مايرا مۇحامەدقىزى: اتامەكەن – اينالىپ كەلەر قازىعىڭ

تالانتتى وپەرا ءانشiسi مايرا مۇحامەدقىزىن بۇگiندە تورتكۇل دۇنيە تۇگەل تانيدى. بiر ماۋسىم ءوز وتانىنىڭ ساحناسىندا، بiر ماۋسىم گران وپەرانىڭ تورiندە سايراپ جۇرگەن بۇلبۇل قىزىن كوپشiلiك نەگە جاقسى كورمەسiن؟! ەكi ەلدiڭ وپەرا ساحناسىن تەڭ ۇستاپ جۇرگەن مايرا مۇحامەدقىزىمەن فرانتسياعا جۇرەر ساپارىنىڭ الدىندا جۇزدەسۋدiڭ ءساتi ءتۇستi.

– مايرا اپاي، وپەراعا بiردەن بارا قويماعانىڭىز بەلگiلi. Ciز دە كوپ ارتiستەر سەكiلدi «ءا» دەپ تiلiڭiز شىعا باستاعاننان ءان ايتتىڭىز با؟

– بارلىق جۇرتقا ءمالiم، مەن شىعارماشىلىق وتباسىندا دۇنيەگە كەلدiم. اكەم – كومپوزيتور، انام ء–انشi. ونەرلi وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەننەن كەيiن، مەنiڭ دە العا قويعان ماقساتىم – ءانشi بولۋ ەدi. ءوزiڭiز ايتقانداي، «ءا» دەپ تiلiم شىعا باستاعاننان ءان ايتقان ەكەم، بولار بالا «ب…» دەگەندەي..

– انگە جاقىن بوپ تۋعاننان كەيiن، ەسترادا ءانشiسi بولىپ كەتۋiڭiزگە مۇمكiندiك بولعان شىعار…

– پەكيندە ونەر مەكتەبiندە وقىپ جۇرگەن كەزiمدە، ەشكiمگە كلاسسيكالىق دۇنيە كەرەك بولماي قالعان كەزدەر دە بولدى. بiراز ۋاقىت مەن دە ساحناعا شىعىپ، ءان ايتتىم. بiراق، جۇرەگiمنiڭ تۇكپiرiندە وپەراعا دەگەن ۇلكەن ماحاببات جاتتى. قايتسەم دە، كوپكە ايگiلi ءانشi بولسام دەگەن ارماننان اجىرامادىم. ەسترادانىڭ باسقا جانر ەكەنiنە، مەنiڭ داۋىسىمنىڭ ەستراداعا كەلەتiندiگiنە ءوزiم دە، وزگەلەر دە سەندi. وزگەلەر دەيتiنiم، كوپشiلiك ماعان "نەگە شەت ەلگە شىعىپ كەتپەيسiڭ؟" دەگەندi جيi ايتا باستادى. ازعانتاي ۋاقىت بولسا دا، ءتۇرلi كونتسەرتتەردە قولىما ميكروفون الىپ، ساحناعا شىققان كەزدەرiم بولدى. ونىڭ دا پايداسى بار ەكەن. قازiر دە كەيبiر كەزدەسۋلەردە، جيىن-تويلاردا قىسىلماي، ەركiن ميكروفونمەن ءان ايتا الام.

– وتباسىلىق مەكتەپتiڭ ءجونi بiر بولەك، ونەر مەكتەبiنەن دە شىڭدالعان شىعارسىز؟

– كiشكەنتايىمنان ارنايى ونەر مەكتەبiندە وقىدىم. ۇلكەن ساحناعا شىققانىم وسى قازاقستاندا عانا. پەكيندە ءارتۇرلi بايقاۋلارعا قاتىسىپ، كەيبiر باعدارلامالاردا وپەرانىڭ اريالارىن ايتىپ جۇرگەنiممەن، وپەرانى تۇگەل ورىنداعام جوق. العاش رەت اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ساحناسىنا شىقتىم.

– دەمەك، سiزدiڭ وپەراداعى العاشقى مەكتەبiڭiز قازاقستاندا باستالدى عوي.

– ءيا. بالا كۇنiمiزدەن ءوزiم تالاي ەستiگەن، تالاي ارمانداعان قازاقستان مەنiڭ وپەراداعى العاشقى تۇساۋىمدى كەستi. كiشكەنە كەزiمiزدە قازاقستاندى كارتادان كورەتiنبiز. ءۇي-iشiمiزبەن قازاقستان تۋرالى، قازاقتار تۋرالى جيi ايتاتىنبىز. ونىڭ ۇستiنە قازاقشا سويلەدiك، قازاقشا وقىدىق، قازاقشا تاربيەلەندiك. كەيدە قىتايدىڭ تiلiن سويلەپ، قىتايشا ءومiر سۇرگەن كەزدە: "شiركiن-اي، اتامەكەنگە كەتسەك قوي" دەپ ويلايتىنبىز. سول ارمانعا 1994 جىلى عانا قولىم جەتتi.

– قىتايدا جۇرگەندە قازاق انشiلەرi تۋرالى، قازاق اندەرi تۋرالى ەستiپ ءوستiڭiز بە؟

– ارينە، راديودان دا قازاقتار تۋرالى، قازاق انشiلەرiنiڭ اندەرiن جيi تىڭدايتىنبىز. ەرمەك سەركەباەۆ، روزا باعلانوۆا، بيبiگۇل تولەگەنوۆا ، ە.حاسانعاليەۆ سياقتى اعا-اپالارىمنىڭ داۋىسىن دا العاش سول راديودان ەستiپ وستiك. كەيiن روزا رىمباەۆانىڭ "اتامەكەن" ءانi شەتتە جۇرگەن قازاقتاردىڭ ءبارiنiڭ جۇرەگiن جاۋلاپ السا كەرەك. سول ءان بiزدi ەلگە جەتەلەدi، سول ءان بiزدiڭ ەلگە كەلۋiمiزگە سەبەپ بولدى. بiر كەزدەرi سول راديودان ەستiگەن داۋىسىمدى قازiر ەستي الماي ءجۇرمiن. بiلمەيمiن، سول كەزدەگi ديكتورلاردىڭ ءۇنi دە ەرەكشە بولدى ما، الدە سويلەۋ مانەرi مە، ماعان قازاقتىڭ تiلi ادەمi، اۋەزدi ەستiلەتiن.

– مۇمكiن، سiزگە سىرتتا جۇرگەن سوڭ، سولاي اسەر ەتكەن شىعار…

– جوق، ماسەلە وندا ەمەس. بارلىق اڭگiمەلەردiڭ ءوزi، اۋەندەردiڭ ءوزi ادەمi، اۋەزدi كەلەتiن. تىڭداي بەرگiڭ كەلەتiن. ءوزiم كەلiپ، ءوزiم سiڭiپ كەتكەننەن كەيiن سولاي ما، باياعى داۋىستاردى ەستي الماي ءجۇرمiن. كەيدە بiر كونە ەسكi باعدارلامالاردى قايتا بەرگەندە عانا الگi داۋىستاردى ەستiپ قالام.

– 1994 جىلى ەلگە كەلگەندە، بiردەن وپەرا تەاترىنا باردىڭىز با؟

– الدىمەن قىتاي ەلiنiڭ اتىنان ماسكەۋدەگi چايكوۆسكي اتىنداعى بايقاۋعا قاتىسۋعا ەكi اي دايىندىق جاساۋ ءۇشiن، الماتىعا iزدەنiسپەن كەلدiم. العاش جولىققانىم ناديا ابدراحمانوۆنا شاريپوۆا دەگەن كiسi بولدى. قىتايدان كەلگەن ءانشi ەكەنiمدi، چايكوۆسكي اتىنداعى بايقاۋعا قاتىسقىم كەلەتiنiن ايتىپ ەدiم، ول كiسi داۋىسىمدى تىڭداپ كوردi دە، "جارايدى" دەپ، ەكi اي دايىندادى. ءسويتiپ، ماسكەۋگە قىتاي رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان بارىپ، قاتىستىم. سوڭعى فينالعا وتە الماي قالدىم. سودان الگi مۇعالiمiم ماعان كونسەرۆاتورياعا اسپيرانتۋراعا تۇسۋiمە كەڭەس بەردi. تۋرا مەن كەلگەن جىلدارى ەلدە وتە قيىن بولاتىن. تەڭگە اۋىسىپ، قىمباتشىلىقتىڭ قىزىپ تۇرعان كەزi. ناننىڭ ءوزiن كەزەكپەن الاتىنبىز. قالۋ قالاي بولار ەكەن دەپ تاعى ويلاندىم. ءسويتiپ ءجۇرiپ، تاۋەكەلگە باستىم عوي. بiردەن كونسەرۆاتورياعا اسپيرانتۋراعا قابىلداندىم 4 كاتەگوريامەن اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا جۇمىسقا تۇردىم. تەاترداعىلاردىڭ ءبارi داۋىسىمدى تىڭداپ كورiپ، ۇناتىپ قابىلدادى.

– ەڭ العاش قاي ءرولدi وينادىڭىز؟

– ەكi جىل دايىندىق جاساپ، 1995 جىلدىڭ سوڭىندا ساحناعا شىقتىم. ۆەرديدiڭ "تراۆياتا" سپەكتاكلiن ورىنداپ شىقتىم.

– كورەرمەندەردiڭ، ارiپتەستەرiڭiزدiڭ العاشقى پiكiرi قانداي بولدى؟

– «الماتىعا قىتايدان بiر قىز كەلiپتi» دەگەن اڭگiمە قاۋلاپ كەتتi. كوپشiلiكتiڭ ءبارi مەنi "كيتايانكا" دەيتiن. العاشىندا ەلدiڭ ءبارi مەنiڭ داۋىسىمدى قاتتى ۇناتتى. ەكi جىل وقىدىم. پاتەر ماسەلەسi قاتتى قينادى. الماتىنىڭ انا باسىنان مىنا باسىنا كوشiپ-قونىپ ءجۇردiم. كوشپەگەن جەرiم قالمادى. ەكi-ءۇش ايدا بiر كوشەم. 1996 جىلى باعىما قاراي، قىتايدىڭ پرەزيدەنتi قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلدi دە، قىتايشا ءان ايتاتىن ءانشi iزدەپ، سودان مەنi شاقىردى. سول كەزدە ەلباسىمەن العاش تانىستىم. ەلباسى مەنەن: "ازاماتتىقتى الدىڭىز با؟" دەپ سۇرادى. ەكi جىلدان بەرi ساندالىپ جۇرگەن كەزiم. ءبارi ورىسشا سويلەيدi. بiر اۋىز ورىسشا سويلەي المايمىن. "قازاق مەملەكەتi بولا تۇرا، نەگە قازاقشا سويلەمەيدi?" دەپ قايعىرىپ جۇرگەن ۋاقىت. «كەلەسi ايالداما قانداي؟» دەپ قازاقشا سۇرايمىز دەپ، تالاي ۇرىس ەستiدiك. ءسويتiپ، سول كەزدەسۋدەن كەيiن ەلباسى ماعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىعى مەن ەكi بولمەلi پاتەر بەردi.

– سiز تۋرالى "مۇحامەدتiڭ "قىزى" ەلدە قالادى ەكەن. مايرا كەرەي دەپ شىعاتىن بولىپتى" دەگەن اڭگiمەلەر دە شىعىپ ەدi بiر كەزدەرi…

– ويتكەنi، شەتەلدە مايرا كەرەي دەگەن ارتiستiك فاميليا الدىم. ال، بiراق ەلدە مايرا مۇحامەدقىزى بولىپ شىعىپ جۇرەم. مۇندا كەلگەندە كوزiم جەتكەن بiر نارسە، ءار نارسەنiڭ بiر زاڭدىلىعى بولادى ەكەن. كەز كەلگەن ونەر ادامىن العاشقى ۋاقىتتا جاقسى قابىلدايدى. سودان كەيiن، جابىلىپ كەلiپ سىناي باستايدى. جالپى، ءوزiمنiڭ فاميليام وزiمە ۇنايدى. "مۇحاممەد" پايعامبارىمىزدىڭ اتى. مەن وعان ماقتانباسام، ەشقاشان ارلانعان ەمەسپiن. 11-قىركۇيەكتەگi وقيعادان كەيiن "مۇحاممەد، الي، ءسالي" دەگەن سياقتى فاميليالاردىڭ كوبiنەن تەرروريستەردi iزدەي باستادى عوي. "مۇحامەدقىزى" دەگەندە ولاردا تەرروريستiڭ قىزى ما دەگەن وي پايدا بولادى. ونىڭ ۇستiنە فرانتسياداعىلار دا "فاميلياڭىزدى وزگەرتپەسەڭiز بولمايدى" دەگەن سوڭ، كوپ ادامنان اقىل سۇرادىم. ءسويتiپ، ويلانا كەلە "مايرا كەرەي" دەگەن فاميلياعا توقتادىم. "كەرەي" دەگەن سوڭ، بiرەۋلەر رۋعا ءبولiندi دەپ تە سىناپ جاتاتىن شىعار، مەنiڭ رۋعا، جۇزگە بولiنگەن ەشتەڭەم جوق. وزiمە وسى ات ۇنايدى.

– الەمدiك وپەراعا شىعۋ دا وڭاي ەمەس. سiزدiڭ كەلiسiم شارتتارىڭىز فرانتسيامەن قالاي باستالدى؟

– بۇرىن قازاقستاننىڭ وزگە ەلدەردە مادەنيەت كۇندەرi جيi وتەتiن. العاشىندا مۇلدەم توقتامايتىن ەدiك. سول مادەنيەت كۇندەرiنiڭ ارقاسىندا بiرتالاي ەلدەرگە بارىپ كەلدiك. 2002 جىلى فرانتسيانىڭ ۇلكەن تەاترى مەنi تىڭداۋعا شاقىردى. ءۇش ماۋسىمعا كەلiسiم شارت جاساستى. 2006 جىلى بiتۋi كەرەك ەدi، مەنiڭ ونەرiم ولارعا ۇناعان بولۋى كەرەك. قۇدايعا شۇكiر، ءالi جالعاسىپ كەلەدi.

– ەكi ەلدiڭ اراسىندا ءجۇرۋ سiزگە قيىن ەمەس پە؟

– وتە قيىن. ۋاقىتىمنىڭ كوبi سامولەتتە، اەروپورتتا، ۆوكزالدا ءوتiپ جاتادى. ونىڭ ۇستiنە فرانتسيانىڭ بiر قالاسىندا عانا ەمەس، كوپ جەرلەرiنە شىعۋعا تۋرا كەلەدi. سامولەتتەن تۇسە سالىپ، 6-7 ساعات پويىزبەن باسقا قالالارىنا باراسىڭ، ءسويتiپ ۋاقىتىڭ ءوتiپ جاتادى.

– ەۋروپانىڭ قانشا دەگەنمەن، وپەرا جاعىنان دامىپ كەتكەنi بەلگiلi. قازاق كورەرمەندەرiنiڭ وپەرانى قابىلداۋى قالاي؟

– كورەرمەندەرiمiز جامان ەمەس. زال ۇنەمi تولىپ وتىرادى. بiزدiڭ حالقىمىز ادەمiلiكتi جاقسى كورەدi. بارىن تاعىپ، ادەمi كيiنiپ كەلەدi. ال ەۋروپادا مۇلدەم باسقاشا. بiر جىل بۇرىن كونتسەرتتiڭ بيلەتتەرi ساتىلىپ كەتەدi. قۇداي بۇيىرتسا، جاقىندا جۇرەم. مەنiڭ كونتسەرتiمنiڭ بيلەتi بiر جىل بۇرىن ساتىلىپ قويعان. بiزدە ونداي جۇيە جوق. نە بiر اي بۇرىن، نە بiر جۇما بۇرىن كەلiپ جاتادى. جالپى، بiزدiڭ حالقىمىز ونەرلi حالىق قوي، وپەرانى دا شەتكە قالدىرمايدى دەگەن ويدامىن.

– الەمگە تانىمال بولعاننان كەيiن، پەكيننiڭ ساحناسىنا قايتا شىعىپ كوردiڭiز بە؟

– بىلتىر ءۇش بiردەي جەكە كونتسەرتiمدi وتكiزدiم. اراعا ون بەس جىل سالىپ، قايتا بارعاننان كەيiن بە، قىتاي ەلi مەنi جاقسى قارسى الدى. "مايرا ەلiنە كەلiپ، كونتسەرت بەرەدi" دەگەن ۇلكەن جارناما iلiنiپ قويعان. فەستيۆال "پەكيندە كەزدەسەيiك" دەپ اتالادى. وعان كەز كەلگەن ءانشiنi شىعارا بەرمەيدi. بۇل قىتايلاردىڭ ماعان بەرگەن ۇلكەن ابىرويى دەپ ويلايمىن.

– سiز داۋىسىڭىزدى كۇتەسiز بە؟

– بار بايلىعىم وسى داۋىسىم عوي. ونى قالاي كۇتپەيمiن؟

– قالاي كۇتەسiز؟

– سۋىق سۋ جانە شاراپ iشپەيمiن. سۋىق اۋا جۇتپايمىن. موينىمدى قىسى-جازى وراپ جۇرەم.

– سۋىق تيiپ اۋىرىپ قالعان ساتتەرiڭiز بولدى ما؟

– ءازiر ويلاسام قورقام. بiزدiڭ تەاتر گاسترولمەن پەتروپاۆلعا باردى. اياز دەگەن قاتتى، قىرىق گرادۋس سۋىق. تۇماۋ تيiپ، قاتتى اۋىرىپ قالدىم. داۋىسىم شىقپاي قالعان. كەشكە "قىز جiبەك"، ەرتەسi "تراۆياتا". قازiر ويلاپ قاراسام، قۇداي ساقتاپ قالعان ەكەن. ونداي كەزدە ءان ايتۋعا بولمايدى ەكەن. جاستىقتىڭ بۋى، ساحناعا قىزۋلىقپەن شىعىپ كەتكەم عوي. ونىڭ ۇستiنە، باسەكەلەستiك دەگەن ۇلكەن. ەۋروپادا ونداي جوق. كەلiسiم شارت جاسالا ما، سەنiڭ ورنىڭا تالاسپايدى. ال مۇندا باسقاشا. مىسالى، بiر وپەراعا جەتi-سەگiزiمiز تالاسىپ جاتقانىمىز. شىعىپ قالمايىن دەپ جانتالاسىپ، ساحناعا شىققان ءتۇرiم. قالاي ايتىپ شىققانىمدى بiلمەيمiن. مەن تiپتi سويلەي الماي قالعام. بiر قۇدiرەتتi كۇشتiڭ قولداعانى بولار. ەشقاشان ولاي ءان سالمايمىن دەپ شەشتiم. رەنجiپ، كوڭiل كۇيiم بولماي تۇرعان ساتتەردە دە، ءان ايتپاۋعا تىرىسام. جۇرەگiم قالاماعان كەزدە ءان ايتپايمىن.

– ونداي رەنiشتi ساتتەرiڭiز كوپ بولا ما؟

– شارشايمىن. بiزدە جەكە مەنەدجەر دەگەن جوق. كومەكشiڭ جوق. كونتسەرت بەرەتiن بولساڭ، بارiنە ءوزiڭ جۇگiرۋگە تۋرا كەلەدi. ساحناعا شىعاردا، قول-اياعىڭ دiرiلدەپ، قۇلاپ قالام با دەپ، قورقىپ تۇراسىڭ. 2005 جىلى 30 قاڭتاردا استانادا كونتسەرت بەرگەم. قاتتى شارشاپ، قان قىسىمىم تومەن ءتۇسiپ كەتكەن. سوڭعى رەپەتيتسيا كەزiندە كوزiم كورمەي قالدى، كوپشiلiككە بiلدiرمەي، زالدان جولداسىمنىڭ قولىنان ۇستاپ، ابايلاپ شىعىپ كەتتiك. جەدەل جاردەم كورسەتەتiن اۋرۋحاناعا حابارلاسىپ، دارiگەر شاقىرتتىق. دارiگەرلەر جاعدايىمدى كورiپ، دەمالۋ كەرەكتiگiن ەسكەرتتi، ءارi "ساحناعا شىعۋعا بولمايدى" دەپ ايتتى، بiراق ەرتەسi مەن ساحناعا شىعىپ، ءانiمدi تولىق امان-ەسەن ورىنداپ شىقتىم. سول كەشiمە ەلباسى دا كەلiپ تىڭدادى. بۇل اللا تاعالانىڭ قۇدiرەتتi كۇشi، ءارi ساحنانىڭ قۇدiرەتتi كۇشi مەنi ساحناعا الىپ شىققان.

– ەۋروپادا ءبارiن مەنەدجەرلەر اتقارادى عوي، دەمەك.

– ءبارi كەستە بويىنشا جۇزەگە اسادى. شارشامايسىڭ، قاپالانبايسىڭ. ءانiڭدi ايت تا جۇرە بەر. بiر اي رەپەتيتسيا بولعان كۇننiڭ وزiندە ەكi كۇن دەمالىس بەرەدi. انشiلەرگە جاعداي جاسالىنعان. سوندىقتان، ول جاقتا شارشامايمىن، قايتا دەمالىپ قايتام. وسى جەردەگi جۇگiرiسiم كوپ.

– دiنگە سەنەسiز بە؟

– سەنەم. بiر قۇدiرەتتi كۇشتiڭ بار ەكەنiنە سەنەمiن. مەنi جەتەكتەپ، الىپ جۇرەتiنiن سەزەم.

– بارلىق قيىندىققا شىداپ، مويىماي ەلدە ءجۇرسiز. ال، بiزدiڭ كەيبiر تالانتتى جاستارىمىز كەرiسiنشە، سىرتقا كەتiپ جاتقان جوق پا؟

– كەتكەنi دۇرىس. كەزiندە قىتايدا دا وسىنداي بولعان. ولاردى ەش ۇكiمەت ۇستاپ تۇرا المادى. جان-جاققا كەتتi. رەسەيدە دە سولاي بولدى. قازiر سولار شەتەلدە ءوسiپ-جەتiلiپ، ءوز ەلiنە قايتا ورالىپ، ەلi ءۇشiن ەڭبەك ەتiپ جاتىر. وتاننان اسىپ قايدا كەتەدi? اتامەكەن – سەنiڭ ماڭگiلiك قايتاتىن مەكەنiڭ. جاس كەزiڭدە بiلiم جانە تاجiريبە جيناقتاۋىڭ كەرەك. بiز تەك قانا ايلىق جالاقىعا جۇمىس iستەيمiز. وپەرا دەگەن وڭاي ەمەس. جانىڭدى بەرiپ، ايتاسىڭ. وتانداعى جاعداي وسى. تەاتر مەنi ساحناعا شىعارعاننان كەيiن، سەن دە وعان قىزمەت ەتۋiڭ كەرەك، تەاترمەن ەسەپتەسپەيمiن. ال شەتەل مەن ءۇشiن اتاق باسپالداعىنا شىعاراتىن ورىن. بiز جاس مەملەكەتپiز. قازاقتىڭ اتىن الەمگە تانىتۋىمىز قاجەت.

– سiزدi ەۋروپانىڭ ساحناسىنا قازاقستاننىڭ ءانشiسi دەپ شىعارا ما؟

– "مايرا كەرەي. قازاقستان" دەپ تۇرادى. "قازاقستاننان كەلگەن ءانشi" دەپ ايتادى.

– دەمەك، بiزدە وپەرا دامىماعانى عوي.

– جوق، وپەرانىڭ جاقسى-جامان دامىماعاندىعى ەمەس، بiزدە جاقسى باسشى جوق. دومينوگو ءوزi باسشى،ءوزi ءانشi، ءوزi ديريجەر. ەكi بiردەي تەاتردى باسقارادى. ول ەكi تەاتر بۇرىن قۇلدىراپ قالعان-تۇعىن. وسى كiسi جۇگiرiپ ءجۇرiپ، دەمەۋشi iزدەپ تاۋىپ، تەاتردىڭ اتىن الەمگە تاراتتى. وعان بارىپ ايتۋ – ءانشi ءۇشiن ۇلكەن قۇرمەت. سوندىقتان، تەاتردى الەمدiك ارەناعا شىعارۋ ءۇشiن مىقتى باسشى كەرەك. تەاترلاردى جۇلدىزدار ۇستاپ تۇرادى. بiزدە ونداي جوق. مەن كەتسەم، مەنiڭ جالاقىم توقتايدى. «كەتتiڭ-اۋ، كەلدiڭ-اۋ» دەمەيدi. بۇل جەردەگi باسشىلار جۇلدىزداردى باعالاي بiلمەيدi. وعان ۇكiمەتتiڭ قولداۋى كەرەك. دامىعان ەلۋ ەلدiڭ قاتارىنا كiرەمiز دەپ جاتىرمىز.سوندىقتان، بiزدiڭ ەلدi الدىمەن ونەر مەن سپورت قانا الەمگە تانىتا الادى.

– ەلگە بۇكiل وتباسىلارىڭىزبەن كوشiپ كەلدiڭiزدەر مە؟

– جوق، اتا-انام ءالi سوندا تۇرادى. ولاردى اكەلۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مەن وپەرا ايتىپ، اندا-مۇندا شاۋىپ كەتەم. "بار تاپقان اقشاڭدى تۆورچەستۆوڭا جۇمسا. كوشi-قون ارقىلى شاقىرىپ جاتسا، بارارمىز"،– دەيدi.

– بiراق، ەلگە كەلگiسi كەلەدi عوي.

– ارينە، وتانىنا كiمنiڭ كەلگiسi كەلمەيدi?

– جالپى، قىتايداعى قازاقتار تۋرالى بۇگiندە ءتۇرلi اڭگiمەلەر ايتىلىپ جاتىر. "قىتايداعى قازاقتار قىتايلانىپ بارادى" دەيدi.

– ءاربiر مەملەكەتتiڭ ءوزiنiڭ ۇستانعان ساياساتى بار. وعان اڭگiمە ايتا المايسىڭ. ولاردا زاڭ كۇشتi. بۇكiل دۇنيەجۇزi سولاي. ەلدiڭ الدىنا شىعىپ، قىزمەت اتقارعىڭ كەلسە، سول مەملەكەتتiڭ تiلiن بiلiپ، تiرلiگiن iستەۋiڭ كەرەك.

– سiزدە سوندا قىتايشا ءان ايتىپ باستادىڭىز با؟

– مەن قىتايدا ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتiندە وقىدىم. ەلۋ التى ۇلتتىڭ ءبارiنiڭ ءانiن ايتىپ، كيiمiن كيدiم.

– مايرا اپاي، سiزدi حالىق اندەرiن دە جاقسى ورىندايدى دەپ ەستiدiك.

– ءوزiمنiڭ داۋىسىما سالىپ، كلاسسيكالىق تۇردە ايتام. "اعاجاي التاي" دەگەن ءاندi انامنان ەستiپ ءوستiم. ەلگە كەلگەندە العاش ايتقان ءانiم دە وسى بولدى.

– ويناعىڭىز كەلگەن ءرولدi ورىنداي الماي قالاتىن ساتتەرiڭiز كەزدەسە مە؟

– ونداي رولدەرiم بولادى. كەيدە ەۋروپادا ايتقان اريالارىمدى ەلدە ايتقىم كەلەدi. بۇرىن تراگەديالىق رولدەردi كوپ ورىندايتىنمىن. قازiر كومەديالىق رولدەردi الىپ ءجۇرمiن. "سول رولدەرiمدi ەلiم كورسە عوي، قالاي ايتاتىنىمدى بiلسە عوي" دەپ، ارماندايمىن. سوسىن انا سۇتiممەن بەرگەن حالىق اندەرiن ورىنداعىم كەلەدi. انام كوپ ايتايىن. "ەلدiڭ، جەردiڭ، حالىقتىڭ ءداستۇرiن سوندiرمەۋ – سەنiڭ باستى بورىشىڭ"،– دەپ جيi ايتىپ وتىراتىن. اكەم بەس جۇزدەي حالىق ءانiن جيناپ، جارىققا شىعاردى. 2007 جىلى قۇرمانعازى وركەسترiمەن "Iنجۋ-مارجان" اتتى العاشقى كومپاكت ديسكiمدi جازدىم. ول ديسكiگە ون التى حالىق ءانi – "دۇنيە-اي، قاپەز"، "توعجاننىڭ سىڭسۋى"، "اعاجاي، التاي" سياقتى اندەر ەنگiزiلiپ وتىر. موڭعولداعى قازاقتاردىڭ حالىق اندەرi دە بار. اكەم جيناعان iنجۋ-مارجاندى ەلگە جەتكiزسەم، تىڭداتسام دەگەن ارمانىم بار. قازاقتا ءداستۇرلi مەكتەپتەر كوپ عوي. مەنiكi اكادەميالىق مانەر. قازاقتىڭ اندەرi اريادان كەم ەمەس، كەڭ داۋىستى كەلەدi.

– العاش ەلگە كەلگەنiڭiزدە ءوزiڭiز راديودان تالاي داۋىسىن ەستiگەن انشiلەرمەن جۇزدەسە الدىڭىز با؟

– ەڭ العاش باتاسىن بەرگەن، ماعان اقىلىن ايتىپ، كەڭەس بەرگەن – ءانشi اعام ەرمەك سەركەباەۆ. تالاي كونتسەرتتەردە شىعىپ، گۇلiن ۇسىندى. باسقا انشiلەردەن ونداي ىقىلاس كورگەم جوق. ەرمەك اعامنىڭ جولىن بەرسiن دەپ تiلەيمiن.

– جولداسىڭىز دا ونەرگە جاقىن ادام با؟

– جوق، ول سپورتپەن شۇعىلدانادى.

– ول كiسi سiزدiڭ ارلى-بەرلi جۇگiرiستەرiڭiزدi تۇسiنە مە؟

– ول بۇرىن ءوزi دە تالاي چەمپيون بولعان. مەن ستۋدەنت بولىپ جۇرگەن كەزدە، الەمنiڭ تالاي ەلدەرiن شارلاپ شىققان، قىتايدىڭ بiرiنشi دارەجەلi سپورت شەبەرi. ەڭ جاقىن دوسىم، سەرiگiم. ول كارەراسىن ەرتە جاساپ كەتكەن سوڭ، ماعان ۇنەمi قولۇشىن بەرiپ وتىراتىن، كومەكتەسەتiن جالعىز ادام.

– الەمدi تالاي شارلاپ ءجۇرسiز. قازاقتىڭ اۋىلدارىنا بارىپ كوردiڭiز بە؟

– ابايدىڭ 150 جىلدىعى تۇسىندا، پوەزبەن بارعانىمدا اقتوبە، قىزىلوردا سياقتى وبلىستاردى ارالاعانىم بار.

– قىتايداعى قازاقتاردىڭ اۋىلى مەن ەلiمiزدەگi قازاق اۋىلدارىنىڭ جاعدايىن سالىستىرىپ كوردiڭiز بە؟

– ودان بەرi دە كوپ ۋاقىت ءوتتi عوي. سول جىلدارى اۋىلدىڭ جاعدايى وتە قيىن بولاتىن. ال قىتايداعى قازاقتاردىڭ اۋىلدارىندا تەلەفون، تەلەارنا باياعىدا دامىپ كەتكەن. مالشىلار دەگەن مالدىڭ سانىن كوبەيتiپ جiبەرگەن. ول جاقتا مالدىڭ ەتi بۇل جاقپەن سالىستىرعاندا وتە ارزان. ونىڭ ۇستiنە، ۇكiمەتتiڭ اۋىلدارعا ۇستانعان وتە جاقسى ساياساتى بار. مەنiڭ بۇگiنگi ارمانىم – اۋىل-اۋىلدى ارالاپ، شىعارماشىلىق كەشiمدi وتكiزسەم دەيمiن. سوندا تاعى بiر رەت تانىسىپ كورەرمiن.

– دوستارىڭىز كوپ پە؟

– مەنiڭ دوستارىم – مەنiڭ شىعارماشىلىعىمدى سۇيەتiن ادامدار دەپ ويلايمىن. شىن ايتسام، دوس بولۋعا ۋاقىتىم جوق. ومiردە نەبiر جاقسى ادامدار بار عوي، بiراق، ەڭ جاقىندارىم – تۋىس-تۋعاندارىم.

– ەلدە سiزدi ناسيحاتتاپ جاتاتىن باق كوپ. شەتەلدە باق بەتتەرiنە جيi شىعاسىز با؟

– جوق، ول جاقتا مۇلدەم باسقاشا. سىنشىلار بار. سەنەن سۇراپ جاتپايدى. «جاقسى» دەسە، جاقسى، «جامان» دەسە جامان دەپ جازادى. العاشىندا مەن تۋرالى جازىلعان سىندار دا بولدى. قازاقستاننان كەلiپ، قازاقتىڭ قىزى ۇلكەن تەاتردا ونەر كورسەتiپ جاتقانىن ولار تۇسiنە قويماعان شىعار. مەنiڭ ونەرiمدi كورگەننەن كەيiن، داۋسىمدى تىڭداعاننان سوڭ، كوزقاراستارى وزگەردi عوي.

– ەۋروپاعا كەتكەن كەزiڭiزدە بۇل جاقتاعى سپەكتاكلدەرiڭiزبەن سايكەس كەلمەيتiن ساتتەر دە كەزدەسەتiن شىعار.

– ءيا. بiزدiڭ تەاترىمىز يتاليانىڭ كومپوزيتورى دونيتسەتتiنiڭ "ليۋچيا دي لاممەمور" دەگەن وپەراسىن ناۋرىزدىڭ سوڭىندا قويعالى جاتىر. "ليۋچيانى" ورىنداي الاتىن بiر-ەكi-اق ءانشi بار. ول وتە قيىن پارتيالاردىڭ بiرi. بۇل ءرول مەنiڭ كوپتەن كۇتكەن رولدەرiمنiڭ بiرi ەدi. وكiنiشكە قاراي، مەنiڭ ەۋروپاداعى كەلiسiم شارتىمنىڭ ۋاقىتىمەن سايكەس كەلiپ قالعاندىقتان، شارتتى بۇزا المايمىن. قۇداي بۇيىرتسا، ايتاتىن شىعارمىن دەپ وتىرمىن.

اڭگىمەلەسكەن گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button