Ерлан САИРОВ: ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТ, ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚ ӘРБIР ҚАЗАҚТЫҢ БОЙЫНДА БОЛУЫ КЕРЕК

«Абай.KZ» интернет-порталында Мәдени саясат және Өнертану институты директоры Ерлан Саировпен интернет-конференция өттi. Интернет-конференция барысында саясат, мәдениет, ұлт мәселелерi де шет қалған жоқ. Осы орайда, аталмыш интернет-конференцияда айтылған кейбiр келелi мәселелерден үзiндi берудi жөн көрiп отырмыз.

ҚАЗАҚ БОЛУ ЕНДI МОДАҒА АЙНАЛАДЫ

— Менi сiздiң елiмiзде ендiгi 20-30 жыл iшiндегi ұлттық саясаттың негiзгi ерекшелiктерi қандай болуы мүмкiн деген сауалға беретiн жауабыңыз қызықтырады.

Екiншiден, бiздiң қоғамдағы қазiргi интеграциялық үрдiстерге әсер етiп отырған этникалық мәдениеттiң ролi туралы не айтасыз?

Үшiншi сұрағым. Бiлiм жүйесiндегi ұлттық құндылықтардың дамуы және ұлттық идеяның дамуы контекстiндегi көзқарасыңыз қандай? Мақсым Бiрғали.

— Соңғы 20-30 жылдардағы саяси процесстердi бiрнеше кезеңге бөлген жөн.

Желтоқсан және Ұлтсыздық кiнараттарынан арылу кезеңi деп. Және «Перестройка — Қайта құру кезеңi» деп. Сол жылдары ұлттық Жаңғыру басталды. Бұрын айтылмаған ойлар және ащы шындық ашық талқыға салына бастады. Қоғамдық пiкiр алаңына Шерхан Мұртаза, Сәбетқазы Ақатаев, Сағат Әшiмбаев сияқты ағаларымыз шықты жарқылдап.

Ш. Мұртаза өзiнiң өткiр мақалаларымен, Сәбетқазы Ақатай өзiнiң саяси ұстанымымен, Сағат Әшiмбаев «Парыз бен қарыз» атты өзiнiң авторлық бағдарламаларымен қазақы ортаның серпiлуiне, сiлкiнуiне ықпал еттi.

Екiнiшi кезең Тәуелсiздiктiң алғашқы жылдары-1991-1998 жж. Бұл жылдары мемлекеттi құру және оны сақтап қалу қиынның қиыны едi. Бұл кезеңнiң бас лидерi Нұрсұлтан Назарбаев болды.

Бүгiнгi таңда қоғамда Елбасының тарихтағы ролi, қазақ ұлты алдындағы ролi жөнiнде пiкiрталас өрбiп жатыр. Ең бiрiншi, Қазақстанда бүгiнгi әлем тенденцияларына сәйкес келетiн билiк институттары қалыптасты. Қазақ мәдениетi кең ауқымда дами бастады. «Мәдени мұра» ұлттық бағдарламасы қазақ ұлтының қайта өрлеуiнiң негiзгi элементтерiнiң бiрiне айналды.

Ұлт, мемлекет деген саясаттану ұғымы бар, қазақтар саяси ұлтқа айнала бастады, яғни англо-саксон, классикалық немiс, француз тәрiздi «ұлық» ұлттарымен терезесi тең жағдайға жетiп қалды. «Болашақ» бағдарламасының арқасында қазақтың балғын жас жеткiншектерi шет елге барып қана қоймай, қазақ ұлтының интеллектуалды ұлт екендiгiн көрсете бастады. Егер осыдан жиырма жыл бұрын қазақ деген ұлттың бар екендiгiн ешкiм бiлмесе, бүгiн Кембридж, Оксфорт, Сорбонна тәрiздi оқу орындарында бiздiң жастар оқып жатыр және алдыңғы санатта. Бұл ұлт болашағының жарқындығына кепiл жайттардың бiрi. Тарихтан бiр мысал келтiрейiн. Жиырмасыншы ғасырдың басында қытайлар өздерiнiң өркениеттен көш-керуен қалып қойғандығын сезе отырып, балаларын Еуропаға жiбере бастайды. Олар өз кезегiнде сол елдерге барып үйренiп, Қытайға көптеген технология енгiзедi. Солардың қатарында Вань Минь, Дэн Сяопин, Цзянь Цземинь тәрiздi болашақ мемлекет қайраткерлерi болды. Қытайдың қарыштап дамуының фундаментi сол кездерi жасалған. Сондықтан «Болашақ» бағдарламасының потенциалы келешекте ашылатын болады.

Мен Қазақстанда үлкен қазақ ұлтының пайда болатынына сенiмдiмiн.Ұсақ этностар қазақпен интеграцияға кiредi. Аккультурация және жұмсақ ассимиляцияның арқасында Қазақстандағы түркi тiлдес халықтар, белгiлi бiр мәдени автономия ала тұра өздерiн қазақ деп сезiне бастайды. Сонымен бiрге Қазақстанға Башқұртстаннан, Татарстаннан, ноғайлыдан бiздiң ағайындар көшiп келе отырып, қазақ халқының санын көбейтедi. Қазақстан тек Орталық Азияның емес, Еуразия аумағының мәдени-рухани диалог алаңына айналып, ғылыми-интеллектуалдық трансферттер орталығы болады. Дәл осы уақытта қазақтың белгiлi қоғам және мәдениет қайраткерлерi Нобель сыйлығын алып қана қоймай, дүниежүзi мәдениетiнiң асыл мұрасына кiретiн туындыларды бiрiнен соң бiрiн бере бастайды. Халықаралық дәрежеде қазақ туралы түсiнiк табысты, салмақты, ақылды, парасатты, ойлы, мазмұнды деген сөздердiң синонимiне айналатын болады.

Осындай алғышарттардан кейiн қазақ болудың өзi модаға айналады, қазақтың саны күрт өседi. Құдай бұйыртса, 30 млн.-ға жетемiз.

Ұлттық құндылықтар дегенiмiз қазақтың дәстүрлi мәдениетiне негiзделуi керек. Бүгiн ұлттық құндылықтар жаһандық процесстерге байланысты тарылып келедi. Жаһандану жақсы жақтарымен қатар ұлттық мәдениетке өзiнiң залалын тигiзiп қана қоймай, бiздiң ұлттық мәдени кодымызға керi әсерiн де тигiзiп отыр. Бүгiн бiздiң балаларымыз «Спанч Бобты» көредi, «Нарутоны» пiр тұтады, Джетикс пен Николодеоннан өзiнiң рухани азығын алады. Осының барлығы мәдени кодқа әсер етедi. Бiр үйде тұрып әкесi мен баласы екi әлемнiң өкiлi. Бүгiнгi күннiң шындығы осы. Жаһанданудың арқасында шекара, алыс-жақын деген ұғымдардың бәрi түп-тамырымен жойылды. Ендi осындай жағдайда не iстеу керек. Мектеп бағдарламаларына қазақтың дәстүрлi мәдениетi деген пән енгiзу керек. Ол балабақшадан бастап, орта, жоғары оқу орындарында мiндеттi пәнге айналуы керек. Сонда бiзде тек қазақ емес, барлық жастар қазақи тәрбие алады. Бархытты ассимиляция дегенiмiз осы.

Бiздiң мемлекет, бiздiң ұлт объективтi түрде «алтын миллиард» елдерiнiң даму сатысынан өтедi, бұл объективтi нәрсе, сондықтан ұлттық мәдениет, ұлттық құндылықтар деген әрбiр қазақтың бойында болуы керек. Бiз аз халықпыз, егер ХХI ғасырдың сахнасына шығамыз десек, ұлттық рухты арттыратын жобаларды iс-жүзiне асыруымыз керек. Әрбiр қазақстандық осы қазақи рухпен бiлiм алып, ержетуi керек. Түркияда бiздегi тәрiздi пәленбай ұлт өкiлдерi тұрады. Қолмен санайтын болсақ, құмық, ноғай, черкес, өзбек, әзiрбайжан, армян, еврей т.т. Бiрақ барлығы өздерiн «түрiкпiз» дейдi, екiншiден, бәрi шетiнен Түркияның патриоты. Олар осыны қандай жолмен жасап отыр, осыны зерттеуiмiз керек.

Орыстардың өзi Федерация бола тұра бүкiл мектептерден ұлттық компоненттi алып тастады. Ол деген не мектепте татар, башқұрт, якут басқа да тiлдер оқытылмайды, тек орыс тiлi болады деген сөз. Ал унитарлы мемлекет бола тұрып бiздегi жағдай қалай? Ойлану керек.

— Ерлан Биахметұлы, интернет-конференция барысында кеше сiз өз ұлтын сүйген саясаттағы ұлы тұлғалардың есiмiн атап, оларды нағыз ұлтшылдар дедiңiз. Тарихты тұлғалар жасайды ғой. Осы ретте Батыс және Шығыс қайраткерлерiнен тағы кiмдердiң есiмiн атар едiңiз? Қайрат Молқы.

— Нұрсұлтан Назарбаев, дүнижүзi саясатының заңғар биiгiне шыға бiлген бiрден бiр қазақи тұлға. Ұлттық лидер, басқа Президенттер тек Президент қана бола алады. Ал Назарбаев қазақтың ұлттық лидерi, мәдени құндылықтарды өзгертiп қана қоймай, қазақтың бүгiнгi таңдағы саяси мәдениетiн қалыптастырған бiрден-бiр тұлға. Бұл ақиқатпен қазiр дауласатындар бар шығар, бiрақ оны алдағы уақыт әлi-ақ әйгiлейтiн болады. Менiң ойымша, бiздiң Елбасы түркi дүниесiнiң Лидерi дәрежесiне жетiп отыр.

Уинстон Спенсер Черчилльдiң «ағылшынның мәңгi достары жоқ, мәңгi мүддесi ғана бар» деген әйгiлi сөзiн бiлетiн шығарсыз. Екiнiң бiрi алайда, бұл кiсiнiң оқу бiтiре алмағандығын, оқуға түсе алмағандығын, оны әкесiнiң «осы балам әумесер ме, әлде көтерiлiп кететiн жыны бар ма?» деп дәрiгерге көрсеткендiгiн бiле бермейдi. Ал сол Черчилль 22 жасында үлкен кiтап жазып, мансабын жазушылықтан бастаған екен.

Л.Лойд Джордж. Черчилль екеуi екi таптан шыға отырып, бiр-бiрiне бәсекелесе отырып, мемлекет мүддесi тұрғысында әрқашан ортақ пiкiрге келе бiлген.

Махатма Ганди. Ол кiсiнi әлем халқы ұлы гуманист ретiнде бiледi. Ал ол барып тұрған ұлтшыл болған адам. Бiрақ барлығын «ақылмен» iстеген. Д.Неру мен М.Гандидiң ұлтшылдығы шектен шығып кеткендiгi сонша, «Британ Үндiстанын» мұсылмандармен ортақтастырғысы келмей, Үндiстан мен Пәкiстанға бөлуге дейiн барған.

Бұл жөнiнде бiздiң космополиттер айтпайды.

Дэн Сяопин «мен өмiрiмде социализмнен бұрын капитализммен кездестiм, бiрақ социализм түбiнде жеңедi» деп айтқан. Ол Францияда Пэжо зауытында құрастырушы болып еңбек еткен. Сяопиннiң болжамын бүгiнгi саяси тенденциялар жанама түрде болса да дәлелдейтiн тәрiздi, тарихтың маятнигi сол жаққа, әлеуметтiк жаққа ауып отыр.

ЕҚЫҰ-ҒА МҰНАЙЫМЫЗДЫ ЕМЕС, ЕЛДIГIМIЗДI КӨРСЕТУIМIЗ КЕРЕК

— Сiздiң ойыңызша, 2010 ж ЕҚЫҰ-ға Қазақстанның хатшылық етуiнiң бiздiң елiмiзге, мәдениетiне тигiзер әсерi, маңызы қандай? Асылбек.

— ЕҚЫҰ (ОБСЕ) беделдi халықаралық ұйым. Жоғарыда Лондонда, Кембриджде болып қайтқанымызды айттым ғой. Сол сапарда еуропалықтардың Қазақстанда болып жатқан мәдени-гуманитарлық процесстерге қызығушылығының мол екендiгiне көзiм жеттi.

Еуропаны бiздегi саяси процесстер аса қызықтырмайды, олардың бiзге деген экономикалық мүдделерi басым. Ал бiз ЕҚЫҰ-ға қазақты тек қана мұнайға бай ел емес, мәдениетi терең де тұңғиық, гуманитарлық салада көшбасшы ел ретiнде көрсете бiлуiмiз керек. Сондықтан сол 2010 жылы Еуропада қазақ мәдениетiнiң промоушнын жасау керек. Бiздiң ғылымды көрсете бiлу керек, Еуропаның ғылыми алаңдарына жас ғалымдарымызды шығару керек. Сонда қазақтар жөнiнде заманауи ойлай бiлетiн, Еуропа мәдениетiнен сусындаған, интеллектуалды ұлт ретiнде көзқарас қалыптасады. Осы тұрғыдан келгенде, ЕҚЫҰ-ға төрағалық етудiң мәнi өте жоғары.

«СЫҢАРЖАҚ ЕГIЗГЕ» БЕРIЛГЕН СТАТУСТЫ АЛЫП ТАСТАЙТЫН УАҚЫТ ЖЕТТI!

— Ерлан мырза, бұл өзi нақты шешiмi табылмай жұрттың бәрiн ығыр еткен мәселеге айналғалы көп болды. Сондада болса мен сiздiң пiкiрiңiздi бiлгiм келедi. Елiмiзде қазақ тiлi тасада қалып, орыстың тiлi әлi де өркендеп тұр. Ал мемлекеттi құраушы ұлт — қазақ. Неге осы Тiл туралы заң қабылданған 20 жылдың мұғдарында бiз тiлiмiздi «тiрiлте» алмай келемiз? Тiлге жұмсалған қыруар қаржы қайда кетiп жатыр? Тiл түйткiлiн шешудiң жолдары ретiнде қандай ұсыныстарыңыз бар? Айбар Қасен, Қарағанды қаласы

— Бұрыннан белгiлi жайттарды қайталай бермей, мен бiрден ұсыныстарыма көшейiн. Көпшiлiк тарапынан қабылданар, бәлкiм қабылданбас, менiң тiл мәселесiн реттеуге қатысты мынандай ұсыныстарым бар:

Тәуелсiздiк алған 17 жылдың iшiнде мемлекеттiк тiл мәселесiн түбегейлi шешетiн уақыт жеттi. Қазақстанда қазақ тiлi мемлекеттiк және ұлтаралық қатынас тiлi болуы керек. Заңға өзгерiс енгiзiп, орыс тiлiне берiлген стаусты алып тастайтын уақыт жеттi. Қазiргi бiздiң тiлдiң дамымай жатқан себебi қасында «сыңаржақ егiзi» бар.

Орыс тiлi ұлтаралық тiл деген шешiм егемендiк алған алғашқы кездегi бiздiң қоғам ұстанған мәмiлегерлiк жол едi. Бұл жол өзiн өзi түбегейлi ақтады. Ендi сол жолдан табан аудармай жүрiп алудың қажетi шамалы. Өйткенi, бүгiнгi Қазақстан қоғамы түбегейлi өзгерген. Мемлекетте саны жағынан басым ұлтқа айналған қазақ ағымдағы жылда болып өткен халық санағының алғашқы нәтижесi бойынша 67 пайызға жеттi. Сондықтан 90 жылдардың басқы кезеңiндегi кейбiр шешiмдердi қайта қарау керек.

Келесi қадам тiлдi кодификация жасау. Мемлекеттiк қызмет өкiлiнiң осыншама сөздiк қоры болуы керек, қызмет саласындағылар осыншама сөз бiлуi керек деген заңның қосымшасы болуы қажет. Бұл қосымша ғана болып қоймай табандаған талапқа ұласқанда адамдарда тiлге деген сұраныс артады.

Тiл мәселесiн шешуге азаматтық қоғамның потенциалын енгiзу керек. Ауылдарда, мәселенки қазақ тiлiн үйренемiн дейтiн талапкерлерге арнап неге тiл курстарын ашпасқа? Мысал үшiн қазақша мүлдем бiлмейтiн басқа ұлт өкiлi қазақша үйренемiн десе, ауылда бiр-екi ай тұрып, тек қазақтармен сөйлесетiн жағдай жасау керек. Ағылшын тiлiн үйренемiн дейтiндер АҚШ-қа барып, американдық отбасында тұрады ғой, дәл сондай әдiстердi бiзде қолдануға тиiспiз.

Саяси географияның экономикалық, география болатыны тәрiздi тiлдiң де географиясы, даму ареалдары бар. Мұндағы айтпағым, қазақ тiлi ауылдарда немесе аудан деңгейiнде қалып жатыр деп пайымдау ұят. Өйткенi, қазақ тiлiнде сөйлейтiндердiң қарасы Ақтау мен Атырауда, Шымкент пен Таразда, Торғай мен Жезқазғанда, Талдықорған мен Семейде жылдан жылға молайып келедi. Астана – шенеунiктер қаласы. Сондықтан Астанада мемлекеттiк тiлдi ерiксiз игередi халық.

Менiң ойымша, Алматыда қазақ тiлiнiң бiраз мәселесi бар. Оның негiзгi себебi Алматы урбанизацияға мейлiнше мол ұшыраған, жаһандау мәдениетi еркiн дамыған халықаралық қалалардың бiрi. Сондықтан, Алматыда тiл мәселесiн шешудiң мүлдем басқа формалары жасалуы қажет. Алматыда көптеген сауда орындары бар: «Мега-Орталық», «Рамстор» басқалары осы жаһандану мәдениетiнiң объектiлерi, халықтың мәдени кодын бұзатындар да осылар, осы жерлерде қазақ тiлiн пайдаланудың аясын кеңейте отырып, iшiнде қазақ мәдениетiнiң элементтерiн енгiзу керек. Ол үшiн алдымен сол орталықтардың қожайындарымен ашық әңгiме болуы тиiс. Осындай жерлерде және халықаралық аэропорттарда мемлекеттiк тiлдiк инспекция ұйымдастыру керек. Одан қорқудың ешқандай қажетi жоқ. Өйткенi Майндағы-Франкфурт, Хитроу сияқты терминалдарда немiс немесе ағылшын тiлдерiнде сөйлемеудi елестетiп көрiңiзшi.

МҰНАЙ ҮШIН ҒАНА ЕМЕС, МӘДЕНИ МҰРАЛАР ҮШIНДЕ ҚАҚТЫҒЫСТАР БОЛАДЫ

— Қазақ мәдениетi мына жаһандану дәуiрiнде жоғалып кетпей ме? Қайтсек бiз қазақ мәдениетiн әлемдiк мәдениеттермен терезесiн тең қыламыз? Алдын ала рахмет. Қымбат.

— Қымбат, былайынша сауалың көптен қойылып, көптен талқыланып жүрген тақырып болғанымен, сенiң сұрағыңды өте маңызды, салмақты және қызықты деп ойлаймын.

Қазақтың мәдениетi — дүниежүзi мәдениетiне ересен зор үлес қосқан көшпендiлер мәдениетiнiң тiкелей мұрагерi.

Осы күнi ат әбзелiнiң бiр түрi ғана болып көрiнетiн үзенгiнi алайықшы. Үзенгiнiң пайда болуы заманында адамзат тарихына ұшақ, автомобиль пайда болған тәрiздi әсер еткен. Атилла (Едiл батыр) Батыстың қарашаңырағы Римдi тiзе бүктiрген кезде, оның әскерi үзеңгiге табан тiреп отырған.

Егер поэтикаға келетiн болсақ, орыстың ұлы ғалымы, Шоқанның досы Потаниннiң Батыс әлемi қабылдамаған «Батыс эпостарындағы Шығыс мотивтерi» атты еңбегiнде Ромео Джульетта, Тристан-Изольда Шығыс бояуларын жұқтырған, соның iшiнде Қозы Көрпеш — Баян Сұлу жырынан алған тұстары көп дейдi.

Бүгiнгi қазақ мәдениетi осындай бай мұраны ары қарай дамыта бiлуi қажет. Қазақ мәдениетiнiң брэндi деген термин осыдан шығады. Бiздiң қазақ мәдениетi экспансияның мәдениетi болуы керек. Батысқа қазақтың мәдени экспансиясын жасау қажет. Ол үшiн «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» эпосын насихаттау, қазақтың киелi аспабы домбыраны халықаралық деңгейге шығару керек. Сонда бiз өзiмiздiң мәдениеттi сақтап қана қоймай, дамытудың тетiктерiн жасаймыз.

Мәдениет деген ХХI ғасырда мұнай, газ тәрiздi стратегиялық ресурстар қатарына кiредi. Бұл процесс басталып кеттi, сондықтан мәдениет, мәдени мұра үшiн қақтығыстар да болады. Бiз осыған дайын болуымыз керек.

Менiң экспансия жасайық дегенiм, Еуропаға қазақтың Құрманғазы оркестрiн алып барып ойнату ғана емес. Мысал үшiн 70 жылдары «Биттлз» тобы дүниежүзi мәдениетiнiң құндылықтарын мәдениет туралы, мәдени құндылықтар туралы ұғымның өзiн төңкерiп жiбердi. Ауылда өскен қара бала мен де өз құрбыларыммен бiрге сондай атақты топтың бар екендiгiн естiп жүрдiм. Ал олар Қазақстанға келген жоқ қой. Мәдени құндылықтар деген осы. Бiзге қазақ мәдениетi аясында дамытатын тетiктер жасау керек. Сонда бiздiң мәдениет құрып кетпейтiн мәңгi мәдениет болады.

Сонымен бiрге Қазақстан дүниежүзi экономикалық-қаржы процесiнiң мүшесi болғандықтан, әсiресе Алматы мен Астанада тұтыну мәдениетiнiң элементтерi «Мега», «Рамстор» тәрiздi сауда-мәдениет орталықтары қалыптаса бастады. Бұлар сауда орындары бола тұра жаһандану мәдениетiнiң субъектiлерi, сонымен бiрге, егер назар аударсаңыз, ол жерлерде бизнесмендер, зиялы қауым өкiлдерi, қаржы өкiлдерi, шет ел азаматтары көп жиылады. Осы жерлерге қазақ мәдениетiнiң элементтерiн енгiзу керек.

Алпамыс, Қобыланды, Ер-Төстiк тәрiздi эпостардан бiздiң балалар көруге қабiлеттi мөлтекфильмдердi көптеп шығару қажет.

ҰЛТШЫЛДЫҚ ПЕН БАСҚА ҰЛТТЫ ЖЕК КӨРУ – ЕКI БАСҚА ДҮНИЕ

— Қазақ ұлтшылдығының позитивтi потенциалы бар ма? Ғалымжан Қасен, Талдықорған қаласы.

— Ұлтшылдық деген әрбiр азаматтың тек қана саясатта ғана емес, күнделiктi өмiрде өз ұлтын, тамырын терең түсiнiп қана қоймай, басқаға түсiндiре бiлудi талап ететiн құбылыс.Мен 90 жылдардың басында «Азат» қозғалысының белсендi мүшелерiнiң бiрi болғанмын. Өкiнiшке қарай, Кеңес дәуiрiнде ұлтшылдыққа қарсы стереотиптер көптеп қалыптасқан. «Алашты» ұлтшыл дедi, пантюркизм деген айдар ойлап табылды.

Ал шын мәнiне келетiн болсақ, дүниежүзiнiң белдi саясаткерлерiнiң барлығы ұлтшыл болған. М. Ганди, Дж. Неру, У. Черчилль, Де Голль, Ататүрк, Г. Насер, Дэн Сяопин. Осылардың барлығы ұлтшыл болған қайртакерлер. Кейбiр космополит жiгiттер В. Путин немесе Д. Медведев өздерiн ұлтшылмын дегенде аузын ашпайды. Ал қазақ ұлтшылмын десе, көздерiн алайтып «құбыжық» жасағысы келедi.

Дегенмен де қазақ ұлтшылдығын бүгiн реформалау қажет. Бiздiң жiгiттер қазiргi заманның күн тәртiбiн жасай алмай жүр. Сонымен бiрге, ұлтшылдықтың интеллектуалдық-креативтiк деңгейiн көтеру қажет. Бiзде ұлтшылдық деген айқай-шу жасап, жылай беретiн, ешкiмнiң алдында беделi қалмаған бiр бейшара жанды елестетедi. Әлiптi таяқ деп бiлмейтiн, саяси технологиялардың заңдылықтарының исi мұрнына бармайтын, гуманитарлық мәселелерден мүлдем мақрұм кейбiр азаматтар ұлт мүддесiн айтқысы келедi. Әрине, осыдан кейiн ұлтшылдық құндылықтары моральдық-рухани инфляцияға ұшырайды. Қазақты иландыру үшiн қазаққа ұғынықты саяси және идеологиялық технологияларды пайдаланған абзал. Өзiн мен ұлтшылмын деп кеудесiнен соқпай ұлт мүддесi үшiн күресiп жүрген азаматтарды мен жақсы бiлемiн.

Әңгiмемiзге орай бiр мысал келтiрейiн. М. Ганди ұлттық мүдделер үшiн Британдық Үндiстанды дiни принциптермен бөлуге дейiн барған адам. Ал сол Ганди Англияны тек қана интеллектуалдық қабiлетпен, «қарсылықсыз қарсылық», «зорлық-зомбылықсыз қарсылық» принциптерiн iс-жүзiне асыра отырып, ағылшындарға өзiнiң нақты талабын таңа бiлген азамат. Ағылшындардың отарлық саясатын әшкерелей отырып, Ганди нәсiлшiлдiк нигилизмiне, ұлтаралық қақтығыстарға қарсы шығып қана қоймай, өзi сондай пәлекеттердiң алдын алып отырған.

Менiң ойымша қазақтың ұлтшылдығы интеллектуалдық, сапалық ұлтшылдыққа айнала тұра, ұлтшылдық сезiм басқа ұлт өкiлiнiң төбесi көрiнген кезде тоқталуы керек екендiгiн түсiну қажет. Ұлтшылдық пен басқа ұлттың өкiлiн жек көру – екi басқа дүние, ал бiзде осы ұғымдар ауысып кеткен тәрiздi

КОРПОРОЦИЯЛАР «МЕМЛЕКЕТТIҢ ЮБКАСЫНЫҢ» АСТЫНА КIРIП КЕТТI

— Белгiлi француз мәдениеттанушысы Андре Мальро бiр сөзiнде: «Мәдениеттi мұра ете алмайсың, оны тек жаулап алу керек» деген екен. Ciз не дейсiз? Жарас Нүкеш, Алматы қаласы.

— Орынды айтылған пiкiр деп ойлаймын. Бiзге мәдениетке деген көзқарасты түбегейлi өзгертпей болмайды. Мәдениет деген мұражай, кiтапхана, театрлардың жиынтығы деп «қарабайыр» ойлайтын азаматтар бар. Шын мәнiнде мәдениет ұлттың стратегиялық ресурсы. Бүгiн экономика тұрақты ұғым болудан қалған, өйткенi бiр жыл бұрын мығым болып көрiнген ұлтаралық корпорациялардың өздерi мемлекеттiң «юбкасының астына» кiрiп кеттi, банктердiң барлығы мемлекеттендiрiлдi. Бүгiнгi дағдарыстың үлкен рухани тамырлары бар. Ол жаһандау кезiндегi адамдардың бойындағы «тұтыну ауруының пайда болуы», бiз өзiмiз өндiргеннен көп тұтынатын болдық. Тұтыну мәдениетi деген теория пайда болды. Осының барлығы жүйе дағдарысына алып келдi. Осындай жағдайда мәдениетке деген көзқарас түбегейлi өзгеретiн болады, өйткенi қазiр мәдениетке қатысты пайымдаулардың ауқымы кеңейiп кеттi. Сол себептi мәдени мұра үшiн күресте бүгiн басталып кеттi. Мысалы үшiн, бiздiң ағайын өзбектер Алпамысты меншiктеп алғысы келедi, қырғыздар айтыс өнерiн өздерiне бұрып алуға мүдделi дегендей, тағысын-тағылар.Сондықтан бiзге ТҮРКСОЙ арқылы бiраз жұмыс iстеу керек болып тұр. Бiрiншiден бiз ортақ мәдени мұра жөнiнде конвенцияға қосылуымыз керек. Өйткенi бiз бiлетiн Алпамыс, Қобыланды, Қозы Көрпеш — Баян Сұлу бүкiл түркi халықтарына ортақ жыр, ортақ мұра. Осыларды ЮНЕСКО-ға, басқа да ұйымдарға енгiзу үшiн ортақ мәмiлеге келе отырып, жұмыс жасау жөнiнде келiсу керек. Екiншiден, домбыра, айтыс, терме тәрiздi ұлттық құндылықтарымызды ЮНЕСКО-ның тiзiмiне енгiзу керек. Бұл өте маңызды. Өйткенi осы мұраларымызды шет елдерде кең насихаттау қажет. Үшiншiден, шет елдерге қазақ мәдениетiнiң элементтерiнiң экспансиясын жасау керек. Экспансия жасау деген бүкiл әншi-күйшi, оркестрлердiң барлығын шет елге шығару емес, ол өте таяз пiкiр. Инттелектуалдық өнiмдер жасау керек. Мысал үшiн Қозы Көрпеш — Баян-Сұлуды Ромео-Джульеттаның дәрежесiне көтеруге болады ғой.

АЛТЕКЕҢНIҢ МҰРАСЫН… ЖЕКЕШЕЛЕНДIРIП АЛҒЫСЫ КЕЛЕТIН КӨРIНЕДI

— Сiз билiк сатыларында жүрiп бiрқанша лауазымды қызметтер атқардыңыз. Сол қызметтердi атқара жүрiп қандай тәжiрибе жинақтай алдыңыз? Сiзге басшы болған Алтынбек Сәрсенбайұлы, Виталий Метте, Мұхтар Құл-Мұхаммед сияқты азаматтар туралы не айтасыз? Марат Ыбырай, Алматы қаласы.

— Мемлекеттiк қызметтегi мансабымды сол кездегi Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келiсiм министрлiгiнен бастадым. Кеше ғана Қазақстан саясаттанушыларының конгресi болды. Сол кезде бiздiң елде саясаттану мектебi жоқ деген пiкiр айтылды. Мен әлгiндей пiкiрмен мүлдем келiсе алмаймын. Қазақстан тәуелсiздiк алғаннан кейiн жан-жақты «жамырай» дамыған осы саясаттану ғылымы болды. Бiрiншi Иманғали Тасмағамбетов, Қырымбек Көшербаевтың басшылығымен Қазақстан Даму Институтының мектебi ашылды. Одан Е. Карин, Д, Сәтбаев, А.Чебаторев, Е. Бабақұмаров, марқұм менiң досым М. Машандар шықты. Дәл сол кездерi сырт көзге «жасырын» саясаттану мектебi болды. Ол А. Сәрсенбайұлы мен М. Тәжиннiң мектебi едi. Бұл қайраткерлердiң мектебiнен «Нұр-Отанды» саяси ұйым дәрежесiне жеткiзiп, басқарып отырған Д. Калетаев, Президент әкiмшiлiгiнiң идеологиялық блогын басқарып отырған М. Әшiмбаев,сонымен бiрге әртүрлi мемлекеттiк жауапты қызметтерде болған Л. Тараков, А. Бисенбаев, Ғ.Телебаев, Ж.Құрманғалиева және бүгiнгi саясаттанудың тарландары, менiң жақын достарым мен әрiптестерiм А Сарым, Б. Әбдiғалиев, Ю. Черкасов, Т.Ешенұлы, Г.Елеуовалар шыңдалып шықты.

Өкiнiшке орай, аяққы кездерi идеялық тұрғыдан «ергежейлi» жiгiттер Алтекеңнiң мұрасын «приватизация» жасағысы келетiн тәрiздi. Олар Алтекең аман-есен ортамызда ойнап күлiп жүрсе, маңайына да бара алмас едi.

Алтекеңнiң екi ғана идеялық «бауыры» болды. Олар: Айдос Сарым мен Берiк Әбдiғалиев. Менiң өзiм Алтекеңе жақын бола тұра, оның оқушысы статусына жеттiм деп айта алмаймын. Ал бүгiн қағылғандар мен соғылғандардың барлығы Сәрсенбайұлының шәкiртi болғысы келедi. А. Сәрсенбайұлының мұрасы бүкiл қазаққа арналған, оны белгiлi бiр адамдар құрып жүрген шеңбердiң iшiне тықпалап, тынысын тарылтуға болмайды.

Алтекеңнiң маған деге көңiлiн бiр нәрседен бiлемiн. Айдос екеумiз министрлiкке келiп қызмет еткен бiр жылдың iшiнде нақты айтсақ, 24 қараша күнi бөлiм меңгерушiсi дәрежесiне көтерiлдiк. Мәселе мансапта емес, ол кiсi тұңғиық ақыл, терең фәлсафа, қазақи ой-жүйесiнiң адамы едi. Жастарды жақын тартып, жастарға қамқор бола бiлетiн. Сондықтан ол кiсi туралы жазу мен айтудың өзiне зерде, парасат керек деп ойлаймын.

Виталий Метте ұрқы өзге нәсiлден жаралған нағыз қазақ едi. Елбасының жақын достарының бiрi болған, адамдарға өте сенгiш, бауырмал адам едi марқұм. Екеумiз сырлас адам болдық. Бiраз сырларын маған айтатын. Өскеменге барған кезде марқұм әке-шешемнiң (Бияхмет-Жәния) басына барамын, сол кезде мiндеттi түрде Виталий Леонидұлының басына барғанды өзiм үшiн мiндет санаймын. Орыстар Виталий Леонидұлының қазақшылығын кешiрмей кеттi. Өскемендегi бiр көшенiң атын оған әрең қиды. Лениннiң Өскемендегi ескерткiшiн алып тастаған сол Метте едi жарықтық.

Бұл кiсi екеумiз Қытайдан қоныс аударған қазақтарды Тарбағатай, Күршiм, Зайсан аудандарына көшiру жобасын бастаған болатынбыз. Шiркiн, уақыт жетпей қалды. Ол кiсi, өскеменшiлеп айтсақ, жоян экономист-тұғын. Бүкiл есеп-қисаптың барлығын өзi жасап, шешiмдi де тез қабылдаушы едi.

Мұхтар Құл-Мұхаммед менiң ұстазым, жақын аға, ақылшы. Қазақ мәдениетiнiң жанашыры, сонымен бiрге дүниежүзi мәдениетiнiң қатпарларын еркiн ақтаратын бiлiмдi, дегдар азамат. Бiздiң Мұхаңнан үйренетiнiмiз көп екенiне кәмiл сенемiн.

Дайындаған Гүлзина БЕКТАСОВА

Редакция таңдауы

Желіде Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген суреттері жарияланды

Желіде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген сәтінің фотосы пайда болды. Суретті Президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook желісіндегі парақшасында жариялады. "Тамаша күн. Таңғы серуен....

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды. Бұл туралы студенттің өзі Instagram парақшасында жазды. Жаннұр Ниязбекова – Қызылорда қаласының тумасы. Осыдан 3 ай бұрын 17...

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...
200307105626520a3622454i

Елімізде полиция қатарында 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді

Полиция қатарында ер-жігіттермен бір сапта күндіз-түні аянбай 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді....
bbf026beead5330cf6f5503bbaaa9213

Әнші Диляра Дидарқызы «Украина дауысы» байқауына қатысады

Қазақстандық Диляра Дидарқызы «Украина дауысы-11» жобасындағы сынақтан өтіп, Олег Винниктің командасына қабылданды,...
photo 79220

Желіде Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген суреттері жарияланды

Желіде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген сәтінің фотосы пайда болды. Суретті...

Жаңалықтар

Елімізде полиция қатарында 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді

Полиция қатарында ер-жігіттермен бір сапта күндіз-түні аянбай 11 мың қыз-келіншек қызмет етеді. Бұл туралы Қазақстан Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаев Халықаралық әйелдер күнімен құттықтау...

Әнші Диляра Дидарқызы «Украина дауысы» байқауына қатысады

Қазақстандық Диляра Дидарқызы «Украина дауысы-11» жобасындағы сынақтан өтіп, Олег Винниктің командасына қабылданды, деп хабарлайды украиналық ТСН арнасы. Диляра әлемдік жұлдыз Мэрайя Кэридің «My All»...

Желіде Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген суреттері жарияланды

Желіде Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың тазымен серуендеп жүрген сәтінің фотосы пайда болды. Суретті Президенттің баспасөз хатшысы Берік Уәли Facebook желісіндегі парақшасында жариялады. "Тамаша күн. Таңғы серуен....

Головкиннің келесі қарсыласы

Бірінші орта салмақта бұрынғы әлем чемпионы Хайме Мунгия (36-0, 29 КО) келесі жекпе-жегін орта салмақта IBF және IBO белбеулерінің иегері қазақстандық Геннадий Головкинге (41-1-1,...

Құрмаш Маханов аэропортта аруларға арнап ән шырқады (видео)

8-наурыз мерекесін «Қазақконцерт» мемлекеттік концерттік ұйымының әртістері әйелдер қауымын ерекше форматта құттықтады. Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайымен бірлесіп өткізілген іс-шара аясында елорда тұрғындары мен қонақтары Қазақконцерт...

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды

Қазақстандық Жаннұр Ниязбекова Қытайдың үздік студенті атанды. Бұл туралы студенттің өзі Instagram парақшасында жазды. Жаннұр Ниязбекова – Қызылорда қаласының тумасы. Осыдан 3 ай бұрын 17...

Алғашқы ҰБТ 10-наурызда басталады

Жоғары оқу орнының ақылы бөліміне түсуді жоспарлаған талапкерлер үшін ұйымдастырылатын наурыз айындағы Ұлттық бірыңғай тестілеу компьютерлік форматта өтеді. Егер бұған дейін көктем айындағы тестілеу...

Қазақстанның кей аймақтарында жол ашылды

Ауа райының жақсаруына байланысты еліміздің кей өңірлерінде жолдар ашылып, көлік қозғалысы қалпына келтірілді.  07.03.2021 күні 08.00-ден бастап Шығыс Қазақстан облысындағы «Өскемен-Алтай-Рахман шоқысы» тасжолының 7-66 шақырымы,...

Жандолла Мандатұлы: Кореяда стипендия арқылы білім алуға болады

Жандолла Мандатұлы – Баян-Өлгий аймағында туған. Авиация инженері мамандығы бойынша Оңтүстік Корея елінің Пусан Ұлттық университетінің студенті. Ол Кореяда қалай стипендия арқылы білім алуға...

Пеле: Мбаппе ізбасарым болады

Әлем футболының королі атанған Пеле болашақта өз ізін «ПСЖ» клубының шабуылшысы Килиан Мбаппе басады деп болжайды. - Мбаппе менің ізбасарым бола алады және мен бұны...

Киік мүйізін Қытайға сатқандар ұсталды

Атырауда киіктің мүйізін Қазақстаннан Қытайға сатумен айналысқан ұйымдасқан қылмыстық топтың 12 мүшесіне қатысты сот үкімі шықты. Топты басқарған бұрын ҚХР азаматы болған қазақ, -...

Бітімгер әйел

Елімізде әскери салада әйелдер қауымы елеулі еңбек етіп келеді. Тіптен олардың саны жыл сайын артуда. Заңгер, қаржыгер, телефонист  секілді мамандықтарды игерген. Олар ұшақты басқарып,...

Елімізде 480 адам коронавирустан жазылды

Қазақстанда бір тәулікте 480 адам коронавирус індетінен емделіп шықты, деп хабарлайды coronavirus2020.kz сайты. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 54, Шымкент қаласы...

Темекіні оңай тастаудың 5 тәсілі

Дүниежүзінде коронавирусқа қатысты шындыққа сай келмейтін түрлі ақпарат тарады. Осындай мифтің бірі - темекі шегетіндер COVID-19 инфекциясын сирек жұқтырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы төтенше жағдайлар...

Президент әйелдер қауымын мерекесімен құттықтады

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев барша әйелдер қауымын Халықаралық әйелдер күнімен құттықтады. Құрметті ханымдар! Баршаңызды Халықаралық әйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын! Көктемнің шуақты мерекесі қашанда жүрегімізді сүйіспеншілік пен...

8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні

Бүгін Қазақстанда «8 наурыз – Халықаралық әйелдер күні» мерекесі аталып өтеді. Биылғы мереке алғаш рет коронавирусқа қарсы карантин шектеулерімен тұспа-тұс келіп отыр. Атаулы күннің тарихы әйелдер...

«Маттео Пеликоне»: Қазақстан спортшылары үш алтын медаль алды

Римде күрес түрлерінен "Маттео Пелликоне" рейтингтік турнирі мәресіне жетті. Еркін күрестен Қазақстан құрамасы соңғы жарыс күнінде үш алтын, екі күміс және үш қола медаль...

Жансай Смағұлов: қолда тұрған алтыннан айырылып қалдым

Ташкентте дзюдодан әлемдік "Grand Slam" жарысында 73 келі салмақ дәрежесінде күресіп, күміс жүлдегер атанған Жансай Смағұлов алтыннан қалай айырылып қалғаны туралы айтып берді.  "Жарыс...

Дабылды ескерту жарияланды

Ауа райының күрт нашарлауына байланысты Қазгидромет синоптиктері Нұр-Сұлтан қаласы мен еліміздің 9 облысында дабылды ескерту жариялады. 8 наурызда Нұр-Сұлтанда көктайғақ болып, жаяу бұрқасын соғады деп...

Алматы облысының дәрігер қыз-келіншектері марапатталды

Алматы облысының әкімі Амандық Баталов Талдықорған көп салалы ауруханасына барып, облыстағы денсаулық сақтау саласында еңбек етіп жүрген, індетпен күресте алдыңғы шепте болған бірқатар нәзік...

Дзюдодан париждегі Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды

Дзюдодан 5-7 мамыр күндері Парижде өтуі тиіс Grand Slam турнирі Қазан қаласына ауыстырылды. Бұл туралы Халықаралық дзюдо федерациясының (IJF) баспасөз қызметі хабарлайды.  Франция тарапының...

Жансай Смағұлов Grand Slam турнирінің күміс медалын иеленді

Дзюдодан Ташкентте өтіп жатқан Grand Slam турнирінің финалында бақ сынаған Қазақстан балуаны Жансай Смағұлов турнирдің күміс жүлдегері атанды деп хабарлайды Olympic.kz. 73 келіде сынға түскен...

Бас санитар дәрігерінің жаңа қаулысы шықты

Қазақстанның бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды. Қаулы бойынша, 2020-2021 оқу жылының үшінші тоқсанында мыналарға рұқсат етіледі: оқушылар саны 300-ге дейін контингенті...

Қарағандыда көлікте отырған арыстан туралы Экология министрлігі не дейді?

Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі Қарағандыда арыстанды көлігімен тасымалдағандардың оқиғасына пікір білдірді - деп хабарлайды Tengrinews.kz. "Облыстық жануарлар дүниесі инспекциясының мамандары бұл мәселені талқылады....

Римдегі турнирден қазақ балуандары 11 медаль алды

Италия астанасы Рим қаласында Маттео Пелликонаны еске алуға арналған күрес түрлері бойынша халықаралық рейтингтік турнир басталды. Оған 32 елден 350-ден астам спортшылар қатысуда. Қазақстан...

Қазақстанда апта ішінде болған тағайындауларға шолу

Осы аптада еліміздің орталық және жергілікті атқарушы органдарында бірқатар кадрлық ауыс-түйіс болды. Президенттік жастар кадр резервінің төрт өкілі басшылық лауазымға тағайындалды. 1-7 наурыз аралығында...

Ақмола облысының қыздары 4 алтын медаль иеленді

ШҚО Өскемен қаласында жалауын көтерген әйелдер арасындағы еркін күрестен Қазақстан чемпионаты өз мәресіне жетті. Бәсекеде Ақмола облысының төрт қызы төрт алтын медаль жеңіп алып, жалпыкомандалық...

Қарағандыда көлік ішіндегі арыстан жұртты таңдандырды

Қарағандыда көлік терезесінен қарап тұрған арыстанның суреті БАҚ пен әлеуметтік желілерде резонанс тудырды, деп хабарлайды NewTimes.kz. Экология министрлігі бұл оқиғаның мән-жайын анықтап, арыстан Қарағанды хайуанаттар...

Индонезияда сегіз жасар бала қолтырауынның асқазанынан шығарылды

Индонезияда сегіз жасар баланың денесі қолтырауынның асқазанынан алынды, деп жазады The Sun. Берілген ақпаратқа сәйкес, баланың еш жеріне зақым келмесе де, аман қалмады. Бала әкесімен бірге...

Женевада адам құқығы туралы ең жақсы фильмдер іріктелмек

Биыл 19-шы Халықаралық кинофестиваль және Женевадағы адам құқықтары жөніндегі форум виртуалды форматта өтеді. Жыл сайын іс-шараға 40 мың көрермен қатысатын. Онымен қоса 25 елден 300-ге...

Атырауда автотұрақтағы 5 автобус өртеніп кетті

Оқиға салдарынан қаза болғандар мен зардап шеккендер жоқ. Атырау облысындағы Теңіз кенішінде 5 автобус өртеніп кетті, деп хабарлайды inbusiness.kz Оқиға 5 наурызда сағат 19:30-да Жылыой...

Елімізде 2021 жылғы алғашқы екі айда 120 адам жемқорлыққа қатысты сотты болған

2021 жыл басталғалы бері  шамамен 120 адам жемқорлық ісіне қатысты сотты болған. Бұл жөнінде ҚР сыбайлас жемқорлыққар қарсы іс-қимыл агенттігінің Telegram каналында хабарланды. Cотталғандардың ішінде 28...

Экстремистік идеология жақтастарын райынан қайтару – басты міндет

Қазақстанда  жат діни ағымдарды түбегейлі ауыздықтау мүмкін болмай отыр. Діни ахуалдың тереңдеуіне қауіптің  алдын алу жұмыстарының жеткіліксіздігі себеп болуда. Бұл туралы Алматыда Абай атындағы...

Әлемде адам тіршілігі үшін қажетті негізгі тауарлардың бірі таусылуға жақын

Дүние жүзінде адам тіршілігі үшін маңызды тауарлардың бірі — құмның тапшылығы сезіле бастады. Құм судан кейінгі ең көп сұранысқа ие ресурс болып саналады, деп...

Бас санитардың жаңа қаулысы шықты

ҚР ДСМ Бас мемлекеттік санитар дәрігері Ерлан Қиясовтың жаңа қаулысы жарияланды.  Жаңа қаулыға сәйкес, қылмыстық-атқару мекемелерінде санитариялық-дезинфекциялық режимді сақтау алгоритмі» атты 24-қосымшада 4-тармақ өзгертілді. «4. Маскаларды...

Дәрігер әйел адамның денсаулығына қауіп төндіретін ең зиянды өнімдерді атады

Ресейлік диетолог Наталья Круглова әйел адамның денсаулығы мен сұлулығы үшін ең қауіпті тағам түрлерін атады, деп хабарлайды Lenta.ru. Дәрігердің сөзінше, әйелдер жейтін тағамының калориясына мән...

Елорда асханаларының бірінде өрт шықты (видео)

"5 наурыз күні сағат 11.48-де өрт сөндіру бөлімнің қызметкерлері шұғыл түрде Достық көшесінде орналасқан "Избушка" дәмханасына аттанды", – делінген астаналық төтенше жағдайлар департаментінің хабарламасында. Тұрғын...

«Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны қолды болды

Ақмола облысында «Қазақалтын» кенішінен 122 миллион теңгенің алтыны ұрланды, деп хабарлады zakon.kz. «Ақмола облыстық полиция қызметкерлері 2 наурызға қараған түні «Қазақалтын» АҚ-қа тиесілі катодты алтынды ұрлау...

Орыс тілінде сөйлеген депутат партия қатарынан қуылды

Украинада Харьков облыстық кеңесінің депутаты Александр Дорошенко орыс тілінде сөз сөйлегені үшін  партия қатарынан шығарылды, деп хабарлайды РИА Новости. "Еуропалық ынтымақтастық" партиясы баспасөз қызметінің мәліметінше, ...

Жамбылда 38 елді мекенді қызыл су басуы мүмкін

Жамбыл облысында 38 елді мекен су астында қалуы мүмкін. Олардың басым көпшілігі су қоймаларының маңайында орналасқан. Егер көктемде күн күрт жылып, таудағы қар ерісе...

Елімізде жаңа мереке пайда болды

ҚР Премьер-Министрі Асқар Мамин «Қазақстан Республикасындағы мерекелік күндердің тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 31 қазандағы № 689 қаулысына толықтыру енгізетін бұйрыққа...

«Алаяқтардың қолына түсуі мүмкін»: Маман телефоннан қандай хабарламаларды жойып отыру керегін айтты

"Цифрлық платформалар" автономды коммерциялық емес ұйымының бас директоры Арсений Щельцин смартфоннан қандай хабарламаларды өшіріп отыру керегін айтты, деп хабарлады РИА Новости.     Маманның айтуынша, телефоннан...

Алматылық оқушы халықаралық математика лигасында топ жарды

Алматы қаласындағы «Білім-Инновация» мамандандырылған лицейінің 9-сынып оқушысы Нұрасыл Бейсенбай  The Math League – Халықаралық математика лигасында топ жарды, деп хабарлайды Алматы арнасы.  Олимпиадаға әлем бойынша...

Өр тұлғалы өңір басшысы

Күрделі кезеңдерде республикамыздың бес облысының әкімі болған, Елбасының сенімді сардарына айналған Бердібек Сапарбаевтың атқарған еңбегін, көзбен көріп, көңілге түйген сол облыстардың халқы әлі күнге...

Қасым-Жомарт Тоқаев түрік халқына көңіл айтты

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Кугар» әскери тікұшағының апатқа ұшырап, бірнеше адамның қаза болуына байланысты Түркия Президенті Реджеп Тайип Ердоғанға Қазақстан халқының және жеке өзінің...

8 наурызға 18 кітап

Көктемнің алғашқы шуақты мерекесі жақындаған сайын көпшілігімізді, әсіресе ер-азаматтарды жақындарыма «не сыйласам?» деген сауал мазалайтыны белгілі. Кітап сыйлаңыз. Жақсы таңдалған құнды кітап басқа жанның...

Елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыт салынады – министр

Энергетика министрі Нұрлан Ноғаев 2025 жылға дейін елімізде мұнай және газ-химия саласында 5 зауыттың құрылысы аяқталатынын айтты. Мемлекет басшысы Үкіметтің кеңейтілген отырысында мұнай және газ-химия...

Қазақстанда әйелдер мемлекеттік қызметтерді алуға аз жүгінеді

Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Азаматтарға арналған үкімет мемлекеттік қызметтерге қанша әйел жүгінетінін есептеп көрді. Белгілі болғандай, 2020 жылы мемлекеттік корпорацияға түрлі қызметтерді алу үшін 6,2...

8 наурыздан бастап Өзбекстанға жаңа әуе рейсі ашылады

2021 жылғы 8 наурыздан бастап «SCAT» әуе компаниясы Ақтау және Үргеніш қалалары арасында аптасына 2 рейс орындай бастайды, – деп хабарлады ҚР ИИДМ баспасөз...

АҚШ ғалымдары коронавирус инфекциясын қоздыратын қан тобын анықтады

АҚШ ғалымдарының зерттеуі бойынша, ІІ қан тобының иелері коронавирус инфекциясының жұқтыруға «бейім» келеді. Гаврард медициналық мектебінің «Бригэм энд уименз» клиникасында қызмет ететін ғалымдардың бұл...

Коронавирус: 226 адамның жағдайы ауыр

5 наурыздағы мәлімет бойынша, Қазақстанда 18 882 адам короновирус инфекциясынан (13 236 КВИ+ және 5 646 КВИ-) емделіп жатыр. Денсаулық сақтау министрлігінің Telegram каналында олардың...

Ауа райының бұзылуына байланысты 7 өңірде көлік қозғалысы шектелді

ҚР ИИДМ баспасөз қызметінің мәліметінше, республикалық маңызы бар жолдардың төмендегідей учаскелерінде қозғалысқа шектеу енгізілді. Ақмола облысында: 1. 03.03.2021 ж. сағат 16.00 «Жезқазған-Петропавл» автожолының 377-536 шақырымында,...

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...