولاردى تۇسiنبەيمiز. بiز ولارعا، ولار بiزگە سەنبەيدi. سەبەبi بiز ءوزiمiزدi ءوزiمiز «ەمدەي» الامىز. بالكiم، ولاردان «اقىلدىراق» شىعارمىز، جوق الدە، اقىماقتاۋمىز با؟ پسيحولوگ ماماندار اقىل-وي ەڭبەگiمەن، ياعني شىعارماشىلىقپەن اينالىساتىن ادامداردىڭ دەپرەسسياعا كوپ تۇسەتiنiن، الايدا ولاردىڭ كوبiنە وزدەرiن وزدەرi «ەمدەپ» شىعاتىنىن ايتادى. جۇيكە اۋرۋىنا شالدىققان ادامعا ەڭ بiرiنشi پسيحولوگ ەمەس، ءوزi عانا كومەكتەسە الادى. جازۋشى جازىلماي قالعان اڭگiمەسiن اياقتاۋدى ماقسات ەتەدi، جۋرناليست ويدا جۇرگەن ماقالاسىن جازۋعا تيiس، اكتەردiڭ جاڭا ءرولi بار. ال شىعارماشىلىقتان الىس ادامداردىڭ ماقساتى جوق دەپ ايتۋعا بولا ما؟ ۇلكەندەردiڭ دەپرەسسياعا تۇسۋiنە كوبiنە-كوپ وزدەرiن جالعىز سەزiنۋi سەبەپ بولادى. قاسىندا اتا-اناسى بار سابيلەر وزدەرiن وزدەرi جالعىز سەزiنە مە؟ ولاردىڭ جۇيكەسiنiڭ بۇزىلۋىنا نە سەبەپ؟

… ويناپ ءجۇرiپ، سiڭلiسiن اتاسىنىڭ مىلتىعىمەن اتىپ قويعان كiشكەنتاي قىز قىلمىسكەر مە؟ دوس بالاسىن اكەسiنiڭ قارۋىمەن اتىپ سالعان كiشكەنتاي بالا شە؟ بالا قىلمىسكەر مە؟ ءبارiنiڭ جاۋابى بiرەۋ: «ولار ادام ءولتiردi. بiراق ولار كiنالi ەمەس». سوندا كiنالi كiم؟ اتا-اناسى. ەرەسەكتەر.

بالا كينونى ءومiر دەپ قابىلدايدى. ءومiردi كينوعا ۇقساتادى. بالا تۇگiلi كينوعا ەرەسەكتەر دە سەنiپ قالامىز عوي. بالا ەستiگەنiن وتiرiك قوسپاي، سول كۇيiندە جەتكiزەدi. كورگەنiن دە سول قالپىندا ايتادى. سەبەبi ول جالعاندىقتى بiلمەيدi. ول كورگەنiن سول قالپىندا جاساسا شە؟..

Iنiسiن جiپپەن قىلقىندىرىپ جاتقان اعاسىن «قىلمىس» ۇستiندە ۇستاپ العان اكە-شەشەسi «مۇنىڭ نە؟ تۋعان باۋىرىڭدى ولتiرمەك بولدىڭ با؟»، – دەسە، «كينودا iنiسiن جiپپەن قىلقىندىردى عوي»، – دەپ جىلامسىراپ جاۋاپ بەرەدi. كiشكەنتاي ۇلدارىنىڭ كوزiنشە سودان سوڭ اتا-انا اتىس-شابىس، قانتوگiس فيلمدەر كورمەيتiن بولىپتى.

بالا تەز ەسەيۋدi عانا ارماندامايدى، سول جاسىندا-اق وزدەرiنشە ەرەسەكتەرشە «ء;ومiر» سۇرە باستايدى. ءوزiنiڭ تۋعان قارىنداسىمەن قۇشاقتاسىپ، ەرنiنەن ءسۇيiپ تۇرعان اعاسىن شاپالاقپەن تارتىپ جiبەرگەن اجەيدiڭ سوققىسىن اۋىرسىنىپ جىلاعان «اعا»: «نەگە ۇراسىز مەنi. كينودا دا اعاسى قارىنداسىمەن ءدال وسىلاي ءسۇيiستi عوي»، – دەپ «اقتالىپتى». بالا اقتالا الادى، ال اتا-انا اقتالا الا ما؟ اتا-انانىڭ قىلمىسى ءۇشiن بالاسى جاۋاپ بەرمەيدi، بiراق بالانىڭ قىلمىسى ءۇشiن اتا-انا جاۋاپ بەرەدi.

بالالار فيلمiن ءتۇسiرۋ ەرەسەكتەرگە ارناپ كينو تاسپالاۋدان الدەقايدا قيىن. حيكايا – جازۋشى شىعارماشىلىعىنىڭ جەمiسi بولسا، كينو – ۇجىمدىق ونەر. ءسوز جوق، ماسكەۋدە بiلiم العان «جاڭا تولقىن» قازاق كينو ونەرiندە «ەكسپەريمەنت» جاسادى. دەگەنمەن ولار بالالاردىڭ پسيحولوگياسىنا «ەكسپەريمەنت» جاساۋدىڭ قىلمىس ەكەنiن تۇسiنگەن سەكiلدi.

«قازاقفيلم» تۇسiرگەن فيلمدەر ەرەسەكتەردiڭ رۋحاني قاجەتتiلiگiن قاناعاتتاندىرا الماسا، ولاردا تاڭداۋ قۇقى بار. بiزدiڭ وتاندىق ارنالار گولليۆۋد پەن رەسەيدiڭ كينولارىن بiر-بiرiمەن جارىسىپ كورسەتەدi. ودان قالسا، كينوتەاترلارعا بارادى. «جابايى ساۋدادا» شەتەلدiڭ كينووندiرiسiن كەڭiنەن تاراتۋعا كۇش سالىپ جاتىر. 200-300 تەڭگەگە كەز-كەلگەن جانرداعى فيلمنiڭ ديسكiسiن ساتىپ الا الاسىز. بiراق ءوز قولىڭىزبەن بالاڭىزدىڭ جۇيكەسiن بۇزاتىن «پسيحولوگيالىق سوعىس» ويىنىن ساتىپ الا كورمەڭiز. بiردە قۇربىم ەكەۋمiز «كوك بازاردا» جولىعىپ قالدىق. ول بالاسىنا «جابايى ساۋدادان» فيلمدەر تاڭداپ تۇر ەكەن. بiر كۇنi ۇيiنە قوناققا بارعانىمدا بالاسى تەلەديدارعا قاراي الماي، اناسىنان ءوشiرۋiن سۇرادى. ءوزi اشۋلانشاق. تۇيىقتالىپ كەتكەن. وينامايدى. ەشكiممەن سويلەسكiسi كەلمەيدi. سەبەبiن سۇراعانىمدا: «ەسiڭدە مە، بiردە سەگiز بالالار فيلمi توپتاسقان ديسكi ساتىپ الىپ ەدiم عوي. سول فيلمنiڭ بiر دە بiرi بالالار كينوسى بولىپ شىقپادى. قانداي فيلمدەر ەكەنiن الدىمەن ءوزiم كورۋiم كەرەك ەدi. جۇمىستان قولىم بوساماي، ۇمىتىپ كەتiپپiن. كەيiپكەرلەرi بالالار. قانiشەر بالالار. بiر-بiرiن ءولتiرiپ، قاندارىن تەڭiز سۋىنداي اعىزادى. تiپتi بiر فيلمدە ولگەندەردiڭ ۇستiندە بالالار سەكiرiپ ءجۇر. سول فيلمدەر جۇيكەسiنە قاتتى اسەر ەتتi. تەلەديدارعا مۇلدەم قاراعىسى كەلمەيدi. باياعىداي كومپيۋتەرلiك ويىنداردى دا ويناعىسى كەلمەيدi. ديسكiنi جاعىپ جiبەردiم. باستاپقىدا ۇيقىسىنان شوشىپ ويانىپ ءجۇردi. دارiگەرگە كورسەتتiم، قازiر جاقسارىپ كەلەدi»، – دەپ مۇڭايدى. سول ساتتە ينتەرنەت-كلۋبتارداعى كومپيۋتەرلiك ويىندارداعى «دۇشپاندارىن» «ء;ولتiردiم، ءولتiردiم»، – دەپ قۋانىپ، قول شاپالاقتايتىن، بiر-بiرiنە «ء;ولتiر! ولتiرسەڭشi! نەگە ويلانىپ وتىرسىڭ، ءولتiر»، – دەپ كiجiنەتiن جاسوسپiرiمدەر تۋرالى ويلادىم.

قازاق مۋلتفيلمI تاسادا قالدى
وكiنiشكە قاراي، بالالار كينوسى تۇگiلi مۋلتفيلمنەن دە مولدiرلiك پەن تازالاقتى تاپپايسىز. باتىستىڭ ەستەتيكالىق تالعامعا «تاس لاقتىرعان» انيماتورلارىنىڭ بالالارعا جاساعان «سىيىنان» ءسابي تۇگiلi ەرەسەكتەر شوشيدى. بالا كەزiمiزدە بiز كورەتiن «قارلىعاشتىڭ قۇيرىعى نەگە ايىر؟»، «اقساق قۇلان»، «قىرىق وتiرiك» اتتى مۋلتفيلمدەردi اكەلەرiمiز بiزبەن بiرگە تاماشالايتىن. ال بۇگiنگi بالالارمەن بiرگە وتىرىپ، «Niسkeledeon» ارناسىنداعى مۋلتفيلمدەردi سوڭىنا دەيiن كورۋ مۇمكiن ەمەس. سوراقىسى، كابەلدi جۇيەگە قوسىلعان ارنالاردان ەروتيكالىق انيماتسيالىق فيلمدەر دە كورسەتiلەدi. …بiر مۋلتفيلمدە توسەكتە اياعىن كوتەرiپ، سىرا iشiپ جاتقان سەمiز وتاعاسى جۇكتi ايەلiن بiر تەۋiپ، تەرەزەدەن لاقتىرىپ، ماشيناعا «وتىرعىزادى». ەندi بiر انيماتسيالىق فيلمدە ەكi قىز سىرا iشۋدەن جارىسادى. ەندi بiر مۋلتفيلمدi كورۋ دە، ايتۋ دا قيىن. شەلەك-شەلەك قۇسقان قۇبىجىق كەيiپكەر كiمگە ۇلگi بولا الادى؟ بۇل مۋلتفيلمنەن iشiمدiك iشۋ مەن قۇسۋدان باسقا ەشتەڭە كورمەيسiڭ. سوندا انيماتورلاردىڭ ماقساتى نە؟ بالالارعا iشiمدiك iشۋ مەن قۇسۋدى ۇيرەتۋ مە؟ تiپتi ولاردى انيماتور دەپ ايتۋعا دا اۋىز بارمايدى. تۇنگi كلۋبتاردا ماسايىپ، سەكەڭدەگەن قىز-جiگiت، «iشپەيمiن» دەگەن قارسىلىعىنا قاراماستان اراق iشكiزۋ، بiرiن-بiرi جiگiتتi قالاي الداپ تۇسiرۋگە بولاتىنىن ۇيرەتكەن قىزدار، قىزداردىڭ «جالاڭاش الەمi» تۋرالى جiگiتتەردiڭ اڭگiمەسi…

امەن قايداروۆتىڭ «كەزiندە ماسكەۋگە باعىنساق تا تۇسiرگەن ءار مۋلتفيلمiمiزگە ۇلتتىق ناقىشتارىمىزدى سىناداي قاعىپ وتىردىق. سولاردىڭ بارiندە دە بiزدiڭ ەش ۇلتقا ۇقسامايتىن ەرەكشە قاسيەتiمiز بار. «قاي بالانىڭ جىلاعانى ەسiمدە» دەگەندەي ۇكiمەت مۋلتفيلم ونەرiنە كوڭiل ءبولۋدi ۇمىت قالدىردى. بالالارىمىزدىڭ تالاپ-تiلەگi ەسكەرiلۋسiز قالدى. بiز اۋىز ادەبيەتiنە ەڭ باي حالىقپىز. وكiنiشكە قاراي، بۇگiنگi بالالار اڭىز-ەرتەگiلەردi وقىمايدى. بiراق ولاردىڭ مۋلتفيلمگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى ەشقاشان جوعالمايدى. انيماتسيالىق فيلمدەردi كورسەتەتiن كينوتەاتر جوق. كينوتەاترلار مۋلتفيلم تۇگiلi قازاق كينولارىن كورسەتپەيدi»، – دەگەن پiكiرiندە شىندىق بار. ءيا، بiز بالالاردىڭ تالاپ-تiلەگiن ۇمىت قالدىردىق. بايقايسىز با، ولار ەرەسەكتەرشە كيiنەدi، ەرەسەكتەرشە كۇلەدi، ەرەسەكتەرشە جىلايدى، ەرەسەكتەرشە مۇڭايادى.

ورىستار بالالار فيلمiندەگi ولقىلىقتاردىڭ ورنىن «ەرالاشپەن» جاۋىپ، جانتالاسۋدا. بiز شە؟ بiز قانداي ارەكەت جاساپ جاتىرمىز. بiزدiڭ زەرتتەۋiمiزشە، كوپتەگەن تەلەارنالاردا جەتi سايىن بەرiلەتiن ءازiل-سىقاق باعدارلاماسىنىڭ كورiنiستەرi كورەرمەننiڭ قارسىلىعىن تۋدىرۋدا. بالكiم، ەرەسەكتەردi وسىلاي-اق الداۋعا بولاتىن شىعار، بiراق بالا الداۋعا وڭاي كونبەيدi. «پاراسات» جۋرنالىنا سۇحبات بەرگەن امەريكالىق عالىم ۋيليام فيەرمان: «سiزدەردەگi تەلەارنالاردا، گازەت-جۋرنالداردا بالالارعا ارنالعان قىزىقتى باعدارلامالار جوقتىڭ قاسى. وزدەرiڭiزدiڭ «الدار كوسەلەرiڭiز» قايدا كەتكەن؟ ۇلكەندەردiڭ جۇمىسىن بالا جاساي المايتىنى سياقتى، ەرەسەكتەر كورەتiن دۇنيەلەردi بالالار دۇرىس قابىلداي المايدى عوي. وسى تۇرعىدان قاراپ قازاقستاننىڭ بولاشاعىن ەلەستەتۋ مۇمكiن ەمەس، تاپ باسىپ ايتۋعا ەشكiمنiڭ دە شاماسى كەلمەيدi»، – دەيدi. ويلانتادى…

باتىس الدەقاشان مۇسىلمان الەمiنە «پسيحولوگيالىق سوعىس» ويىنىن باستاپ كەتتi. نىسانادا — بالالار. قالاي ويلايسىز، بۇل سوعىستا كiم جەڭiسكە جەتەدi?

15 قىركۇيەك
اياگۇل مانتاەۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button