ورالمان تاعدىرى — قازاق تاعدىرى

جاقىندا "تەمiرقازىق" پiكiرسايىس كلۋبىندا "قازاقستاندا ورالماندار قاشانعى "وگەي بالا" كەيپiن كيمەك؟" اتتى تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتi. نەگiزگi باياندامانى "جەرۇيىق" قوعامدىق بiرلەستiگiنiڭ توراعاسى بولاتبەك تولەپبەرگەن جاسادى.

جيىنعا قاتىسۋشىلاردىڭ ءسوز لامiنەن ۇققانىمىز – كۇنi بۇگiنگە دەيiن قازاقستان قوعامىندا ورالماندارعا دەگەن كوزقاراستىڭ دۇرىس قالىپتاسپاي وتىرعاندىعى جانە ولاردىڭ قوعامدا وزگە توپتارمەن ارالاسپاي، جەكە-دارا جۇرگەنi. بۇعان كiم كiنالi? ورالماندار قازاقستانعا ورالا باستاعان 17 جىلدا ولاردى وزiندەي قابىلداي الماي وتىرعان قوعام با، جوق، وزەگiنەن تەۋiپ وتىرعان بيلiك پە؟ ءدال وسى جەرگە كەلگەندە، ەشكiم دە جاۋاپ تاپپاي توسىلىپ قالعانى راس.

ال، "ۇلت تاعدىرى" قوعامدىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى دوس كوشiم ورالمانداردى جەكە بiر قوعامدىق ياكي ساياسي ۇيىم قۇرۋعا شاقىردى. دوس مىرزا قازاقستاندا ورالمانداردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە ات سالىسىپ جۇرگەن بiرنەشە قوعامدىق ۇيىمنىڭ بارلىعىنان حاباردار ەكەنiن، بiراق، ەشقايسىسىنىڭ iستەپ جاتقان جۇمىسىن بiلمەيتiندiگiن ايتتى. بىلتىر "سەيمار گرۋپپ" مەتسەناتتار توبىنان 100 مىڭ دوللاردى قانجىعاسىنا بايلاپ، iزiم-قايىم جوعالعان وزبەكستاندىق ورالمان ارتىقباي ۇكiباەۆ باستاعان قازاقستان ورالماندار وداعى رەسپۋبليكالىق بiرلەستiگiن عانا اتاي الدى. دوس كوشiم قازiر ۇلتتىق ۇيىمداردىڭ الدىندا نەگiزگi ءۇش ماسەلە – جەر، تiل جانە ورالماندار ماسەلەسi تۇر دەگەندi ايتتى. سويتە تۇرا، ورالمانداردى جەكە ساياسي پارتيا قۇرۋعا ۇندەدi.

قازiر قازاقستان بiرتۇتاس ۇلتتىق يدەيا توڭiرەگiندە جۇمىلا الماي وتىرعانى اركiمگە ايان. بۇگiندە ەكi ءتۇرلi يدەولوگيا، ەكi ءتۇرلi مادەني ورتانىڭ ءوزارا كۇرەسiنiڭ كۋاسi بولىپ جۇرگەنiمiز انىق. ورىستiلدiلەر مەن قازاقتiلدiلەردiڭ ءوزارا تارتىسىنا ءۇشiنشi توپ – ورالمانداردىڭ كەلiپ قوسىلۋى قا¬لاي بولار ەكەن؟ ەگەر، "ورالمان" پروبلەماسىن قازاق ماسەلەسiنەن ءبولiپ قاراي المايتىن بولساق، ەندەشە نەگە ولاردى جەكە پارتيا قۇرۋعا شاقىرۋىمىز كەرەك؟ وسى جاعى بiزدi ويلانتىپ تاستادى.

دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار "ورالماندار – قوعامنىڭ وگەي بالاسى ما؟" دەگەن ساۋال توڭiرەگiندە جاۋاپ iزدەپ وتىر. بiزدiڭشە، تەك ورالماندار عانا ەمەس، تاۋەلسiز قازاقستاندا مەملەكەتتiڭ يەسi قازاقتىڭ ءوزi "وگەي بالا" كەيپiن كيiپ ءجۇر. ەگەر، ورالمان ماسەلەسi شەشiلمەسە، ونى وزگەدەن ەمەس، وسى قازاق ماسەلەسiنەن iزدەگەن ءجون سەكiلدi. ايتالىق، قازاق قۇندىلىقتارى اسپەتتەلمەي وتىرعان، تiلi ەسiگiنەن سىعالاپ، حالقى قالا ماڭىنان سالىپ العان قارا كۇركەسiنەن ايرىلىپ وتىرعان بۇگiنگi قوعامدا قازاقتىڭ ۇپايى تۇگەل دەپ ايتا الامىز با؟ ال، قازاق ماسەلەسiنiڭ بىلاي ۋشىعا تۇسكەنi كiم-كiمدi دە بەيجاي قالدىرا المايدى. ەلiن، جەرiن، وتانىن كوركەيتۋ ءۇشiن، ءوزi تiرلiك ەتiپ وتىرعان جىلى ۇياسىن سۋىتىپ، ات ارىتىپ كەلiپ جاتقان ورالماننىڭ قازاق ماسەلەسiنە قابىرعاسى قايىسپايدى دەپ كiم ايتا الادى؟ بۇل – بiرiنشiدەن. ەكiنشiدەن، اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق جۇمىس iستەپ جاتقان ورالمان ۇيىمدارى جوق دەلiك، ولار ءوزارا اۋىزبiرلiكتە ەمەس دەلiك، ال، ۇلتتىق ۇيىمداردىڭ كوز كورiپ، كوڭiل تولار قانداي iسiن ايتۋعا بولادى؟ ۇلتتىق ۇيىمدار دەگەندە، اۋىزعا iلiگەتiن قانداي قوعامدىق بiرلەستiك بار؟ بۇل دا ويلانتادى. ۇشiنشiدەن، ۇلتتىق ماسەلەنiڭ شەشiمiن تاپپاي وتىرعانى – ورالمان ماسەلەسi بولسا، ول نەگە ۇلتتىق ۇيىمداردىڭ iس-شارالارىنان تىس قالۋى كەرەك. ول ءۇشiن نەگە ورالمان پارتياسىن قۇرۋ قاجەتتiگi تۋادى؟ تورتiنشiدەن، "ورالمان" دەگەن اتاۋدىڭ ءوزi ءوزiمiزدi وزەگiمiزدەن تەپكەندەي اسەر قالدىرادى ەكەن. بۇل اتاۋ – شەتتەن كەلiپ جاتقان قانداستارىمىزعا بەلگiلi دەڭگەيدە كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا، ولاردىڭ زاڭدىق قۇقىعىن انىقتاۋ ءۇشiن قولدانىلعان تەرمين دەلiك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىن ازاماتتىعىن العان كۇننەن "ورالمان" دەگەن ات ۇمىتىلۋى قاجەت. بiزدەن وزگە وركەنيەتتi قوعام بولاتىن بولسا، بۇل سولاي بولار دا ەدi. ال، بiز كەلگەنiنە الدىنا 50، سوڭىنا 10 جىل بولسا دا، "ورالمان" اتاۋىن تەلiپ، باسقا اۋىلدىڭ مالىنداي، ۇيiرiمiزگە قوسۋدان ات تونىمىزدى الا قاشامىز. سول سەبەپتi دە، "ورالماندار" قوعامدا جەكە-دارا بiر توپ رەتiندە قالىپتاسىپ كەلەدi. دەمەك، قوعامدا يدەولوگيالىق ۇگiت-ناسيحاتتىڭ سولعىندىعىنان، ولارعا دەگەن كوزقاراستىڭ وزگەشەلiگiنەن بۇگiندە وسىنداي كوزقاراس قالىپتاستى.

"جەرۇيىق" قوعامدىق بiرلەستiگiنiڭ توراعاسى بولاتبەك تولەپبەرگەن كەيبiر اۋىلدارداعى جەرگiلiكتi قازاقتار مەن ورالماندار اراسىندا ءوزارا قاقتىعىستاردىڭ ورىن العاندىعىن ءسوز ەتەدi. بۇنداي دەرەكتەردەن بiز دە حاباردارمىز. بiراق، بۇل دا حالىقتىڭ الەۋمەتتiك دەڭگەيiنiڭ تومەندiگiنەن تۋىنداپ وتىرعاندىعىن ەسكەرۋiمiز كەرەك. ماسەلەن، اۋىلدا تۇرمىسى تومەن قازاق شەتتەن كەلiپ ازىن-اۋلاق مەملەكەتتiڭ كومەگiنە قول جەتكiزiپ جاتقان قانداسىنا كوز الارتۋى دا مۇمكiن. قىزعانىشتىڭ قىزىل يتi ولاردى ءوزارا قاقتىعىستىرىپ قويىپ وتىر. سول سەبەپتi دە، "مەملەكەتتiك كوشi-قون كۆوتاسىن" وزگەرتەتiن مەزگiل جەتتi. قازاقستانعا كەلۋشiلەردi قولداۋدىڭ باسقا بiر جۇيەسiن ويلاپ تابۋ قاجەت سەكiلدi. مىسالى، 10 سوتىق جەر تەلiمiن تەگiن بەرiپ، ءۇي-جاي سالىپ الۋىنا مۇمكiندiك جاساۋ قاجەت پە؟ نەمەسە، ءوسiمسiز نەسيە ۇسىنعان ءجون بە؟ ايتەۋiر، بۇگiنگiدەي نارىعى قىزىپ تۇرعان زاماندا ولاردىڭ قوعام ومiرiنە بەيiمدەلiپ كەتۋiنە قانداي دا بiر ىقپال ەتۋ قاجەت سياقتى. ال، ولاردى بۇكiل-ءبۇتiن قوعام تىنىسىنان ءبولiپ الىپ، جاڭا بiر ساياسي توپ جاساقتاۋدىڭ، بiزدiڭشە، ەش قاجەتi بولا قويماس.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button