داعدارىس-2007: ازيالىق ايماقتاعى احۋال

داۆوستاعى باسقوسۋدا امەريكالىق ەكونوميكانىڭ كۇيرەۋiنە قاتىستى ايتىلعان قاۋiپتەردi حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ كوپشiلiگi "الەمدiك ەكونوميكانى دامۋشى ەلدەر قۇتقارادى" دەپ تويتارۋعا تىرىسقان ەدi. شىن مانiسiندە سولاي ما؟ ءدال قازiرگi ازيالىق نارىقتاعى احۋالدىڭ شيەلەنiسۋiنە نە سەبەپ؟ ەكسپورت كولەمiنiڭ قىسقارۋى نەگە اكەپ سوعادى؟

دۇنيەجۇزiن الاڭداتقان قارجىلىق داعدارىستىڭ الەگi ءالi بiتكەن جوق. بۇعان دەيiن حالىقارالىق ساراپشىلار امەريكالىق ەكونوميكا رەتسەسسياعا ۇشىراعان كۇننiڭ وزiندە، الەمدiك ەكونوميكانى دامۋشى ەلدەردiڭ، اسiرەسە، ازيالىق ەكونوميكانىڭ قۇتقاراتىنىنا كادiمگiدەي سەنەتiن. بiراق بiرنەشە كۇننەن بەرi حالىقارالىق قور نارىعىنداعى تىنىمسىز قۇلدىراۋلار مەن تومەندەۋلەر كوڭiلدەرگە كۇدiك ۇيالاتا باستادى. ويتكەنi، كۇيرەۋلەردiڭ كەسiرi ەكسپورتتىڭ قىسقارۋىنا، ال مۇنىڭ سوڭى كiرiس پەن پايدانىڭ ازيۋىنا اكەپ سوعارى بەلگiلi. ساراپشىلاردىڭ كەيبiرi ەكسپورتقا كەلگەن كەدەرگi جاپونيادا رەتسەسسيانىڭ قايتالانۋىنا ىقپال ەتۋi مۇمكiن ەكەندiگiن ايتادى.

امەريكالىق سۋبستاندارتتى قۇندى قاعازدارعا سالعان سالىمدارىن ءوز كۇشتەرiمەن ساقتاپ قالۋىنا قاتىستى ەسەپ جاريالانىسىمەن، حالىقارالىق نارىقتاعى قىتايلىق بانكتەردiڭ اكتسيالارى كۇرت قۇلدىراي باستادى. ەگەر حالىقارالىق ينۆەستورلار تاۋەكەلدi اكتيۆتەردەن اقشالارىن الا قاشۋىن توقتاتپاسا، ازيالىق ايماقتاعى iسكەرلiك جانە تۇتىنۋشىلىق بەلسەندiلiك تومەندەپ، سەنiمگە سەلكەۋ تۇسەدi. ونىڭ ۇستiنە، سينگاپۋر، گونكونگ، مالايزيا سياقتى ەكونوميكاسى ءالسiز ايماقتاردا ەكسپورتتىڭ ۇلەسi 20 پايىزعا تەڭ. بىلتىر سينگاپۋردىڭ اقش-قا ەكسپورتى 11%-عا، مالايزيانiكi 16%-عا تومەندەگەن. ەسەسiنە، وزگە دامۋشى ەلدەر مەن ەۋروپالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەرگە تاسىمالداناتىن تاۋارلار مولشەرiنiڭ ارتۋىنىڭ ناتيجەسiندە عانا ەكسپورت كولەمi 6%-عا كوتەرiلگەن. ارينە، بۇل كورسەتكiش 2007 جىلدىڭ باسىمەن سالىستىرعاندا، كادiمگiدەي از. بiراق "بارىمەن بازار" دەمەسكە شارا تاعى جوق. ەۋروپاداعى سۇرانىستىڭ كولەمi تومەندەسە دە، امەريكالىق قوعامعا جونەلتiلەتiن ەكسپورت نەبارى 1 پايىز يۋانعا ازايعان.

ايتپاقشى، وتكەن اپتادا 2008 جىلدىڭ قاڭتار ايىنا ساراپتاما جاساعان حالىقارالىق Standart&Poor’s رەيتينگتiك اگەنتتiگi حالىقارالىق قور نارىعىنىڭ 5،2 ترلن. دوللارعا زيان شەككەنiن انىقتادى. دامۋشى ەلدەر نارىعىنىڭ شىعىنى – 12،44%، ال دامىعان ەلدەر نارىعى – 7،83%. سونىڭ iشiندە جاپونيانىڭ قور نارىعى – 4،7 پايىز، نيۋ-يوركتە – 6،07 پايىز، لوندوندىق بيرجا – 8،85 پايىز، پاريجدiك بيرجا – 12،27 پايىز. الەمنiڭ 52 بيرجاسىنىڭ iشiندەگi تەك ەكەۋi عانا قۇلدىراۋدان امان قالعان.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button