قىتايدان تەمIرجول تارتىلماق

اسپاناستى ەلi سولتۇستiك-باتىس ايماعىن ورتالىق ازيامەن شەكتەستiرەتiن تەمiرجول قۇرىلىسىن قولعا الماق. قازاقستان، قىرعىزستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ كورiگiن قىزدىرعان قىتايلار تاۋار تاسىمالدايتىن جولداردى كوبەيتۋگە مۇددەلi.

پەكيننiڭ مۇنداي قادامى باتىس پەن شىعىستىڭ قىزعانىشىن تۋدىردى. اسiرەسە، ورتالىقازيالىق ايماقتاعى ەنەرگەتيكالىق قورلارعا قىزىعاتىن اقش پەن ءۇندiستان قىتايلاردىڭ دەربەستiككە قاتىستى ارەكەتiن قۇپتاي قويماسى انىق. ونىڭ ۇستiنە، ەنەرگەتيكالىق قورلاردى تەڭiز جولدارى ارقىلى تاسيتىن اسپاناستى ەلi امەريكانىڭ ىقپالىنداعى تاياۋشىعىستىق مۇناي مەن گازدان بولەك بالامالى جولداردى تابۋعا تالپىنۋدا. قازاقستان مەن قىتايدىڭ تەمiرجول تارماقتارى ازiرگە 460 شاقىرىمدىق ءۇرiمشi-الاتاۋمەن شەكتەلەدi. بىلتىر 2006 جىلمەن سالىستىرعاندا، جۇك اينالىمى 60 پايىزعا دەيiن ءوسiپتi. دەمەك، تەمiرجولدىڭ قاۋقارى مەن قارىمىنا كوڭiل ونشا تولمايدى. سوندىقتان پەكين بيىل قورعاس شەكارالىق ءبولiمiن سارىوزەكتەگi iشكi تەمiر جولدارمەن بايلانىستىراتىن تاعى بiر جوبانىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا بەكiنiپ وتىر. 200 شاقىرىمعا سوزىلاتىن جوبانىڭ قۇنى 861 ملن. دوللار. سونداي-اق، قىتايلاردىڭ قاشعار قالاسىنان قىرعىزستانعا، ودان ارى وزبەكستانعا قاراي سوزىلاتىن تەمiرجول دا سالىنا باستايدى. بۇل جوبا 2010 جىلى قولدانۋعا بەرiلەدi دەپ جوسپارلانۋدا. ازiرگە باتىس قازاقستان – باتىس قىتاي مۇناي قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتi. ورتالىقازيالىق كومiرسۋتەگiلەر ءۇشiن كۇرەستە وزگەلەرگە ەسە جiبەرiپ الماس ءۇشiن قىتايلار بارىن سالۋدا.

"قارا التىننىڭ" تارتىسى

ساياسي بيلiك اراسىنداعى "ەكونوميكالىق كۇرەستiڭ" كەسiرiنەن اقش ۆەنەسۋەلالىق مۇنايدان قاعىلۋى مۇمكiن. اپتا باسىندا اعىلشىنداردىڭ سوتى Exxson كومپانياسىنىڭ ۆەنەسۋەلانىڭ مەملەكەتتiك Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) كومپانياسىنىڭ ۇستiنەن ايتقان 12 ميلليارد دوللارلىق اكتيۆiن توقتاتۋ تۋرالى شاعىمىن قاناعاتتاندىردى.

بريتاندىقتارعا تiسiن قايراعان پرەزيدەنت ۋگو چاۆەس اقش-قا تاسىمالداناتىن "قارا التىننىڭ" اعىنىن تەجەپ تاستايمىن دەپ قورقىتتى: "ەگەر بiزگە شىعىن كەلتiرۋگە تىرىساتىن بولساڭدار، قۇراما شتاتتارعا بiر تامشى دا مۇناي تاتتىرمايمىز". اعىلشىندىق كاسiپورىننىڭ سوتقا شاعىمدانۋىنا ۆەنەسۋەلاداعى مۇناي ءوندiرۋشi شەتەلدiك كومپانيالارعا قويىلاتىن تالاپتاردى جاڭالاۋى تۇرتكi بولعان. بىلتىر ۋگو چاۆەس ورينوكو وزەنiندەگi كەن ورىندارىن مەملەكەتتiك مەنشiككە وتكiزۋ تۋرالى قۇجاتقا قول قويعان ەدi. اتالعان قۇجاتقا سايكەس، ۆەنەسۋەلاداعى مۇناي سالاسىندا ەڭبەك ەتەتiن شەتەلدiك كاسiپورىنداردىڭ بارلىعى دا 2007 جىلدىڭ 1 مامىرىنا دەيiن ۇلەستەرiنiڭ 60 پايىزىن مەملەكەتتiك PDVSA كومپانياسىنا ءوز ەرiكتەرiمەن وتكiزۋi تيiس بولاتىن. مۇنداي تالاپپەن BP PLC، Chevron Corp.، Total S.A.، Statoil ASA كاسiپورىندارى بiراۋىزدان كەلiسكەن. كەلiسiمشارتتاردى قايتا قاراستىرعاننان كەيiن ورينوكوداعى كەن ورىندارىن يگەرۋگە قاتىستى جوبالارداعى PDVSA-عا تيەسiلi 40 پايىز ۇلەس 60-قا دەيiن ءوستi. Exxson Mobil Corp. مەن ConocoPhillips باستاپقىدا كەلiسiمiن بەرگەنمەن، كەيiن ۆەنەسۋەلاداعى مۇناي وندiرۋگە قاتىستى كەلiسiمشارتتى جاساسپايتىندىقتارىن مالiمدەدi. ساراپشىلار قاۋىمى مۇنىڭ سەبەبiن چاۆەستiڭ ساياساتىنىڭ كەسiرiنەن iرi شەتەلدiك كومپانيالار شىعىنعا بەلشەدەن باتۋىمەن تۇسiندiرەدi.

ۋكراينا دسۇ-عا قابىلدانا ما؟

"جالقىنسارى توڭكەرiستەر" تولاستاماعان ۋكراينا دۇنيەجۇزiلiك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشەلiككە قابىلدانۋعا بiرنەشە جىلدان بەرi تالپىنىپ كەلەدi. ەگەر ەلدەگi ساياسي تارتىس توقتاماسا، رەسمي كيەۆتiڭ دسۇ-عا قابىلدانباۋى بەك مۇمكiن. جوعارعى رادانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا پرەزيدەنت يۋششەنكو حالىققا جولداۋىن جەتكiزۋi تيiس بولاتىن.

بiراق ەكi شەنەۋنiكتiڭ توبەلەسiنەن كەيiن يۋششەنكو ەلگە ءسوز ارناماق تۇرماق، داۋىس بەرۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ قالدى. ويتكەنi، كيەۆتiڭ اكiمi iشكi iستەر مينيسترiن "مەنi بوپسالادى، پارا تالاپ ەتتi" دەپ ايىپتايمىن دەپ ءجۇرiپ مينيستردەن شاپالاق جەپ قالۋىنىڭ سوڭى بيلiكتەگi ونسىز دا شيرىعىپ تۇرعان احۋالدى ۋشىقتىرىپ جiبەردi. لۋچەنكو مەن چەرنوۆەتسكي توبەلەسiنە قاتىستى تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندىسىن جاريالامايىنشا، جوعارى رادا پرەزيدەنتتi داۋىس بەرۋ قۇقىعىن قايتارمايمىز دەپ قورقىتتى. بiراق وعان يۋششەنكونىڭ باسى اۋىرمايتىن ءتارiزدi. ويتكەنi، پارلامەنتتە ءوزارا قىرقىسىپ جاتقاندا، ول دسۇ-عا مۇشەلiككە وتۋگە قاتىستى قۇجاتتارعا قول قويدىرۋ ماقساتىندا شۆەيتسارياعا ۇشىپ كەتكەن. كەيبiر ساراپشىلار ۋكراينا حالىقارالىق ۇيىمعا قابىلدانعان كۇننiڭ وزiندە ونىڭ ۇتارى شامالى دەيدi. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق جىلدان جىلعا ءوسiپ كەلەدi. سوڭعى 4 جىلدا ەكi ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى 3،4 ەسەگە وسكەن. قر يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترi عالىم ورازباقوۆتىڭ مالiمدەۋiنشە، قازاقستان ۋكراينادان كولiكتiك قۇرال-جابدىقتاردى تاسىمالداۋعا دەن قويعان.

ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button