"كاسپيسكي" بانكiنiڭ باسقارما توراعاسى ميحايل لومتادزە: تۇراقتىلىق پەن سەنIم — باستى قاعيدامىز

قارجى الاڭىنداعى قاربالاس ءالi اياقتالعان جوق. داعدارىستىڭ داۋىلىنا ۇشىراعان ەلدەر ەستەرiن جيناۋ ۇستiندە. ەكونوميكالىق احۋالعا كەرi اسەر ەتكەن نەگiزگi ماسەلەلەر كۇن تارتiبiنە شىقتى. "تۇركiستاننىڭ" بۇگiنگi قوناعى — "كاسپيسكي" بانكiنiڭ باسقارما توراعاسى ميحايل لومتادزە مىرزامەن وتكiزiلگەن سۇحباتقا 2008 جىلعى الەمدiك قارجىلىق احۋال، حالىقارالىق بيرجاداعى كوڭiل-كۇي، وتاندىق بانكتەر جۇرگiزۋi تيiس قارجىلىق ساياسات، ينفلياتسيامەن كۇرەس سياقتى باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەر ارقاۋ بولدى.

"بانك سالاسى ۇكIمەتتIڭ كومەگIنە ءزارۋ"

– ميحايل، بiرنەشە ايعا سوزىلعان الەمدiك قارجىلىق داعدارىستىڭ قازاقستاندىق بانك جۇيەسiنە تيگiزگەن اسەرi قانداي؟ 2008 جىلى ەكونوميكالىق احۋال ۋشىعا تۇسپەي مە؟

– نەگiزi الەمدiك قارجىلىق داعدارىسقا سەبەپ بولعان – امەريكالىق يپوتەكالىق داعدارىس. وسىنىڭ كەسiرiنەن قارجىلىق كومپانيالار وراسان زور شىعىنعا ۇشىرادى. Morgan Stanley، Merrill Lynch، UBS، Citigroup سەكiلدi كوپتەگەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگi بانكتەردiڭ باسشىلارى قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەر سانىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى. بۇل دۇنيەجۇزiلiك قارجى سالاسىنداعى ينۆەستورلار سەنiمiنiڭ كۇرت تومەندەۋiنە اسەر ەتتi. سەنiمiنەن ايىرىلعان بانكتەر قارجى تاپشىلىعىنا تاپ بولدى. ينۆەستورلار تاراپىنان كورسەتiلەتiن قارجىلىق قولداۋدىڭ شەكتەلۋi سالدارىنان بانكتەر بiرiن-بiرi قارجىلاندىرۋدى توقتاتتى. وسىنداي كەلەڭسiز جايتتاردىڭ ءبارi جيناقتالا كەلە بۇعان دەيiن بانك سالاسىنا ءبولiنiپ كەلگەن قاراجاتتىڭ اياقاستىنان جوعالىپ كەتۋiنە اكەپ سوقتى. بۇل قازاقستاندى دا اينالىپ وتپەدi. ويتكەنi، قازاقستاندىق بانك جۇيەسi تمد ەلدەرiنiڭ بانك جۇيەسiنەن بەلگiلi بiر دەڭگەيدە سىرتقى تاۋەلدiلiگiمەن ەرەكشەلەنەدi. حالىقارالىق قارجىلىق قۇرىلىمداردان بەرiلەتiن قاراجات توقتاسىمەن، قارجىلىق قاۋقارى السiرەگەن قازاقستاندىق بانكتەر iشكi قارىزداردى وتەۋگە پايدالانۋعا ءماجبۇر بولدى. نەسيەلiك قورجىن مەن اكتيۆتەردiڭ ازايۋى سوندىقتان. بۇل بiرiنشi كەزەكتە قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەر ەتكەنi ءسوزسiز. سەبەبi، اكتيۆتەر مەن نەسيەلiك قورجىن كولەمi ەلدiڭ جالپىۇلتتىق كiرiس مولشەرiنە تەڭ. ەگەر بانكتەر ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋدى توقتاتسا، كومپانيالاردىڭ دامۋى باسەڭدەپ، اسiرەسە، ەكونوميكانىڭ شيكiزاتتىق ەمەس سالا ءوسiمi كۇرت تومەندەيدi. وسىنىڭ كەسiرiنەن بانكتەر نەسيەلەۋ قىزمەتiن دوعارادى نەمەسە ازايتادى، اكتيۆتەرiن قىسقارتادى، قارجىدان قاعىلعان كاسiپورىندار توقىراۋعا ۇشىرايدى، ياعني، ەكونوميكانىڭ السiرەۋiنە اكەپ سوعادى. بۇعان دەيiن ەكونوميكالىق ءوسiم دەڭگەيi 10 پايىزعا تەڭ بولسا، قازiر 7 پايىزدىڭ توڭiرەگiندە. مەنiڭشە، الەمدiك قارجىلىق داعدارىستىڭ سالدارى 2008 جىلدى تۇگەل قامتيدى. تاعى بiر ماڭىزدى جايت، بۇگiندە ساراپشىلار 2008 جىلى تولەنۋi تيiس سىرتقى قارىز كولەمi شامامەن 10-12 ملرد. دوللاردى قۇرايدى دەپ باعالاۋدا. "كاسپيسكي" بانكi وسى 12 ملرد. دوللارلىق جالپى تولەم سەكتورىنان 2 سينديكات جانە ەۆروبونت بويىنشا، 330 ملن. دوللار تولەۋi قاجەت. ياعني، بiزدiڭ سىرتقى بەرەشەكتەرiمiز جالپى قارىزدىڭ نەبارى – 2،75 پايىزىن قۇرايدى. سىرتقى قارىزدارىمىز ەڭ تومەنگi كورسەتكiشتەردiڭ بiرi بولعاندىقتان، بۇل بiزدi – قازاقستاننىڭ ەڭ تۇراقتى بانكتەرiنiڭ بiرi ەتەدi. بiزدiڭ بانك سىرتتان اقشا تارتا الاتىن بiردەن بiر بانك ەكەنiنە مەن سەنiمدiمiن.

– كەيبiر ساراپشىلار "2008 جىلدىڭ ورتاسىنا قاراي ەكونوميكالىق احۋال تۇزەلە باستايدى" دەگەن پiكiردە.

– قارجىلىق داعدارىس سالدارى 2008 جىلدىڭ سوڭىنا دەيiن سوزىلاتىنىنا سەنiمدiمiن. ويتكەنi، داعدارىس تەك قازاقستاندىق بانكتەرگە عانا ەمەس، ول الەمدiك قارجىلىق نارىق پەن ەكونوميكانىڭ بانك قارجىلاندىرعان بارلىق سالاسىنا قاتىستى. قاراجات كوزi پايدا بولىپ، احۋال بiرقالىپقا تۇسكەن كەزدە قارىزعا مۇقتاج كومپانيالار ۇزىن-سونار كەزەككە تۇرا باستايدى. ينۆەستورلار بiرiنشi كەزەكتە تاۋەكەلدiكتi اسا قاجەت ەتپەيتiن سالالاردى، اسiرەسە، شيكiزاتتىق سالانى قارجىلاندىرۋعا كوشەدi. ال دامۋشى مەملەكەتتەرگە كەزەك دامىعان ەلدەردەن كەيiن كەلەدi. دەمەك، شىعىس ەۋروپاعا، قازاقستان سەكiلدi باسقا دا تمد ەلدەرiنە اقشا كەشiگiپ بارىپ جەتەدi. قيىندىقتان ارىلۋ كەزەڭi بۇيىرتسا، ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بايقالادى. قازاقستان ۇكiمەتi، قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە باقىلاۋ اگەنتتiگi (قنربا) مەن قر ۇلتتىق بانكi مەملەكەتتiك دەڭگەيدە دۇرىس شەشiم قابىلدادى. بانك جۇيەسiنە مەملەكەتتiك بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋ، ولاردىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا جاعداي جاساۋ سياقتى ماسەلەلەردi ايتام.

– قنربا قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا دەيiن ەكiنشi دەڭگەيدەگi بانكتەردiڭ بارلىعىن قايتادان تەكسەرۋدەن وتكiزۋدi قولعا الماقشى…

– تالاپتاردىڭ كۇشەيتiلۋi – دۇرىس قادام. جۇيەلi تۇردە جۇرگiزiلەتiن تەكسەرiس تيiمدi جۇمىس جاساۋعا ىقپال ەتەدi. الەمدiك داعدارىس قارجىلىق قۇرىلىمداردىڭ قاۋقارىن سىنعا سالدى. ال جiبەرگەن قاتەلiكتەرiمەن بەتپە-بەت كەلگەن بانكتەر الداعى ۋاقىتتا تاعى دا قيىن جاعدايعا تاپ بولماس ءۇشiن كاسiپكەرلiك تۇرعىسىنداعى ساياساتتارىن، اسiرەسە، تاۋەكەلدiك نەسيەلەۋگە بايلانىستى باعىتتارىن رەتتەۋگە مۇددەلi. ۇيلەستiرۋشi رولiندەگi ۇكiمەت ناقتى جانە ساپالى اقپاراتقا دەر كەزiندە يە بولعان كەزدە عانا بانكتەرگە قانداي كومەك بەرە الاتىنىن انىق بiلەدi. بۇعان دەيiن قارجى نارىعىندا مۇنداي قيىندىقتار تۋىنداماعان ەدi. ونىڭ ۇستiنە، قازاقستاندىق بانك جۇيەسi تمد اۋماعى بويىنشا ۇزدiك سانالاتىن.

"ينفلياتسيامەن كۇرەس – ۇكIمەتتIڭ ەنشIسIندە"

– ورتالىق بانكتەر قارجىلىق داعدارىستىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كەز كەلگەن قادامدارعا بارۋعا مۇددەلi. امەريكالىق فەدەرالدىق قور جۇيەسi پايىزدىق كورسەتكiشتەردi ەكi ەسەگە دەيiن (0،25%) تومەندەتكەلi وتىر. ەۋروپاداعى ورتالىق بانك تە (BCE) امەريكالىقتاردىڭ قادامىن قۇپتايدى. بۇل الەمدiك نارىقتاعى ينفلياتسيا دەڭگەيiنiڭ كوتەرiلۋiنە ىقپال ەتەتiنi ءسوزسiز. سiزدiڭشە، قازاقستانداعى ينفلياتسيامەن كۇرەس قالاي جۇرگiزiلۋi تيiس؟

– ينفلياتسياعا قارسى كۇرەستi دۇنيەجۇزiنiڭ بارلىق مەملەكەتi جۇرiزۋدە. باعانى اۋىزدىقتاۋ وتە قيىن. جۋىردا حالىقارالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا قۇراما شتاتتاردا دا، ەۋروپادا دا قىمباتشىلىقتىڭ كەڭiنەن ەتەك العانى جازىلىپتى. ۇستiمiزدەگi جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيi وتە جوعارى بولادى دەپ ويلايمىن. قر ۇلتتىق بانكiنiڭ ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇراقتاندىرۋعا قاتىستى جاساپ وتىرعان ساياساتىن قۇپتايمىن. بiراق باستىسى – باعام ايىرماشىلىعى ۇزاقمەرزiمدiك تەپە-تەڭدiككە قۇرىلۋى تيiس.

– كەيبiر ەكونوميستەر كەرiسiنشە، باعانى ۇكiمەتتiك دەڭگەيدە اۋىزدىقتاۋعا قارسى عوي؟

– ينفلياتسيانى دەر كەزiندە تەجەپ وتىرماسا بولمايدى. الەمدiك نارىقتا مۇناي ماڭىزدى ءرول اتقارادى. "قارا التىننىڭ" قۇنى دا وتە جوعارى. ال قازاقستان مۇناي قورى مەن مۇناي شيكiزاتىن ءوندiرۋ سالاسىندا الەمدە جەتەكشi مەملەكەتتەر قاتارىندا. مۇناي قورى مەن مۇنايدان تۇسكەن پايدانىڭ مولدىعى باعا ساياساتىن دۇرىس جۇرگiزۋگە ىقپال ەتەدi دەپ ويلايمىن. جۋىردا قر ۇكiمەتi "قاشاعانعا" قاتىستى ماسەلەلەردi رەتكە كەلتiردi. ەكونوميكالىق كiرiستەر كولەمiن ارتتىرۋعا مۇمكiندiك بەرەدi. بۇل دا جاعىمدى جاڭالىقتاردىڭ بiرi بولسا كەرەك. قر ۇلتتىق بانكi ۇستiمiزدەگi جىلى باعا ساياساتىنداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالۋعا قاۋقارلى دەپ ەسەپتەيمiن. ال جىلدىڭ سوڭىنا قاراي الەمدiك نارىقتاعى احۋال تۇزەلiپ، قازاقستاندىق ەكونوميكالىق جاعداي دا بiرقالىپقا تۇسەدi.

– سiزدiڭشە، بiزدiڭ ۇكiمەت "قاشاعان" ماسەلەسiندە ۇتىلىپ قالعان جوق پا؟ 16،8 پايىز دەگەنiڭiز تىم از ەمەس پە؟

– مەملەكەت پەن ينۆەستورلار اراسىنداعى باستاپقى كەلiسiمدەر بولدى عوي. قازiرگi تاڭدا شەتەلدiك ينۆەستورلارمەن قارىم-قاتىناستا وتە اباي بولۋ كەرەك. كوپ ماسەلە ولاردىڭ پiكiرiنە قاتىستى شەشiلەدi. وتە قيىن جاعدايدا كەلiسسوزدەردi جەمiستi جۇرگiزۋ، تىم قىسقا مەرزiم iشiندە پايىزدىق ۇلەستi كوبەيتۋ، ناتيجەگە قول جەتكiزۋ – ۇلكەن جەتiستiك. شىنىمدى ايتسام، "قاشاعاندىق" ماسەلەدە قازاقستاندىق بيلiكتiڭ جاساعان جۇمىسىنا وتە ءتانتiمiن!

– 2007 جىلى قارجىلىق داعدارىس دامۋشى ەلدەردiڭ، اسiرەسە، ازيالىق مەملەكەتتەردiڭ بيرجالارىنا ايتارلىقتاي زيان تيگiزگەن جوق. مۇنى نەمەن تۇسiندiرۋگە بولادى؟

– بiلەسiز بە، اكتسيا كاپيتالى، ياعني، بيرجا مەن نەسيەلiك قۇرىلىمدار نارىعىندا ەداۋiر بولiنiستەر ورىن الدى. بىلاي قاراعاندا، بيرجاداعى تۇراقتىلىق سول قالپىندا ساقتالعان: كوپتەگەن كومپانيالارعا تيەسiلi اكتسيالاردىڭ قۇنى وسۋدە، كومپانيا اكتسياسىنىڭ باعاسىنا ايتارلىقتاي جاعىمسىز اسەر بايقالمايدى. قازاقستاندىق بيرجا (KASE) ازiرگە قالىپتاسۋ ۇستiندە. اكتسيالار كولەمi شاعىن بولعاندىقتان الەمدiك نارىقتاعى كەرi ىقپال دا ونشا كۇشتi ەمەس. حالىقارالىق نارىققا اكتسيالارىن شىعارعان كومپانيالارعا كەلسەك، وندا قازاقستاندىق بانكتەردiڭ ۇلەسi مول. وكiنiشكە قاراي، قارجىلىق داعدارىس قازاقستاندىق بانكتەرگە تيەسiلi اكتسيالار قۇنىنىڭ ەكi ەسەگە تومەندەپ كەتۋiنە تiكەلەي اسەر ەتتi. بولاشاقتا قازاقستانداعى بانكتەر ءسال نارسەدەن سەكەم الاتىن ينۆەستورلاردىڭ كوڭiلiندەگi كۇدiكتi سەيiلتۋگە كۇش سالۋى تيiس. اسiرەسە، اقپارات الماسۋ ماسەلەسiندەگi بەلسەندiلiك وتە قاجەت. سەبەبi، كوپتەگەن بانكتەردەگi احۋال تۇراقتى، قارجىلىق قاۋiپ-قاتەرگە توتەپ بەرۋگە قاۋقارلى.

– قازiرگi كەزدە دامىعان ەلدەرگە قارجىلىق كومەكتi دامۋشى ەلدەر كورسەتۋدە. جۋىردا امەريكالىق ەڭ iرi بانكتەردiڭ بiرi – Morgan Stanley بانكiنە قىتايدىڭ مەملەكەتتiك China Investment Corp. قورى قارىز بەردi. بۇل الەمدiك دەڭگەيدەگi كۇشتەردiڭ تەڭەسۋi ەمەس پە؟ بالكiم، دۇنيەجۇزiلiك ەكونوميكانى دامۋشى ەلدەر قۇتقاراتىن شىعار؟

– ءيا، بۇل شىنىندا دا كەيiنگi كەزدەردە بايقالاتىن قىزىق ءۇردiس. قازiر ساحناعا اتى-ءجونi مۇلدە بەلگiسiز جاڭا ينۆەستورلار شىعا باستادى. Citibank، Merrill Lynch بانكتەرiنiڭ اكتسيا تۇرiندەگi ميللياردتاعان پوزيتسيالارىن قىتايلىق جانە اراب ينۆەستورلارى ساتىپ الدى. قيىن جاعدايدا قالعان دامىعان ەلدەردiڭ دامۋشى ەلدەردiڭ كومەگiنە ءزارۋ بولۋى – شىنىندا دا سيرەك كەزدەسەتiن قۇبىلىس. الايدا، بۇل دامۋشى ەلدەردەگi قارجى قورىنىڭ مولدىعىمەن بايلانىستى ءارi ينۆەستيتسيا سالۋشىلار – مەملەكەتتiك قۇرىلىمدار. سونىمەن بiرگە قارجىلاندىرۋدىڭ استارىندا ساۋد اراۆياسى مەن قىتايدىڭ الەمدiك ساحناعا الىپ دەرجاۆا رەتiندە ىقپال ەتۋدi كوزدەيتiن ساياسي سارىن جاتۋى مۇمكiن.

– ال، رەسەي شە؟

– ۇستانعان پوزيتسياسى جاعىنان العاندا، رەسەيدiڭ اكتسيا نارىعىنداعى جاعدايى جاقسى. بiراق رەسەيلiك بانكتەردiڭ «اۋزىنان اق ماي اعىپ وتىر» دەي الماس ەدiم. ويتكەنi، شەتەلدiك قارجىلىق قۇرىلىمدارعا دەگەن تاۋەلدiلiك دەڭگەيi قازاقستاندىق بانكتەردەن گورi ءالسiز بولعانىنا قاراماستان، ءبارiبiر دە وتە تاۋەلدi. نەسيەلەۋ جۇيەسi قازاقستانمەن سالىستىرعاندا، ونشا سالماقتى دا بەدەلدi ەمەس. بانك سالاسىندا نەسيەلەۋدiڭ 60 پايىزعا جۋىعىن سبەربانك پەن ۆنەشتورگبانك جۇزەگە اسىرادى. جەكەمەنشiك بانكتەر دە كەيبiر قازاقستاندىق بانكتەر سياقتى نەسيەلەۋ كولەمiن قىسقارتۋدا، بيزنەستەرiن وزگەرتۋدە، فيليالدارىن جاۋىپ، قىزمەتكەرلەرiن جۇمىستان شىعارۋدا.

"ەكونوميكالىق وسIمگە شيكIزاتتىق نارىق ىقپال ەتەدI"

– حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر قازاقستانداعى بانكتەرگە تيەسiلi بولجامداردى تومەندەتكەنiنە قاراماستان شەتەلدiك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق نارىققا دەگەن قىزىعۋشىلىعى باسىلار ەمەس. بiزدiڭ بiرنەشە بانك شەتەلدiكتەرگە ساتىلىپ كەتتi. ەلiمiزدiڭ قارجىلىق قۇرىلىمدارىن جاتجۇرتتىقتاردىڭ يەمدەنۋi قازاقستاندىق ەكونوميكاعا، اسiرەسە، بانك سالاسىنا كەرi اسەر ەتپەي مە؟

– مەن حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەردiڭ "كاسپيسكي" بانكiنiڭ كورسەتكiشiن تومەندەتپەگەنiن اتاپ وتكiم كەلەدi. بiزدiڭ بانك قازاقستانداعى رەيتينگتiك كورسەتكiشi وزگەرمەگەن ساناۋلى بانكتەردiڭ قاتارىندا. تiپتi، حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر كورسەتكiشiمiزدi كوتەرۋگە نيەت بiلدiرگەن. بiراق بiز قاجەت دەپ تاپپادىق. الەمدiك ەكونوميكا وتە كۇردەلi ءارi قيىن كەزەڭدi باستان كەشۋدە. الدا نە كۇتiپ تۇرعاندىعىنان بەيحابارمىز. سوندىقتان بiزگە قازiر تۇراقتى بانكتەردiڭ بiرi رەتiندە تانىلۋدىڭ ءوزi جەتكiلiكتi. ال ساتىپ الۋ ماسەلەسiنە كەلسەك، شەتەلدiك ينۆەستورلار كەيبiر بانكتi يەمدەندi، كوپتەگەن بانكتەردiڭ ءوزiن نەمەسە اكتيۆتەرiن ساتىپ الۋ ماقساتىندا كەلiسسوزدەر جۇرگiزiلۋدە. بۇل پروتسەسس ساتىپ الۋعا تۋعان وڭتايلى كەزەڭمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستانداعى بانكتi شەتەلدiك بانك ساتىپ الاتىن بوسا، قازاقستان ءۇشiن وتە تيiمدi. قوسىمشا قارجى بولiنەدi، بانك قىزمەتiندەگi تۇراقتىلىق قامتاماسىز ەتiلەدi، داميدى، باسقارۋشىلار كومانداسى كۇشەيەدi، تاجiريبە جيناقتالادى.

– ال ساياسي تۇرعىدا اسەرi بولماي ما؟

– مەنiڭشە، شەتەلدiك ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى تەك ەكونوميكاعا قاتىستى، ياعني، ساياسي استار جوق. قازاقستان ەكونوميكاسى ينۆەستورلار ءۇشiن ءاردايىم تيiمدiلiگiمەن ەرەكشەلەنiپ كەلەدi، ينۆەستيتسيا سالۋعا جاعداي جاقسى جاسالعان. باسقالاردى بىلاي قويعاندا، ساتىلاتىن بانكتi الۋعا تiپتi، بiز دە قارسى ەمەسپiز. شەتەلدiك بانكتەردiڭ قىزىعۋشىلىعى بۇرىننان بار بولاتىن. بۇعان دەيiن بانك باعاسى وتە قىمبات تۇردى نەمەسە قازاقستاندىق بانك اكتسيونەرلەرi ساتقىسى كەلمەگەن. قازiر جاعداي وزگەردi. 2008 جىلدىڭ سوڭىنا دەيiن قازاقستاندىق بiر-ەكi iرi بانكتiڭ ساتىلعانىنا كۋا بولىپ قالارمىز.

– مىسالى، قانداي بانكتەر؟

– اڭگiمە العاشقى وندىقتا بولىپ وتىر.

– ەسiڭiزدە مە، بىلتىر كۇزدە الماتىدا بانكيرلەردiڭ باسىن قوسقان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلعان ەدi. سول جيىندا حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر قازاقستانداعى بانكتەرگە قاتىستى بولجامدى وزگەرiسسiز قالدىراتىندارىن ايتتى. تiپتi، بiزدi ماقتاپ كەتتi. ارادا اي وتكەندە، كوپتەگەن بانكتەردiڭ "تۇراقتى" بولجامى "جاعىمسىز"-عا قاراي سىرعىدى. نەگە؟

– ينۆەستورلارعا ءتان ەكi قاسيەت بار: ساراڭدىق پەن ۇرەي. سوندىقتان ولار جاعىمدى نارسەلەردi ءسوز ەتكەندە – ساراڭدىعى ۇستايدى، ال جاعىمسىز جايتتاردى قوزعاعاندا – ۇرەيگە بوي الدىرادى. بiر جاعىنان العاندا، حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر بانكتەردiڭ وزدەرiنiڭ تۇراقتى كليەنتi ەكەندiگiن ەسكەرەدi. دەمەك، جاعىمسىز جايتتاردى كولدەنەڭ تارتپاس بۇرىن بانكتەردiڭ احۋالىن نەگiزگە الادى.

– سiزدiڭشە، بولجام ماسەلەسiندە الىپساتارلىققا جول بەرiلگەن جوق پا؟

– بۇل جەردە باستى ماسەلە – اقپاراتتىق تاپشىلىقتا. ءارi رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر جان-جاقتان جەتكەن حابارلارعا سۇيەنە وتىرىپ بولجام جاسادى. تiپتi، بانك دەڭگەيiندە الساق، ءارتۇرلi مەنەدجەرلەر بiلدiرگەن پiكiرلەردiڭ ءوزi ءارتۇرلi. الەمدiك قارجىلىق نارىقتاعى كۇردەلi كەزەڭدە بولماشى نارسەدەن كۇدiك تۋىنداپ، ساۋالدار پايدا بولادى. سۇراق كوبەيگەن سايىن ناتيجەنiڭ جاعىمسىز بولارى بەلگiلi. ء"اپ" دەگەننەن-اق، ولارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاساعاندا، بانكتەردiڭ بولجامىنا قاتىستى قيىندىقتاردى اينالىپ وتۋگە بولاتىن ەدi.

– ۇستiمiزدەگi جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا بiزدiڭ بيلiك حالىقارالىق رەيتينگتiك اگەنتتiكتەر وكiلدەرiن قازاقستانعا شاقىرىپ، دەرەكتەر بەرۋدi جوسپارلاپ وتىر.

– "ەشتەن كەش جاقسى" دەگەن. بۇل دا – ۇكiمەتتiڭ وڭ قادامدارىنىڭ بiرi. سونىمەن بiرگە اقپارات بەرەردە سوزگە اباي بولعان ءجون. ۋادەنi ءۇيiپ-توگiپ، كەيiننەن ءسوز بەن iس سايكەس كەلمەي جاتسا، ەڭ ۇلكەن كەدەرگi سول بولماق ءارi جاعىمسىز اسەرi دە كۇشەيەدi. مەنiڭشە، بۇل بارلىعىمىز ءۇشiن دە وتە قىزىق تاجiريبە. ۋاقىت وتكەن سايىن، اسiرەسە، سوڭعى كەزدەردە اقپاراتتىق ساپا جاقسارۋدا، بانكتەر ساۋاتتى تۇردە جۇمىس جاساۋعا قابiلەتتi مەنەدجەرلەردi جۇمىسقا الۋدا. مەنەدجەرلەردiڭ كاسiبي بiلiكتiلiگiن ۇشتاۋ، باسەكەلەستiكتi كۇشەيتۋ كەلەشەكتە ءوز جەمiسiن بەرەدi دەپ سەنەمiن. قيىن دا كۇردەلi كەزەڭنەن، سىننان سۇرiنبەي ءوتۋ – ەل ءۇشiن دە، بانك جۇيەسi ءۇشiن دە ۇلكەن جەتiستiك. بانك جۇيەسi جاقسارىپ، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ارتادى.

– 2008 جىلى تاۋارلىق نارىقتىڭ قايسىسى ەكونوميكالىق وسiمگە ايتارلىقتاي اسەر ەتپەك؟

– شيكiزاتتىق نارىق. ياعني، ەنەرگەتيكالىق قورلار، مۇناي شيكiزاتى، رۋدا، مىس، ءتۇرلi-ءتۇستi مەتالل ت.ب.

– سiزدiڭشە، 2008 جىلى قازاقستاندىق نارىقتىڭ قاي سالاسىنىڭ كiرiسi كوپ بولادى؟

– بۇل سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمiنە بايلانىستى. ەگەر جىل باسىندا شيكiزاتتىق يندۋسترياعا قارجى كوپ قۇيىلسا، شيكiزاتتىق سالانىڭ كiرiسi كوپ بولادى. ەگەر جىلدىڭ ورتاسىندا ينۆەستيتسيا بانك جۇيەسiنە باعىتتالسا، جىل سوڭىندا بانك سالاسىنا تيەسiلi كiرiس جوعارى بولادى. ويتكەنi، 4-5 ايدان كەيiن كەيبiر بانكتەردiڭ قۇنى قازiرگiگە قاراعاندا ارزاندايدى. وسى سەبەپتi، ينۆەستيتسيا تۇرعىسىنان العاندا، اكتسيالاردى قاشان ساتىپ الۋ كەرەكتiگiن بiلۋ وتە ماڭىزدى. نەگiزi تاۋەكەلدiكتi اسا قاجەت ەتپەيتiن، قاۋiپ-قاتەرگە ونشا بوي ۇرمايتىن سالا – شيكiزاتتىق سالا.

– سىرتتان نەسيە الۋ سiزدەردiڭ جوسپارلارىڭىزدا بار ما؟

– 2007 جىلدىڭ قاراشاسىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكiنەن بەس جىلدىق مەرزiمگە 60 ميلليون دوللار كولەمiندە نەسيە الدىق. قيىن دا كۇردەلi كەزەڭدە ەۋروپالىقتاردىڭ بiزگە سەنiم بiلدiرۋi تەگiن ەمەس. ۇستiمiزدەگi جىلدان باستاپ بولشەكتi باعىتتى دامىتۋعا قاتىستى جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋدى جالعاستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا، شاعىن جانە ورتا كاسiپكەرلiكتi نەسيەلەۋ، دەپوزيتتiك بازانى ۇلعايتۋ، حالىقارالىق قارجى قۇرىلىمدارىنان ۇزاقمەرزiمدiك قارجىلاندىرۋدى قامتۋ ەسەبiنەن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەرiن دامىتۋ ت.ب. 2007 جىلدىڭ سوڭعى 4 ايىندا "كاسپيسكي" بانكiنiڭ دەپوزيتتەرi مەن نەسيەلiك قورجىنى 25 پايىزعا ارتتى. ماۋسىم ايىنان باستاپ دەپوزيتتەر 60 ميلليارد تەڭگەدەن 75 ميلليارد تەڭگەگە دەيiن، سوعان سايكەس، نەسيە كولەمi دە 150 ملرد. تەڭگەدەن 190 ملرد. تەڭگەگە دەيiن ءوستi. ۇستiمiزدەگi جىلى سەرپiندi ءوسۋدi جالعاستىرا وتىرىپ، ينۆەستيتسيانى فيليالدىق جەلiنi دامىتۋعا سالامىز جانە ءوز كليەنتتەرiمiزگە جاڭا ونiمدەر ۇسىنامىز. ولاردىڭ سەنiمi – بiزدiڭ تۇراقتىلىعىمىزدىڭ، سەنiمدiلiگiمiز بەن بiز تاڭداعان ستراتەگيانىڭ دۇرىستىعىن دالەلدەيتiن ايعاق.

– اڭگiمەڭiزگە راحمەت!

سۇحباتتاسقان ءنازيا جويامەرگەنقىزى

ايتپاقشى…

"كاسپيسكيدiڭ" قاراعاندىداعى فيليال قىزمەتكەرلەرi 2008 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا "اباي" شاحتاسىندا جارىلىستان قازا تاپقانداردىڭ وتباسىلارىنا بiركۇندiك جالاقىلارىن (400 مىڭ تەڭگە) اۋدارۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان. ۇسىنىستى تالقىعا سالعان بانكتiڭ باس كەڭسەسi قارجىلاي كومەكتi ەكi ەسەگە دەيiن، ياعني، 800 مىڭ تەڭگەگە كوتەرۋگە شەشiم قابىلدادى. اتالعان كومەك مارقۇمداردىڭ وتباسىلارىنىڭ جەكە ەسەپشوتتارىنا اۋدارىلادى. باقيلىق بولعانداردىڭ اراسىنداعى 2 ازاماتتىڭ بانكتەن العان نەسيەسiن "كاسپيسكي" ءوز ەسەبiنەن جاباتىن بولدى.

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button