Әдiл ТОЙҒАНБАЕВ: YЛКЕН ЕРЛIК ЖАСАУ YШIН ЖАРАТЫЛҒАН ХАЛЫҚПЫЗ

Әр дәуiрдiң өз дәруiшi бар. Бәлкiм анық бола алмаса да, Абай айтпақшы, "ұқсап бағуға" тырысудың өзi – батылдық. Кезiнде Қырғызстандағы қазақ кәсiпкерi Әдiл Тойғанбаев бүгiнде өз сөзiмен айтқанда, "бизнестен кетiп", өз елiндегi қоғамдық-саяси өмiрге белсене араласа бастаған. Бәлкiм "өзге елде сұлтан болғанша…" деген сөздiң мәнiсiне тереңiрек бойлаған азамат та өзi шығар.

Алайда қонағымыздың дiнге, қоғамдық өмiрге қатысты қайшылықты ойлары да бар екенi байқалды.

– Билiк өкiлдерi Қазақстанның көпэтносты және көпконфессиялы ел екенiн қайталаудан бiр танбайды. Мұндай мәлiмдемелерге сiз қалай қарайсыз?

– Мен өзiмнiң қазақ екенiмдi және осындай көпэтносты, көпконфессиялы елде тұратынымды мақтан тұтамын.

– Төлқұжатыңызда "ұлты" деген жерде не жазылған? Шын мәнiнде сiз өзiңiздi кiммiн деп сезiнесiз?

– Бұл сұраққа жаңа ғана жауап берген сияқтымын… Әрине, мен өзiмдi қазақпын деп сезiнемiн, басқаша болуы да мүмкiн емес.

– Қазақ тiлiн қай дәрежеде бiлесiз? Мемлекеттiк тiлден емтихан тапсыра аласыз ба?

– Қазақ тiлi – менiң ана тiлiм. Соңғы жылдарға дейiн қазақ тiлiнде сөйлемегенiмдi де жасырмаймын. Бiрақ заман өзгердi. Заманға сай бәрi өзгерiп жатыр. Ақыр аяғы араласатын адамдарымызға дейiн өзгерiп кеттi. Осы тұрғыдан келгенде, бүгiнгi күнi мен өзiмнiң туған тiлiмдi жеткiлiктi дәрежеде бiлмейтiнiмдi қатты сезiнемiн. Және қазiр осы олқылықты жою бағытында жұмыс iстеп жүрмiн.

Кез келген кедергiнi бұзып-жарып, кез келген емтиханды тапсыру – менiң өмiрлiк ұстанымдарымның ең негiзгiсi. Ал мемлекеттiк тiлдiң жөнi тiптен бөлек деп ойлаймын.

– "Қазақстандық" деген идеяға қалай қарайсыз? "Қазақстандық ұлт" қалыптасуы мүмкiн бе? Егер мүмкiн болса, оның тiлi, мәдениетi, дәстүрi қандай болуы керек?

– "Қазақ" пен "қазақстандық" дегендi бiр-бiрiне қарама-қарсы қоюдың қажетi жоқ. Менiң iшкi түйсiгiм бiзде ондай қайшылық жоқ дейдi. Бiрақ осы мәселенi қолдан шиеленiстiрiп отырған топтар бар. Ол топтар үшiн халқымызды солай бөлiп-жарып көрсету тиiмдi.

– Ол сонда қандай топтар?

– Өздерiнiң күш-қуатына сенiмсiз болғандықтан, "атың шықпаса жер өрте" принципiн ұстанатын саясаткерлер немесе мемлекетiмiздiң тұтастығы мен бiрлiгiне нұқсан келтiру үшiн әдейi жiберiлген адамдар. Сондай-ақ, азаматтық және ұлт деген екi терминнiң ара-жiгiн ажырата алмайтын сауатсыз адамдар болуы да мүмкiн.

Шынымды айтсам, мұндай қолдан жасалған тақырыпқа пiкiр таластырудың да ешқандай мәнi жоқ.

– Жалпы, қазақ халқы ұлт ретiнде қалыптасты деп ойлайсыз ба?

– Бiз – бiртұтас ұлтпыз. Бiздiң қазақ екенiмiзге де ешкiмнiң ешқандай таласы болмаса керек. Оған таласатын түк те жоқ. Әрi бiздiң Қазақ болу құқығымызды ешкiм тартып ала алмайды. Азаматтық – бiздiң бiрден-бiр артықшылығымыз және мойнымыздағы жауапкершiлiк.

Бiр мақсатқа жұмылып, бiр мүддеге қызмет етiп жатпасақ та, бiз қазақ деген бiртұтас ұлтпыз. Сонымен бiрге қазақ деген көпэтносты халықпыз. Арамызда тек қазақтар ғана емес, орыстар да, өзбектер де, ұйғырлар да, кәрiстер де, қытайлар да бар… Яғни 130 ұлт пен ұлыс – бiртұтас. Мемлекетiмiзге, мемлекеттiк рәмiздерiмiзге және мемлекетiмiздiң дәстүрлерiне деген оң көзқарас тұрғысынан алғанда, бiз бiртұтаспыз. Басқа халықтарға, олардың мәдениетi мен салт-дәстүрiне құрметпен қарау жағынан да бiзде ешқандай жiк жоқ. Көпұлтты болудың зиянын емес, пайдасын көбiрек көрiп отырған елмiз. Соның арқасында бiз Еуропа мен Азияның дәстүрлерiн бiлiп қана қоймай, жете түсiнiп, қажетiн қабылдап та жатырмыз. Бiздiң басқалардан ерекшелiгiмiз де осында.

Бiздiң бүкiл болмыс-бiтiмiмiз империялық ұлт болуға жаратылған. Өзiмен-өзi болып, бұйығып жататын ел емеспiз. Алдымызға үлкен мақсат қоюға және сол мақсаттың үдесiнен шығуға толығымен лайықпыз. Қазақ ұлты декор немесе каллиграфия емес. Бiз ондайға төзе алмаймыз. Бiзге жыртқыштық тән. Соған орай ұстанатын жолымыз да үлкен. Егер алдымызға ауқымды мақсат қоя бiлмесек, бiз ұлт ретiнде тоқырауға ұшыраймыз. Ортаңқол дүниелер бiзге қол емес. Бейнелеп айтсақ, бiзге Үлкен Алау керек. Үлкен Ерлiк жасау үшiн жаратылған халық екенбiз, олай болса неге бықсып жануымыз керек?

Бүкiл Орталық Азия аймағы бiздiң тарихи рөлiмiзге қайта оралуымызды күтiп отыр десек, артық айтқандық емес. Көш бастау шын мәнiнде бiздiң пешенемiзге жазылып қойған. Қазақ халқының тарихи рөлiнiң өзi бiрiктiрумен, жаңа кеңiстiктердi бағындырумен сипатталады.

Өкiнiшке қарай, дәл қазiргi тарихи кезеңде бiз алдымызға ауқымды мақсат қоя алмай отырмыз. Соның салдарынан басқаларды бiрiктiру былай тұрсын, өзiмiздiң халқымызды жiк-жiкке, топ-топқа бөлiп тастап отырмыз. Ру-руға, жүз-жүзге бөлiнушiлiк соның "жемiсi". Осының барлығы өзгенiң емес, өзiмiздiң мүддемiздi алдыңғы орынға қоятын өзiмшiлдiктен болып отыр. Бiз өзiмiздi толыққанды ұлт ретiнде сезiнуден қалғанбыз. Бытыраңқылықтың өзiнiң бастауы сонда жатыр. Жалпы, тағдырдың тәлкегiне ұшыраған ұлттардың барлығы дерлiк ұсақ топтарға бөлiнуге, бытыраңқылыққа бейiм болады.

Ұсақ топтарға бөлiнiп, тiрлiк кешу оңай. Алайда бiз күнкөрiстiң құлы болып қалмауымыз керек. Жеңiстi күндерге ұмтылуға тиiспiз. Күнкөрiстiң қамымен жүре беретiн болсақ, тұрмыстық мәселелердiң шырмауынан шыға алмаймыз. Ал Жеңiске деген ұмтылыс – сол жеңiске жету жолындағы құндылықтар бiздiң басымызды бiрiктiрiп қана қоймай, үлкен мүмкiндiктер тудырады.

– Ұлттық алауыздықтың түп-төркiнi рушылдықта екенiн айттыңыз. Ал ендi осы дерттiң емiн айтсаңызшы?

– Бiзде ортақ құндылықтар өте аз, тiптi жоқтың қасы деуге де болады. "Бас-басымызға би болып" жүргенiмiздiң басты себебi де осында. Сенiмсiздiк те осыдан туады. Iздегенiмiз де, көздегенiмiз де әр басқа. Бұл дерттен айығу үшiн бiзге ел дамуына бағытталған ауқымды ұлттық жобалар қажет. Ғаламдық ауқымдағы бұл жобалар рухани һәм мәдени саладан басталуы тиiс. Өсiп келе жатқан буынның тәлiм-тәрбиесiн бүгiннен қолға алып, қазақтардың салауатты, бiлiмдi, патриот әрi рухани жағынан бай жаңа буынын қалыптастыруға тиiспiз.

Бұл орайда тек жастармен ғана жұмыс iстеу жеткiлiксiз. Жастар ғана емес, саяси элита да өздерiнiң болашақ үшiн жауапты екенiн сезiнуi тиiс.

– Қоғамның, мемлекеттiң немесе нақтылы бiр өркениеттердiң дамуында дiннiң атқаратын рөлi қандай?

– Дiн мемлекеттiң дамуындағы ең негiзгi және қуатты күш бола алады. Оған мысалды көптеп келтiруге болады.

Дiн мәселесiне келгенде қазақтың жапон халқымен ұқсастығы көп.

Бiздердiң ең үлкен ерекшелiгiмiз, қазақтың да, жапонның да "ұлттық дiнi" бар. Әлемдегi халықтардың басым көпшiлiгi сырттан келген дiндердi ұстанатынын ескерсек, бұл – үлкен ерекшелiк.

Тәңiршiлдiк пен синтоның өзара ұқсастықтары да өте көп. Мұндай ұқсастықты кездейсоқтық деу қиын. Алайда қазақ пен жапонның арасында тұтас бiр өркениеттер тұрғанын да ұмытпағанымыз жөн. Осының өзi-ақ қазақ пен жапонның арасында айрықша байланыс бар екенiн көрсетсе керек.

Алайда бiздiң Тәңiршiлдiк дiн дегеннен гөрi дiн туралы аңызға көбiрек келедi. Мәдени құбылыс деуге де болатын шығар. Толыққанды дiн бола алмайтыны – оның жоғалтқаны көп. Ал синтоизм, керiсiнше, толыққанды сақталған дiн.

– Кешiрiңiз, сонда сiз қазақтың сан ғасырлық тарихымен, отбасылық, әлеуметтiк дәстүрiмен астасқан, қазiргi сәтте халықтың басым көпшiлiгi ұстанатын Ислам дiнiн мойындамайсыз ба?

– О не дегенiңiз! Өткен ғасырдың сексенiншi жылдарындағы кеңестiк түсiнiк бойынша, ислам "бiздiкi" және "бiздiкi емес" болып екiге бөлiнетiн. Бiздiкi, яғни кеңестiк ислам ең дұрысы делiнетiн. Ал шын мәнiнде оның негiзiнде сауатсыздық жатыр едi. Неге десеңiз, Ислам – тым қатты саясиланған дiн. Ал сол кездегi имамдар оның толыққанды нұсқасын игере алған жоқ. Ол аз болса, шынайы әлемдiк мұсылмандықты насихаттай алмады. Ол заманда имамдардың өзiнiң де сауаты шамалы болатын. Сол олқылықтың орнын толтыру мақсатында "бiздiкi айрықша ислам" дегендi ойлап тапқан. Мұндайға нелiктен жол берiлдi десеңiз, ол заманда халықтың дiни сауаты өте төмен болды. Осы сауатсыздықты тиiмдi пайдаланып, халқымыздың дiни мәдениетiнiң тамыры тереңде жатқанын жасырып жапты, мұсылман болғанымыз күнi кеше дегенге сендiрдi.

Ислам дiнi арабтан келдi, оны барлық мұсылман солай қабылдады. Осы ақиқатты ұмытпаған абзал. Ислам дiнi бiреу-ақ. Оның бүкiл шарттары Құран Кәрiмде көрсетiлген. Түркiлер де оны арабтан қабылдаған. Бұл – орыстардың православиенi гректерден қабылдағаны секiлдi тарихи шындық. Сондықтан дiни сауатты болуды көздеген жастар алдымен Құранды оқып, хадистерге құлақ қойсын. Бар түйткiл сауаттылар мен сауатсыздардың ортасынан туып отыр. Сенбесеңiз, Құранды оқыңыз. Онда "экстремистiк ислам, арабтардың исламы" деген түсiнiк жоқ. Онда бiр ғана ислам бар. Ақиқат дiн де сол.

– Жеке дiни сенiм-нанымыңыз туралы сұрауға бола ма?

– Мен үшiн адамның қандай дiндi ұстанатыны маңызды емес. Ең бастысы, сену керек. Ал мен Жаратқан Құдiреттi күштiң бар екенiне сенемiн.

– Сiздiң саяси амбицияңыз туралы бiлгiмiз келедi. Мәселен саяси билiкке араласу жоспарыңызда бар ма?

– Саяси амбиция дегеннiң өзi азаматтық парызды пайымдаудың шамасына байланысты деп ойлаймын. Егер қайсыбiр мәселеде қиыс кетiп бара жатқанымызды немесе бұра тартушылықты байқасам, ол жөнiнде ашық мәлiмдеу және жағдайды жақсы жағына қарай өзгертуге ықпал ету – менiң азаматтық парызым.

Көп нәрсеге көңiлiм толмайтынын жасырмаймын. Мен елiмiздiң бұдан басқаша бағытта дамығанын шын ниетiммен қалаймын. Ұнжырғамыз түспей, басымызды тiк ұстап жүрсек және солай жүруге негiз болса деймiн. Ерлiкке пара-пар әрекеттердi бағалай бiлсек, қауiп-қатерден қашпасақ деймiн. Қазiргi қоғам – қалың ұйқыдағы қоғам. Өмiр сүруге деген құштарлық азайып бара жатқандай көрiнедi.

Саясатта беткi қабатын ғана қалқып жүргенiмiз байқалады. Кiлең өкпе-ренiшке, интригаға негiзделгендiктен де шығар, саясаттан бiр өшпендiлiк байқалады. Астанадағы сарайлар мен Алматының iргесiнде жатқан "Шаңырақтың" ортасында қаншама алданған арман, сөнген үмiт жатыр. Әркiм өз басымен әуре. Ортақ ештеңе жоқ. Саясат қазақ ұлтына өмiрлiк құндылықтарды ұсына алмады. Олардың жiгерiн жасытқаны болмаса, жiгерiн оята алған жоқ. Бұдан да сорақысы, саясатта жүргендердiң өздерi бас болып үлгi көрсете алмады.

Өзiмнiң жеке саяси жобама жүгiнетiн болсам, ең дұрысы ағылшын тiлiн үйрететiн кәсiби мектептер мен кинематографистер курсын ашып, студенттердiң ауысып оқу бағдарламасын жолға қою. Бұл маргинал оппозицияны қолдаудан гөрi әлдеқайда құнды. Бiз сыртқы дүниемен тығыз араласып, олардың озық үлгiлерiн алудан қашпауымыз керек. Сонда ғана жас мемлекетiмiз өсiп-жетiлiп, тұрақты даму жолына түседi.

Қазақ Ұлттық Конгресi елде аздаған реформалар жасағысы келедi. Бiз өмiрдiң барлық мүмкiндiктерiн пайдалануды армандайтындар мен прагматикалық жағынан соны жөн деп есептейтiндердi ынталандырушы күш болуды көздеймiз. Алдыңғылардың шабытын ояту қандай маңызды болса, кейiнгiлердiң көзiн жеткiзе түсу де сондай маңызды.

Ал сiздiң сұрағыңызға келсек… Егер сiз менен Президент болғыңыз келе ме, әлде Абыз болғыңыз келе ме деп сұрасаңыз, мен Абыз болғым келедi дер едiм… Алайда кiмнiң кiм болары бiр Құдайға ғана мәлiм ғой…

– Сiздiң жұбайыңыз Бермет Ақаеваның қазiр қайда екенiн бiлуге бола ма?

– Сұрағыңыз қызық екен. Егер Берметтiң қайда екенi сiздi қатты қызықтыратын болса, айтайын, қазiр ол Швейцарияда. Сол жақта оқитын ұлымыздың қасында.

– Ақаевты билiктен кетiргеннен кейiн қырғыз елiндегi бизнестерiңiздi тартып алғанынан хабардармыз. Ал Қазақстанда жеке бизнесiңiз бар ма?

– Қоғамдық қызметпен айналысуға бел буған сәттен бастап бизнестен кеттiм. Өйткенi дәл қазiр елiме бизнесмен ретiнде емес, саясаткер ретiнде пайдамның көбiрек тиетiнiн түсiндiм. Адам өмiрiнiң мәнi бизнеске тiрелiп тұрған жоқ. Ал мемлекет, ел тағдыры туралы сөз басқа.

– Кезiнде Қырғызстанда бiрталай қазақ азаматтарының кәсiпорындары болғанын бiлемiз. Бұл жөнiнде "Түркiстан" газетiнiң бетiнде арнайы репортаж да жарияланған едi. Екi бiрдей төңкерiстiң дүмпуi қырғыз елiндегi қазақ бизнесiн не халге ұшыратты?

– Бұл мәселе туралы сан алуан пiкiр бар. Қырғызстанның өзiнде "қазақ капиталы қырғыздың ұлттық мүддесiне нұқсан келтiрiп жатыр" деген түсiнiк бар. Ал тұрақсыздықтың салдарынан қырғыз нарығынан өзiнiң бизнесiн алып кетуге мәжбүр болған қазақтар қырғыздарды кiнәлайды. Бiрақ сан-саққа жүгiртетiн дәнеңе жоқ. Кiмнiң күшi басым болса, соның жеңiп шығатыны, әлсiздердiң жұтылып кететiнi – табиғи эволюциялық заңдылық. Бұл заңдылық бизнесте өте өзектi.

– Жалпы, қазiргi таңда қырғыз сүтi мен майы, киiм-кешегi қазақ рыногын жаулауға айналды. Тамақ және жеңiл өнеркәсiптi дамытуда, экспортқа шығаруда қырғыздар қалайша қазақтардың алдына шығып кеттi? Бiз неге дамыта алмай жатырмыз?

– Дұрыс айтасыз, қырғыз кәсiпорындарының тоқыма өнiмдерi Орталық Азия елдерi мен Ресей нарығында үлкен сұранысқа ие. Қырғыз өнiмдерiнiң сапасы да осал емес, бағасы да көңiлге қонымды. Бұл тұрғыда басқа елдерде шығып жатқан өнiмдермен салыстырғанда, ұтатын тұстары көп. Ең басты артықшылығы – тоқыма өнiмдерi табиғи шикiзаттан алынады. Ал оған пайдаланатын мақта мен жүн жергiлiктi. Сырттан алатындар өте сирек.

Соған қарамастан, бұрындары ел экономикасында маңызды рөл атқарған тоқыма өнеркәсiбi қазiр қиын-қыстау кезеңдi бастан өткеруде. Кеңестiк кезеңдегi технологиялық және басқару үлгiлерi ескiрдi. Әрi тоқыма өнеркәсiбiмен айналысатын кәсiпорындар көп пайда табуы үшiн жүктеме де үлкен болуы тиiс. Тұтыну көлемiнiң де артуы шарт. Алайда қырғыздар мұндай деңгейге әлi жеткен жоқ.

Қазiргi кезде Қырғыз елiнде тiгiн өнеркәсiбi қарқынды даму үстiнде. Қолға алынғанына көп болмаса да, бұл өнеркәсiпте өсу байқалады.

Негiзi, кез келген елде бизнестiң дамуы үшiн қажеттi белгiлi бiр шарттар бар. Ең алдымен, еңбек өнiмдiлiгiнiң артуы, экспорттың диверсификациясы, шағын және орта кәсiпкерлiктiң дамуына қолайлы жағдай туғызу маңызды.

Экономикалық өсiм үшiн шетелдiк инвестицияның көмегiне жүгiнуге тура келедi. Ол үшiн инвестициялық климатты жақсартып, жеке сектордың дамуына қолдау жасау керек. Салық жүйесi реформаны қажет етедi. Атап айтқанда, салықтық жүктеменi жеңiлдетiп, көлеңкелi экономиканы шектеу керек. Кедендiк қызметтiң тиiмдiлiгiн арттыру бағытындағы реформалардың да маңызы зор. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығы мен өңдеушi өнеркәсiптi, көлiк инфрақұрылымын дамыту қажет. Сонда ғана бизнестiң дамуы туралы әңгiме қозғауға болады.

– Ақаевтың Мәскеуге қашып кетуi дұрыс болды деп есептейсiз бе? Қырғыз елiндегi 2005 жылғы төңкерiске сыртқы күштердiң әсер-ықпалы болды деген пiкiрмен келiсесiз бе?

– Асқар Ақайұлының да бiр басына жетерлiк кемшiлiктерi болды, жұмыр басты пенде болғаннан кейiн оған таңданатын да ештеңе жоқ. Дегенмен объективтi көзқарас тұрғысынан қарасақ, Қырғыз елiн Ақаевтың басқарған уақытын "алтын ғасыр" деуге болады. Асқар Ақаев қашып кеткен жоқ. Ол қантөгiстi болдырмау үшiн сондай шешiм қабылдауға мәжбүр болды. Мұнысын мен өте үлкен қадам деп есептеймiн. Ол өзiнiң билiкке жабысып қалмағанын дәлелдеп кеттi. Билiктi сақтап қалу мен мемлекеттi, яғни адам өмiрiн сақтап қалу таразы басына түскенде, Асқар Ақайұлы халықты таңдады.

– Ал Қазақстандағы саяси ахуал туралы не айтасыз?

– Ақпарат құралдарында бұрын да айтқан болатынмын, тағы да қайталап айтайын: елде жоғарыдан төңкерiс жасауға қолайлы жағдай туып тұр. Егер билiк саналы түрде осындай қадамға бара алса, төңкерiс тудыруға себеп болатын ұсақ-түйек жайттарды айналып өтуге мүмкiндiк туады.

Шынайы оппозицияны да сонда көретiн боламыз. Ол қазiргi кезде шешiм қабылдауға және елдiң дамуына ықпал етуге қабiлеттi құрылымның iшiнен шығады. Оппозиция деген жеке бастың ұсақ-түйек мүддесiн көздеушiлер емес. Шынайы оппозиция ауқымды өзгерiстердi жақтап, тұтастай бiр топтардың мүддесiн қорғаудан көрiнедi. Қазiргi кезде елде оппозиция бар ма десеңiз, "бар" дер едiм. Жай ғана оппозиция емес, жаңа сапалық деңгейге көтерiлген оппозиция бар. Оппозиция дегенiмiз – "келiспеймiн" деушiлер емес, шын мәнiнде келiспейтiндер.

Тағы да қайталап айтайын, бiзде қазiр ортақ құндылық өте аз, тiптi жоқтың қасы. Бытыраңқылық пен сенiмсiздiк те осыдан туып отыр. Бiреулер қарнының тоқтығына мәз, бiреулер үшiн ұйқысы тыныш болса болғаны, тағы бiреулер "тек мазамды алмасаңдар болды" дейдi. "Кедей бай болсам дейдi, бай Құдай болсам дейдi". Бiздердiң көздегенiмiз де, iздегенiмiз де сан тарау. Тiптi мәдени құндылықтардың өзi әртүрлi. Осы тұрғыдан келгенде, бiртұтас ұлтпыз деуге негiз аз екенi көрiнiп қалады.

Зиялы қауымның iшiнде де өзiнiң орны мен рөлiн жете түсiнбейтiндер көп. Кәсiби саясаткерлер жоқтың қасы. Мен саясаткерлер де белгiлi бiр кәсiби талаптарға жауап беруi керек деп есептеймiн. Олардың жауапкершiлiгi дәрiгерлер мен ұшқыштардың жауапкершiлiгiнен ешқандай да кем емес.

Саяси элитаның да кәсiби деңгейiн өсiру керек. Жалпы саяси сананы жетiлдiру керек. Зиялы қауым деген белгiлi бiр артықшылық емес, жауапкершiлiк екенiн түсiнетiн мезгiл әлдеқашан жеттi. Нәтиже жемiстi болсын десек, әлемдiк тәжiрибедегi озық үлгiлер мен ата-бабаларымыздың ұстанған жолына иек артайық. Қазақстандық демократия басқаларға ұқсамауы керек және ол осы аймақтағы ең озық үлгi болуға тиiстi. Ол үшiн тарихи негiз жеткiлiктi.

Басқарушылардың кеңестiк буыны тұғырдан түсiп, жаңа буын менеджерлерi саясатқа келсе, жаңа әлеуметтiк тип, жаңа құндылықтар, жаңа үлгiлер мен талаптар анықталады. Бұл – елдiң эволюциялық дамуындағы қалыпты жағдай.

Тек ауыстыру керек болғандықтан ғана бiр элитаны екiншiсiне ауыстыра салу – ақымақтық. Оның арты орны толмас өкiнiшке алып келуi мүмкiн.

Сапалы бiлiм, ғаламдық гуманитарлық деңгей, экономикаға ғылым деп қарау, мәдени үлгiнi жан-жақты ойластыру, билiктi барлық азаматтық институттарға бөлiп беру, ұлтына қарай шектеуге және қауымдық экстремизмге қатаң тосқауыл қою, мiне, элиталық даму стилi осылай болуға тиiстi.

Қазақстандағы қазiргi кездегi саяси текетiрес жекелеген адамдардың немесе партиялардың арасындағы тартыс болып отырған жоқ. Бiздi "билiк" және "оппозиция" деп бөлiп тастаған. Шиеленiс те психологиялық типтердiң арасында жүрiп жатыр.

Өте үлкен биiктердi бағындыруға бiздiң шама-шарқымыз да, мүмкiндiгiмiз де жетедi. Ол үшiн Өткенiмiзге жалтақтамауымыз керек. Жарқын Болашақ үшiн Бүгiнгi күнi ерлiкке бара-бар әрекет жасауымыз керек…

– Қазақстанда саяси партиялардың ролiн қалай бағалайсыз?

– Қазақстанда шын мәнiндегi саяси партиялар жоқ деп есептеймiн. Билiк партиясы деп жүргендерi – жоғарыдан берiлген бұйрықтың пәрменiмен құрылған шенеунiктердiң бiрлестiгi ғана.

Қазақстандық оппозицияның билiк партиясынан еш айырмашылығы жоқ деуге болмас. Дегенмен билiкпен салыстырғанда олар қарсы әрекет жасауға қауқарсыз. Оның ең басты әлсiздiгi де осында. Бұл оппозиция өзiнiң шама-шарқы жеткенше талпыныс жасайды да, сосын саяси сахнадан түсуге мәжбүр болады.

Негiзгi саяси күш ұрымтал тұстан пiсiп-жетiлiп жатыр деп ойлаймын. Шынайы оппозиция қазiргi кезде шешiм қабылдайтын және ел дамуына ықпал ете алатын құрылымның iшiнен шығады. Оппозиция тұтас бiр таптардың мүддесiн көздеп, ауқымды өзгерiстер үшiн күресуi шарт. Жеке басының немесе белгiлi бiр топтың мүддесiн көздейтiндер шынайы оппозиция бола алмайды. Бiрақ бiздiң елiмiзде түптiң түбiнде шынайы оппозиция болады. Оның сапасы мүлдем басқа болатынына сенiмiм кәмiл.

– Болашақта партия құру ойыңызда бар ма?

– Мүмкiн, әбден мүмкiн.

Әңгiмелескен Гүлбиғаш ОМАРОВА

Редакция таңдауы

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі солай жалғасады. Осы орайда, қазақ халқының «Байлық − қолда еріген мұз, бала...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...
mattt

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі...
zhzh

Бүгін – Жамбыл Жабаев дүниеге келген күн

Бұдан 175 жыл бұрын 99 жасына дейін жүрегінен жыр төгілген ақын,  дүлдүл...
848b9b900d1761c00482f1fdeb50bfb4

NASA Марстың алғашқы панорамасын жариялады

АҚШ-тың Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) Ровер Perseverance түсірген Марстың алғашқы...

Жаңалықтар

125 жыл бұрын төртем тапқан қазақ әйелі

Адам баласының ең басты парызы − дүниеге ұрпақ әкелу. Өйткені адамзаттың тіршілігі солай жалғасады. Осы орайда, қазақ халқының «Байлық − қолда еріген мұз, бала...

Бүгін – Жамбыл Жабаев дүниеге келген күн

Бұдан 175 жыл бұрын 99 жасына дейін жүрегінен жыр төгілген ақын,  дүлдүл жырау, жүйрік жыршы, КСРО мемлекеттік сыйлығының лауреаты Жамбыл ЖАБАЕВ (1846-1945)  дүниеге келді. Ол...

NASA Марстың алғашқы панорамасын жариялады

АҚШ-тың Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) Ровер Perseverance түсірген Марстың алғашқы панорамалық суреттерін жариялады. NASA алдағы апталарда көптеген қызықты суреттері жариялайтынын мәлімдеді.  

Қожа Ахмет Ясауидің мөрі мен шежіресі табылды

«ҚР Мәдениет және спорт министрлігі, «Әзірет Сұлтан» мемлекеттік тарихи-мәдени қорық-музейі ұйымдастырған «Ясауи ізімен» ғылыми-экспедициясы аясында Өзбекстан Республикасының Наманган қаласынан Қожа Ахмет Ясауи шежіресінің бір...

Түрікменстаннан 153 қандасымыз Қазақстанға көшіп келді

ҚР Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстанның Түрікменстандағы Елшілігінің ұйымдастыруымен Түрікменстандағы қандастарымыз атамекен Қазақстанға көшіп келді. Мемлекеттік органдар құжат, көлік мәселелір шешіп, барлығы 153 азаматты,...

«Наконец-то» Бекшин алматылықтарға үндеу жасады

Алматы қаласының бас санитар дәрігері Жандарбек Бекшин наурыздағы мерекелер алдында қала тұрғындарына үндеу жасады, - деп хабарлайды өңірлік СЭБД баспасөз қызметі. Бекшин үндеуінде алматылықтардан...

Армениядан жеткізілген көліктердің тіркеу мерзімі ұзартыла ма?

Қазақстанға Армениядан жеткізілген көліктерді тіркеу мерзімі 1 наурызға дейін ұзарды, - деп хабарлайды Ішкі істер министрлігінің баспасөз қызметі. ІІМ мәліметінше, Қазақстанда 2020 жылдың 1 ақпанына...

Ақпарат министрі кәсіби журналистиканы дамыту туралы жоспарын айтты

Еліміздің жоғары оқу орындарындағы журналистика факультеттерінің оқу бағдарламалары зерделенеді. Бұл туралы ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрі Аида Балаева inbusiness.kz сайтына берген сұхбатында айтты. Министрдің айтуынша, қоғамдық...

Қытай келісімдерді елемей, қазақ пойыздары қараусыз қалып жатыр

"Жүк жөнелтушілердің бастамасымен Қытайға тауарларды қабылдауға уақытша тыйым салу енгізілді", – деп хабарлайды «Қазақстан темір жолы» Ұлттық компаниясы (ҰК)»АҚ баспасөз қызметі. «ҚХР-мен шекарадағы бекеттерде жағдай...

Ресейде тіркелген көліктер Қазақстанда жүре алмай ма?

  Әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде Қазақстанның Бас прокуратурасы атынан жалған бұйрық таратылған деп хабарлайды  тengrinews.kz сайты. Аталған «құжатта» Ресейде тіркелген автокөлік иелеріне Қазақстан аумағында жалпы сенімхатсыз...

ЕСКІ ЖАРАНЫҢ АУЗЫН ТЫРНАУ ЕСТІНІҢ ІСІ МЕ…

Адам баласы туғанда бір-бірінен артық-кемі жоқ қызыл шақа болса да, өсе келе олардың бәрі өз бетінше өзгеріп, даралана бастайды. Өйткені уақыт ағымындағы түрлі әсерлер...

Елімізге Түрікменстаннан 153 қандасымыз көшіп келді

Бүгін Түрікменстан Республикасынан 153 қандасымыз тарихи Отанына көшіп келді, деп хабарлайды mangystaumedia.kz. 2020 жылы әлемде орын алған пандемияға байланысты елімізде көшіп–қонушылар ағыны кейінге қалдырылған болатын....

Қасым-Жомарт Тоқаев Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады

Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип Ердоғанға құттықтау жеделхатын жолдады, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Түркия Президенті Режеп Таиип...

Мәди Манатбек жаңа қызметке тағайындалды

Шымкент қаласы әкімінің өкімімен Ішкі саясат және жастар істері жөніндегі басқармасының басшысы міндетін атқарушы болып Мәди Манатбекұлы тағайындалды. Мәди Манатбекұлы 1978 жылы 25 мамырда дүниеге...

Бас прокуратура үндеу жариялады

Әлеуметтік желіде жекелеген тұлғалар елдің әртүрлі аймақтарында заңсыз митингіге   шақырып жатыр. Осыған байланысты ҚР Бас прокурорының орысбасары Б.Б. Дембаев үндеу жариялады. Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының...

Вице-министрдің не үшін қамалғаны белгілі болды

ҚР Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ҚР Мәдениет және спорт вице-министрі Сәкен Мұсайбековтің ұсталуына қатысты түсінік берді. «Мәдениет және спорт вице-министріне қатысты сотқа дейінгі тергеу...

Елбасы Түркия президентін құттықтады

Қазақстанның Тұңғыш Президенті Түркия Республикасының Президенті Режеп Тайип Ердоғанмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Әңгіме барысында Елбасы Режеп Тайип Ердоғанды туған күнімен құттықтап, зор...

Полиция қызметкерлері жүкті әйелді автокөлікте босандырып алды

Батыс Қазақстан облысында полиция қызметкерлері келіншекті автокөлікте босандырып алды. БҚО полиция департаментінің ресми өкілі Болатбек Белгібековтің мәлім еткеніндей, оқиға 26 ақпанға қараған түні Самара-Шымкент автожолы...

Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойы басталды

Бүгін жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың 175 жылдық мерейтойын республика көлемінде ресми түрде мерекелеу басталды. ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев елордадағы Жамбыл ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, Қ.Қуанышбаев атындағы...

COVID-19: Әлемде екпе салдырғандар саны індет жұқтырғандардан екі есе көп

Әлемде коронавирусқа қарсы екпе алған адамдардың саны пандемия басталғалы індет жұқтырғандардың жалпы санынан екі есе көп, деп хабарлайды ТАСС.  Қазіргі уақытта шамамен 227 миллион адам...

Әзірбайжан Таулы Қарабақта әуежай құрылысын бастады

Әзірбайжан билігі Таулы Қарабақта халықаралық әуежай құрылысы басталатынын мәлімдеді. Нысан Иранның шекарасына жақын жерде, Шуша қаласынан 60 шақырым қашықтықта орналасқан Физулиде бой көтереді. Ел президенті...

Алғыс айту күні: Елордада мерекеге орай қандай шаралар өтетіні белгілі болды

Елімізде 1 наурызда Алғыс айту күні атап өтіледі. Бұл мерекеде елордалық театрлар медицина қызметкерлерін, эпидемиологтарды, педагогтарды, құқық қорғау органдарының қызметкерлерін спектакль көруге шақырады, деп...

Жол карталарын іске асыруға мониторинг жүргізу үшін цифрлық платформа әзірленеді – Б.Байбек

«Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек Facebook желісіндегі парақшасында партияның алдағы кезеңге арналған жоспарларымен бөлісті. Оның айтуынша, 1 наурызда «Nur Otan» партиясының құрылғанына...

Ақтөбе облысында 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті

Бүгін, 26 ақпанда сағат 11:55-те Шалқар ауданының Ұлпан теміржол станциясында 43 вагон құрамының 22 жүк цистернасы жолдан шығып кетті. Оның ішінде 13 цистерна аударылып, ұзындығы...

Винсент Ван Гогтың «Монмартрдағы көше көрінісі» картинасы сатылымға шығарылды

Винсент Ван Гогтың әйгілі картинасы – "Монмартрдағы көше көрінісі" саудаға шығарылды. Сурет бұрын-соңды көпшілік назарына ұсынылмаған, картина қайтадан сатылғанға дейін, Қытайда содан кейін Голландияда...

Қызылордада сауна әкімшісі жеңгетайлықпен айналысқан

Қызылордада жеңгетайлықпен айналысқан азаматша ұсталды, деп хабарлайды Polisia.kz. "Қызылорда қаласында жедел-профилактикалық іс-шаралар жүргізу барысында пайдакүнемдік мақсатта жеңгетайлықпен айналысып жүрген азаматша анықталды. Облыс орталығындағы сауналардың...

Білікті хирург қандасымыз: Орыс тілін білмегендіктен базар жағалап кеттім

https://youtu.be/zzD6QU3BF6M Сюжет авторы Нұржан ТҰРҒЫМБАЙ Тілші Ділда Уәлибек

1 наурызда әскерге шақыру басталады: Қорғаныс министрлігі негізгі өзгерістерді атады

13 мыңнан астам 18-27 жас аралығындағы мерзімді қызметтегі әскери қызметші көктемгі шақыру кезінде еліміздің Қарулы Күштерінің, басқа да әскерлері мен әскери құралымдарының қатарын толықтырады....

Қырымбек Көшербаев Жамбыл ескерткішіне гүл шоғын қойды

Елордада Ж.Тәшенов және Амман көшелерінің қиылысында Жамбыл Жабаевтың ескерткішіне гүл шоғын қою рәсімі өтті. ҚазАқпараттың хабарлауынша, шараға ҚР Мемлекеттік хатшысы Қырымбек Көшербаев, Мәдениет және спорт...

Қырғызстан президенті Путинге не сыйлағанын айтты

Қырғызстан президенті Садыр Жапаров Ресейге жұмыс сапары кезінде Владимир Путинге қылыш сыйлады. Бұл туралы ол "Россияская газетаға" берген сұхбатында айтты. "Бұл қылышты Қырғызстанның ең мықты...

Елімізде азық-түлік жеткізу нарығы 75 пайызға өскен

2020 жылы Қазақстанда азық-түлік жеткізу нарығы 75% - ға өсті. Бұл туралы Chocofood қызметінің директоры Николай Щербак хабарлады, деп хабарлайды LS. Карантинге байланысты Қазақстанда азық-түлік...

Әлемде коронавирус құрбандарының саны 2,5 миллионнан асып жығылды

Әлемде коронавирус жұқтырғандар саны 113,5 млн-ға жетті.  Джонс Хопкинс университетінің дерегінше, індет жұқтырғандардың 89 миллионы емделіп шықса, 2 507 624-і қайтыс болды. COVID-19 жұқтырғандар саны бойынша...

Семейде 1879 жылы салынған тарихи ғимарат өртенді

Ғимараттағы өрт тек таң ата ауыздықталған. https://youtu.be/AwAQx5E_MLA Өрт 26 ақпанда Абай даңғылында 00 сағат 46 минут шамасында басталған. Өртті сөндіруге барлығы 19 техника, 55 адам жұмылдырылды....

Алматы облысында Ан-2 ұшағы мәжбүрлі түрде қонды

"Азия Континенталь" әуе компаниясының Ан-2 әуе кемесі Боралдай - Кеген бағыты бойынша РРК5481 санитарлық рейсін орындау кезінде Боралдай автомобиль жолынан шығысқа қарай 1,5 км...

Омбыда Халықаралық ана тілі күні атап өтілді

2021 жылғы 24 ақпанда халықаралық ана тілі күніне орай Қазақстанның Омбыдағы Консулдығының басшысы Ырысқали Дәуренбек «Омбы қазақтары» аумақтық қоғамдық ұйымының басшылығы, жергілікті қазақ тілі...

Елімізде сүт өндірісі бойынша қай өңір көш бастап тұр?

Шығыс Қазақстан облысы сүт өндірісі бойынша республикада көш басында тұр. Бұл туралы ШҚО әкімі Даниал Ахметов халыққа есеп беру барысында айтты. «Соңғы бес жылда...

Ең сұлу волейболшылар рейтингі: Ресейлік спортшы Сабина Алтынбекованы басып озды

Грек басылымы Gazzetta планетаның ең сұлу волейболшы аруларының рейтингін жариялады. Рейтингте 25 жастағы ресейлік Алиса Маненок көш бастады, деп хабарлайды Politic. Бұған дейін аталған рейтингте...

Теміртау қаласының әкімі тұрғындардан кешірім сұрады

Теміртау қаласын жылумен қамтамасыз ететін ЖЭО-2 жұмысында ақау болып, тұрғындар аязда жылусыз қалды. Келтірілген қолайсыздық үшін Теміртау қаласының әкімі Қайрат Бегімов өңір халқынан кешірім сұрады. Мамандар...

2020 жылы 13 мың этникалық қазақ көшіп келді

2021 жылы Қазақстанда Көші-қон саясатының 2022-2026 жылдарға арналған тұжырымдамасы әзірленеді. Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісінде ведомство басшысы...

Әлемдік ТОП-50 қатарына енген Қазақстан дзюдошылары

Халықаралық дзюдо федерациясы (IJF) Тель-Авивте өткен әлемдік «Үлкен шлем» турнирінен кейін дзюдошылар рейтингін жаңартты, деп хабарлайды Olympic.kz. Жаңартылған рейтинг бойынша ТОП-50 қатарына енген қазақстандық дзюдошылар...

Президент Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Kaspi.kz компаниясының негізін қалаушыларды қабылдады, – деп хабарлады Ақорда. Кездесу барысында Вячеслав Ким мен Михаил Ломтадзе Қасым-Жомарт Тоқаевқа компанияның қазіргі...

Жамбыл Жабаев – 175: Киевте поэзия кеші өтті

Бұл жайында Қазақстанның Украинадағы елшілігі Facebook парақшасында мәлім етті. Қазақтың көрнекті суырып салма ақыны Жамбыл Жабаевтың туған күні қарсаңында Киевтегі қазақ диаспорасы мен Қазақстанның Украинадағы...

«Nur Otan» Партиялық бақылау комитетін Артур Платонов басқарады

Партия Лидері Нұрсұлтан Назарбаевтың қаулысымен Партиялық бақылау комитетінің төрағасы болып Артур Платонов тағайындалды. Бұл туралы «Nur Otan» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек мәлімдеді. «Артур...

Нұр-Сұлтанда банк тонамақ болған күдіктілер ұсталды

Түн ішінде елордадағы банктердің бірінің ғимаратына есігін сындырып кірген екі күдікті ұсталды. Қалалық полиция департаментінің мәліметінше, түнгі сағат 02:30-да ішімдікке еліткен 2 жігіт шыны...

Қарағандылық судьяның ісін Жоғарғы сот қарайды

Қарағанды облыстық сотының судьясы Естай Исабековтің ісі Жоғарғы сотта қаралады. Судьяның әріптестері оның әрекеті судья әдебі кодексіне қайшы келетінін айтады. Алайда оған қатысты шешім...

Бүгін елорда мен Ақмола облысының оқушылары қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласы мен Ақмола облысында ауа райына байланысты бірінші ауысымдағы оқушылар мектепке бармайды. «26 ақпан күні ауа райының қолайсыздығына байланысты қала мектептерінің бірінші ауысымындағы 0-9...

Өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды

Қазақстанда өткен тәулікте 855 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 135, Алматы қаласы - 110, Шымкент қаласы -...

COVID-19: АҚШ-та вакцинаның күшін әлсірететін вирустың жаңа түрі пайда болды

Калифорния технологиялық институты мен Колумбия университеті ғалымдарының пікірінше, коронавирус инфекциясының жаңа нұсқасында кездесетін мутация оған иммундық жүйенің әсерін сезінуге кедергі келтіреді, – деп жазды...

«Ұлы дала таңы» фильмінің түсірілім жұмысы басталды

Алматы облысы Панфилов ауданы Көктал ауылының маңында режиссер Ақан Сатаевтың «Ұлы дала таңы» толықметражды тарихи көркем фильмінің түсірілімі басталды, – деп хабарлады «Қазақфильм» киностудиясының...

Бүгін еліміздің басым бөлігінде қар жауады – Қазгидромет

«Қазгидромет» мамандары 26 ақпанда болатын ерекше метеорологиялық құбылыстарға болжам жасады. Қазақстан аумағының басым бөлігінде фронттардың әсерінен тұрақсыз ауа райы сақталады. Кей уақытта қар жауады....

Марсқа қонған Perseverance тіршілік іздейді

Бейсенбі күні кешке NASA ғарыш агенттігі Марсқа жаңа Perseverance (Персеверанс) роверін қондырды (ағыл. – табанды, қайсар), - деп хабарлайды ВВС. Ровердің Қызыл ғаламшардағы басты міндеті...

Армения Қарулы күштері Пашинянның отставкаға кетуін талап етті

Армения әскері елдің премьер-министрі Никол Пашинян мен оның үкіметінің отставкаға кетуін талап етті, - деп хабарлайды РИА Новости ақпарат агенттігі.  Бас штаб басшысы Оник Гаспарян қол...

Доллар бағасы тағы да арзандады

Теңгеге қатысты доллардың ресми бағамы төмендеді. Ұлттық банк 26 ақпандағы америкалық валюта бағамын атады. Жұмада теңгеге шаққандағы доллардың ресми бағамы 414,77 теңге болады. Бұл ретте...

Қазақстанда аяз 40 градусқа дейін көтеріледі

26 ақпанда Қазақстанның 11 өңірінде ауа райы нашарлап, 35-40 градус аяз болады, деп хабарлайды "Қазгидромет". Жамбыл облысында, Тараз, Жезқазған, Қарағанды ​​облыстарында, Қарағанды, Жезқазған, Солтүстік Қазақстан,...

YouTube видеохостингі ата-ана бақылауы режимін енгізеді

Youtube платформасы ата-ана бақылауын орнатуға мүмкіндік беретін жаңа опцияны ойлап тапты. Бастапқыда YouTube видеохостингін жасаушылар 13+ жастағы бейнеге кіруді шектеді, сонымен қатар ата-аналарға балаларын...

Артур Төлепов әкімнің кеңесшісі болып тағайындалды

Актер Артур Төлепов Алматы қаласы ”Алатау” ауданы әкімінің штаттан тыс кеңесшісі болып тағайындалғанын айтып, халықтан қолдау сұрады. Ол өзінің әкімнің кеңесшісі болып тағайындалғаны жөнінде Instagram...

«Құлағым үсіп қалды». Желіде үскірік аязда жолда қалған қарағандылықтың бейнежазбасы қызу талқылануда (видео)

Әлеуметтік желілерде үсік шалып, аяз салдарынан зардап шеккен қарағандылықтың видеосы кеңінен талқылануда. Instagram желісіндегі shock_krg парақшасына жүктелген видеода ол Қарағанды облысы Шет ауданы Батық ауылына...

Алматының еріктілері қарт адамдарға қар тазалуда көмек көрсетуде

Алматының жастар ресурстары орталықтарының белсенділері мен жас отандықтар қарт адамдар мен коммуналдық қызметкерлерге көмектесу үшін қар тазалау акциясына шықты. Алматыда 24 ақпанда сағат 16.00-дан бастап...

Сауль «Канело» Альварес: «Головкинді сұлатып түсіремін»

Мексикалық былғары қолғап шебері Сауль «Канело» Альварес журналистердің оның Геннадий Головкинге қарсы үшінші кездесу өткізуді қай уақытқа жоспарлап отырғаны туралы сұраққа жауап беруден мезі...

Исламжан Насыров ҚПЛ-дан неге «қашып кеткенін» түсіндірді

Екатеринбургтік "Оралдан" ҚПЛ-ға ауысқан Исламжан Насыров "Тұраннан" (бұрынғы "Арыс") кетіп қалды. Бұл туралы инсайдер Айдын Қожахмет өзінің телеграм-каналында хабарлады. Бәрі жақсы сияқты болған, Насыров матчтардың...

Facebook ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар инвестицияламақ

Американың Facebook компаниясы алдағы үш жылда ақпарат индустриясын қолдау үшін 1 млрд доллар қаржыны инвестициялауды жоспарлап отыр. Бұл туралы компанияның жаһандық саясат және коммуникациялар...

Тұрғын үй бағдарламасымен жастарға берілетін баспана құны қанша?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай жастарға арналған тұрғын үй бағдарламасы арқылы берілетін баспана бағасы қанша теңгеге айналатынын айтты. «Қазір Нұр-Сұлтан мен Алматыда...

Мемлекет басшысының Ұлттық кеңестің V отырысында сөйлеген сөзі

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің V отырысында сөйлеген сөзін жарияланды. Құрметті жиынға қатысушылар! Ұлттық кеңестің қызметі әуел бастан қоғамның ерекше назарында. Оның жұмысына...

Елбасы Бауыржан Байбекті қабылдады

Кездесуде «Өзгерістер жолы: Әр азаматқа лайықты өмір!» сайлауалды бағдарламасын әрі қарай жүзеге асыру мәселелері, сондай-ақ сайлауаралық кезеңдегі партияның жұмыс жоспары талқыланды. «Nur Otan» партиясының Төрағасы...

Алматы-Бішкек тас жолында 7 көлік соқтығысты

Алматы-Бішкек тас жолында қалың қар мен көктайғақ салдарынан 7 көлік соқтығысты. Оның ішінде біреуі жолаушылар автобусы. Бір адам дене жарақатымен ауруханаға жеткізіліп, тексеруден кейін үйіне...

Павлодар облысында өрт сөндіру кезінде ТЖМ қызметкері қаза тапты

Павлодар облысы Ақсу қаласының Ақсу шағын ауданында өрт сөндіруші қызметтік міндетін атқару кезінде қаза тапты, – деп хабарлайды ҚР ТЖМ ресми өкілі Талғат Уәли. «2021...

Қырғыздар Мұқағалиға құрмет көрсетті

22 ақпанда Бішкекте, Алықұл Осмонов атындағы ­­Қырғыз Республикасы Ұлттық кітапханасын­дағы Абай атындағы қырғыз-қазақ мәдени орталы­ғында Мұқағали Мақатаевтың 90 жыл­дығына арналған «Ең бірінші бақытым –...

Депутаттарды қайта оқыту неге керек?

Ұлттық экономика министрі Әсет Ерғалиев Мәжіліс отырысында «Қазақ­стан Республикасының кейбір заң­на­малық актілеріне аудандық, қалалық жә­не ауылдық билік деңгейлерінің дер­бестігі мен жауапкершілігін кеңейту мә­селелері бойынша...

Орындалмаған уәделер

Кемшілікті мойындау да – ерлік Есептік кездесулерге қашықтан қатыс­қан тұрғындардың көпшілігі әкімдер көз­бояу­шылықтың көкесін карантинде көр­сетті деп кейіді. Есеп онлайн форматта бе­рілгендіктен бұрынғыдай тұтқиылдан қойы­латын...

Қазақ көші қолдаусыз болған емес

Қазақ көші атажұртқа сап түзегелі қилы жағдайды бастан кешті. Әйткенмен қандастардың салқар көші байырқалаған жоқ, байсалды болды. Оған себеп дүниенің төрт бұрышынан ағылған көштің...

Максим СПОТКАЙ: Қиындықта көрген қамқорлық ешқашан ұмытылмайды

Шын мәнінде, қазақ – ерекше алғысқа лайық халық. Себебі қазақтар қиын-қыстау за­­­манда осы мекенге жер аударылған түрлі этнос өкілдерін құшақ жая қарсы алып, қол­дау...

Аскер ПИРИЕВ: Бірліктің арқасында талай жеңіске жетеміз

– Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясын құру идеясын алғаш рет 1992 жылы Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына арналған Қазақстан халықтарының фору­мында айтқан болатын. Ал 1995 жылғы...

Мессидің шоуына қатысқан қандасымыз «Дю Солейде» өнер көрсетеді

«Дю Солей» циркі (Cirque du Soleil) – әлемдік цирк өне­рін­­де көш бастап тұрған ұжым. Сахнада өнер көрсе­те­тін жануарлардан толық­тай бас тартқан олар түрлі қойы­­лым­­дарды...

«Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасы кімдерге арналған?

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай «Елорда жастары» тұрғын үй бағдарламасының қай санаттағы жастарға арналғанын түсіндірді. «Қазір осы бағдарлама бойынша талаптар әзірленуде. Бұл...

Елорданың көктемгі әуендері

Наурыз айында «Астана Опера» камералық залында елорда тұрғындары мен қала қонақтарын балалар мен ересектерге арналған жарқын концерттік бағдарламалар мен керемет спектакльдер күтеді. 5 және 9...

ЕҚЫҰ ПА Бас хатшысы Роберто Монтелла: «Астана рухын» жандандыруымыз керек

24 ақпанда ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының сессиясы бейне конференция байланысы бойынша өз жұмысын бастады. Оған Сенат Төрағасының орынбасары Асқар Шәкіров бастаған ҚР Парламентінің делегациясы қатысты. Сенат...

Қазақстан Елшісі Моңғолияның Премьер-Министрімен кездесті

Қазақстанның Моңғолиядағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Жалғас Әділбаев Моңғолия Премьер-Министрі Лувсаннамсрай Оюун-Эрдэнэмен кездесуі өтті. Ж.Әділбаев Л.Оюун-Эрдэнэ мырзаны Премьер-Министр қызметіне тағайындалуымен және дәстүрлі Шаған мерекесімен (ай...

Рейтинг: Мемлекет тілін білмейтін министр кім?

Ranking.kz аналитикалық компаниясы қазақстандық министрлердің тіл білу рейтингісін жариялады. Қазақстанда екі министр 5, төрт министр 4, бес министр 3, жеті министр 2 тілді меңгерген. Ал...

Қат мамандық қайсы?

Еңбек нарығы заман ағымына қарай үздіксіз өзгеріп отырады. Бүгін бәсі жоғары тұрған маман­дық­тар уақыт өте келе сұраныстан шы­ғып қалуы әбден мүмкін. Окс­форд университетінің ғалымдары...

Алматыда мыңнан астам ана сақтандыру есебінен ЭКО жасата алады

Қазақстанда экстракорпоральды ұрықтандыру процедурасының қолжетімділігі артты. Бұрын тегін медициналық көмек шеңберінде ғана жасалатын жоғары технологиялық қызметтің бұл түрі 2020 жылдан бастап медициналық сақтандыру пакетіне...

ДИМАШ – АҚИҚАТҚА АЙНАЛҒАН АРМАН

Әр ұлттың өніп-өскен, мекен еткен жеріне орай өзгеше болмысы қалыптасатыны ақиқат. Ұлы дала төсінде мыңдаған жылдар бойы еркін өмір сүрген, империя құрып ғасырлар бойы...

Түркі кеңесі елдерінің энергетика министрлері ынтымақтастықты дамыту мәселелерін талқылады

Түркі кеңесінің энергетика министрлері мұнай және газ, электр энергиясы, ЖЭК, сондай-ақ мұнай-газ-химия саласындағы өзара іс-қимылды, оның ішінде ұйымға мүше елдерде өндірілетін өнімді тасымалдау бағыттарын әзірлеуді...

Алғыс айту – ардың ісі

Негізін қазақ халқы құ­раған және күні бү­гінге дейін сол үр­діс тоқтаусыз жалғасып келе жат­қан мемлекетімізде қазақ­тан өзге жүзден астам ұлт өкіл­дері де осы елдің...

Мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайды

«Отбасы банк» АҚ орталық филиалының директоры Жансұлтан Матай мемлекеттік бағдарламалар бойынша тұрғын үй бағасы қымбаттамайтынын айтты. «Нұрлы жер» бағдарламасы аясында «Бақытты отбасы» бағыты бар, бүгінде...

Қазақстан мен Моңғолия арасындағы азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі шартқа өзгеріс енді

Қазақстанда егер халықаралық шарттардың өзге қатысушылары өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда аталған келісімнің немесе олардың жекелеген ережелерінің іске асырылуын тоқтату, сондай-ақ, жауап шараларын қабылдау тәртібі...

Қазақстан мен Оңтүстік Корея тұтқындарды алмастыруға келісті

Оңтүстік Кореяда сотталған Қазақстан азаматтары енді өз мерзімінің қалған бөлігін Отанында өтей алады. Бүгін сенаторлар тиісті шартты ратификациялады. Бұл жерде бірқатар шарттардың сақталуы маңызды болып...

Ұлттық құндылық телевизиялық рейтингтен жоғары болуы керек – Дана Нұржігіт

Сенат депутаты Дана Нұржігіт отандық телевизиядағы кейбір бағдарламалар ұлттық ұстанымдарымызға қайшы деп есептейді. Бұл туралы парламент өкілі үкімет басшысына жолдаған сауалында айтты. Депутаттың айтуынша, бүгінгі...

«Болашақ» бағдарламасы – келешекке жасалған көлемді инвестиция

– Тәуелсіздік алған тоқсаныншы жыл­дары жалпы ха­лық­тың жағдайы жақсы бол­ды, мына сала­ның дамуына ерекше жағдай жа­салды дей ал­маймыз. Қоғам өмірінің бар­лық саласы то­қырауға ұшырады....

Сенатор Ләззат Сүлеймен заңгерлерді даярлау кезінде сан қуаламай, сапаға қол жеткізу туралы айтты

Отандық жоғары оқу орындарында оқитын заңгерлер көп, бірақ өкінішке орай, заңгерлік білімнің сапасы көңіл көншітпей отыр. Сенатор Ләззат Сүлеймен өзінің депутаттық сауалында осы мәселені...

Мұрат Бақтиярұлы: Ашаршылықты зерттеу үшін ғалымдар мұрағатқа қол жеткізуі қажет

Ашаршылық тақырыбын жан-жақты зерделеу үшін ғалымдардың отандық және шетелдік мұрағаттарға қол жеткізе алуын қамтамасыз ету қажет. Бұл мәселені сенатор Мұрат Бақтиярұлы еліміздің Премьер-Министрінің атына...

Жамбылда 251 гектар жерді жайлаған 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылды

Былтыр Жамбыл облысында 251 гектар жерден 50 тоннадан астам жабайы қарасора жойылған. Бұл жұмыстар жерді жырту, шабу, өртеу және гербицидтерді қолдану арқылы жүзеге асқан....

Дипломатия жемістері

Биыл Қазақстанның тәуелсіз мемлекет болып жария­лан­ғанына 30 жыл толады. Осы тарихи датаға байланысты өмірімнің жиырмаға жуық жылын осы салаға арнаған дип­ломатия ардагері хақында, дербес...

Айман Ибрагимова дзюдодан Қазақстанның екі дүркін чемпионы атанды

Ақтөбе қаласында дзюдо күресінен 2004-2005 жылы туған жасөспірімдер арасындағы  Қазақстан чемпионаты жалауын көтерді. Онда Сарыағаш ауданының балуан қызы Айман Ибрагимова 44 кг салмақ дәрежесінде...

Мемлекет басшысы Білім министрлігіне ерекше қажеттілігі бар балаларға қатысты тапсырма берді

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдауға қатысты еліміздің Білім және ғылым министрлігіне тапсырма берді. «Өкілетті органға ерекше қажеттілігі бар бала мен оның...

Президент: жер шетелдіктерге сатылмайтыны туралы түбегейлі шешім қабылданды

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдіктерге ауыл шаруашылығы жерлерін сатуға және жалға беруге заң жүзінде біржола тыйым салуды және бір ай ішінде Жер реформасы жөніндегі...

Әлия Назарбаева мұғалімдер мен дәрігерлерге қатысты жобаны қолға алды

Қазақстанның Тұңғыш Президентінің кенже қызы Әлия Назарбаева көгалдандыруға қатысты тағы бір бастаманы қолға алды, деп хабарлайды Sputnik Қазақстан. Жоба аясында саябақтарға ағаштар егіледі. Оған...

Қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажет – Президент

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев қос азаматтығы бар мемлекеттік қызметшілерге жазаны қатаңдату қажеттігі туралы айтты. «Қазақстан қос азаматтыққа тыйым салынған көптеген...

Президент аудан әкімдерінің сайлауы қашан өтетінін айтты

Мемлекет басшысы елімізде аудан әкімдерінің тікелей сайлауы қашан өткізілетінін айтты.  "Қазір біз кенттер мен ауылдардың, ауылдық округтердің әкімдерін тікелей сайлауға дайындалып жатырмыз. Сайлау биыл шамамен...

Қазақстандықтар медициналық қызметтерді бір ғана мекемеден алуы тиіс – Қ.Тоқаев

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысында Қасым-Жомарт Тоқаев Үкіметке осындай тапсырма жүктеді. «Азаматтар өздеріне қажетті қызметтің барлығын бір ғана медициналық мекемеден алуға тиіс. Осы жобаны...

Мемлекет басшысы медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейтуді тапсырды

Медициналық оқу орындарындағы стипендияны көбейту қажет. Бұл туралы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің 5-отырысында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев айтты. «Бұған дейін біз педагогикалық жоғары оқу орындарында...