جەر مەملەكەتكە قايتارىلۋى كەرەك

ەلباسى كەشە حالىققا كەزەكتi جولداۋىن ارنادى. وسىمەن ون بiرiنشi رەت وتكiزiپ وتىرعان ءداستۇرلi شاراعا ادەتتەگiدەي ۇكiمەت مۇشەلەرi، پارلامەنتتiڭ قوس پالاتاسىنىڭ دەپۋتاتتارى قاتىستى.

جولداۋدا ەكونوميكالىق دامۋ، iشكi جانە سىرتقى ساياسات ماسەلەلەرi قامتىلىپ، ۇكiمەتكە ناقتى تاپسىرمالار بەرiلدi. بىلتىر قازاقستان ەكونوميكاسى 8،5 پايىزعا وسكەن. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا، ەل ەكونوميكاسى 2001 جىلدان بەرi جىل سايىن 10 پايىزعا ءوسiپ وتىرعان.

بiزدiڭشە، ەلباسى قازiرگi تاڭدا وزەكتi ەكi ماڭىزدى ماسەلەگە دەر كەزiندە نازار اۋدارعان. ونىڭ بiرi — سوڭعى بiر-ەكi جىلدا الەۋمەتتiڭ ىعىرىن شىعارعان جارىق-جىلۋ ماسەلەسi دە، ەكiنشiسi — بiراز جىلدان بەرi حالىقتىڭ ىندىنىن قۇرتىپ وتىرعان جەر ماسەلەسi.

"پىسىق ادامدار بايىپ جاتىر"

جەر — قازاقتىڭ جاندى جەرi. جەكەشەلەندiرۋ كەزiندە ونىڭ تالان-تاراجعا ۇشىراعانىن ايتقاندا، زىعىردانى قاينامايتىن قازاق جوق. ارينە، بالەنباي گەكتار مەملەكەتكە تيەسiلi جەرلەردi زاڭسىز باسىپ قالعان بايشiكەشتەردiڭ عانا باسى اۋىرمايتىن سياقتى. بiراق ەلباسى جەمقورلىقپەن تاراتىلعان جەرلەردiڭ مەملەكەتكە قايتارىلۋى تيiس ەكەندiگiن وسى جولى قاداپ-قاداپ ايتتى.

— جەر تاراتۋ جۇيەسi اشىق بولۋى كەرەك. بارلىق جەر تەلiمدەرi اشىق اۋكتسيوندار ارقىلى تاراتىلۋى كەرەك. مۇمكiن، بۇل بەلگiلi بiر جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزiندە الەۋمەتتiك-وندiرiستiك كورپوراتسيالارعا عانا قاتىسى بولماۋى مۇمكiن. قازiر جەر تاراتۋدىڭ قالاي جاسالىپ جاتقانىن ءبارiڭiز دە بiلەسiزدەر. (وسى جەردە ەلباسى از-ماز ءۇنسiز قالدى). تاعى بiر جايتقا نازارلارىڭىزدى اۋدارعىم كەلەدi. جۇرگiزiلگەن تەكسەرۋلەردiڭ ارقاسىندا استانانىڭ ماڭىنداعى، وبلىس ورتالىقتارىندا جەرلەردi كەيبiر "پىسىق" ادامدار باياعىدا سۋ تەگiن باعاعا ساتىپ العان، ولار قازiر ول جەرلەردi نارىقتىق باعامەن ساتىپ جاتىر. مەملەكەتكە بiر تيىن تابىس اكەلمەستەن بايىپ جاتىر. مۇنىڭ ءبارiن تەكسەرۋ كەرەك. ولاردىڭ iشiندە مەملەكەتتiك شەنەۋنiكتەر دە از ەمەس. قايتالاپ ايتامىن، از ەمەس! نە ولار ءوز ەرiكتەرiمەن ول جەرلەردi مەملەكەتكە قايتارادى نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ول جەرلەردiڭ قالاي الىنعانىن، ساتىلعانىن جان-جاقتى تەكسەرەدi.

ەلباسى جەر تۋرالى سويلەگەندە دەپۋتاتتار قايتا-قايتا قول شاپالاقتاۋمەن بولدى. بىلتىر عانا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنداعى جەمقورلىق تۋرالى پرەزيدەنتتiڭ اشۋلانا سويلەگەنiن، ودان كەيiن رەسپۋبليكا بويىنشا جەر-جەرلەردە تەكسەرۋلەر جۇرگiزiلگەنi ەسiمiزدە. ناتيجەسiندە، كەيبiر اكiمدەر، لاۋازىمدى تۇلعالار قىزمەتتەرiنەن كەتتi، زاڭسىز الىنعان پاتەرلەر مەملەكەتتiك قورعا قايتارىلىپ جاتىر. ەندەشە، ەلباسىنىڭ زاڭسىز تاراتىلعان جەرلەردi مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى باستاماسىنا ارتار ءۇمiتiمiز مول.

"ارزان ەنەرگيانىڭ ۋاقىتى ءوتتI"

بيىلعى ماۋسىم ەنەرگەتيكتەر ءۇشiن وڭايعا تۇسكەن جوق. ولار بىلتىرعى جىلدىڭ ورتاسىندا-اق "داعدارىس بولۋى مۇمكiن" دەپ دابىل قاققانى ەسiمiزدە. دابىلعا دەر كەزiندە قۇلاق اسپاعان ۇكiمەت وتاندىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋدى ەندi قولعا الماق. بۇل ماسەلە دە — پرەزيدەنتتiڭ ايرىقشا نازارىندا. ەلباسى بالقاشتا، ەكiباستۇزدا، مويناقتا جىلۋ-جارىق ءوندiرۋدi قولعا الۋ كەرەكتiگiن ەرەكشە اتاپ ءوتتi. "ەلەكتر ەنەرگياسى كەنجە قالىپ وتىر، ول ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا تەجەۋiش بولۋى مۇمكiن" دەدi. 2-شi لينيالى ەلەكتر جەلiسiنiڭ قۇرىلىسى اياقتالسا، ول وڭتۇستiك ايماقتارداعى جارىق ماسەلەسiن وڭتايلى شەشۋگە مۇمكiندiك بەرەدi. پرەزيدەنت ۇكiمەتكە بەينەۋ-شىمكەنت ماگيسترالدi گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن باستاپ، اقتاۋ قالاسىندا اەس سالۋ ماسەلەسi بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار ەنگiزۋدi تاپسىردى.

ەلباسى قۋاتتى ۇنەمدەۋگە ارنايى توقتالدى:

— ۇكiمەت ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەۋ جانە ەكولوگيالىق قاۋiپسiزدiك تەحنولوگيالارىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالۋ كەرەك. "ارزان ەنەرگيانىڭ ۋاقىتى ءوتتi". كاسiپورىندار، جەكە تۇلعالار ەلەكتر ەنەرگياسىن ۇنەمدەپ پايدالانۋعا كوشۋi كەرەك. بiزدە ەلەكتر ەنەرگياسى باسقا مەملەكەتتەرگە قاراعاندا الدەقايدا ارزان. ەگەر بiز ۇنەمدەۋدi ۇيرەنبەسەك، وندا قۋات وندiرەتiن ەلەكتر ستانتسيالارىنىڭ جۇمىسىن توقتاتامىز، ولارداعى قۇرال-جابدىقتاردى جاڭارتۋدى قويامىز. الماتى مەن استانا قالالارىنىڭ تۇرعىندارى ىستىق سۋ، سۋىق سۋعا ەسەپتەۋiش قويىپ، ۇنەمدەي باستاعان كەزدە، 40 پايىز ۇنەمگە قول جەتكiزدiك قوي. ەۋروپا ەلدەرi، تiپتi اسا باي مەملەكەتتەردiڭ ءوزi ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەپ پايدالانادى.

پرەزيدەنت تاعى بiر ستراتەگيالىق سالا — جول قۇرىلىسىنا دا نازار اۋداردى. بيىل شار-وسكەمەن تەمiر جول قۇرىلىسى اياقتالۋى كەرەك. ۇكiمەتكە ماڭعىستاۋ-بولوتينو تەمiر جول قۇرىلىسىن باستاۋ، ماقات-قاندىاعاش تەمiر جولىن ەلەكترلەندiرۋ، باسقا دا باعىتتارداعى قۇرىلىستاردى اياعىنا دەيiن جەتكiزۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەرiلدi. ونىڭ ۇستiنە، رەسپۋبليكادا ۆاگون جاساۋ iسiن قولعا الۋ كەرەكتiگi دە ايتىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستانداعى ەڭ ۇلكەن كولiك جوباسى — ترانسكونتينەنتالدi باتىس ەۋروپا — باتىس قىتاي ءدالiزiن قولعا الۋ كەرەكتiگiن دە ايتىپ ءوتتi. ول قازاقستاننىڭ بارلىق وڭتۇستiك وبلىستارى ارقىلى وتەدi دە، قىزىلوردا، اقتوبە ارقىلى رەسەيگە باعىت الادى.

"الەۋمەتتIك شىعىنداردان باسقاسىن قىسقارتۋ كەرەك"

بۇل جولداۋ بەكەرگە "قازاقستان ازاماتتارىنىڭ باقۋاتتىلىعى — مەملەكەتتiك ساياساتتىڭ باستى ماقساتى" دەپ اتالماسا كەرەك. ويتكەنi، قارجىلىق داعدارىس جاعدايىندا، مەملەكەت تە ۇنەمگە كوشۋi كەرەك. بiراق الەۋمەتتiك سالاداعى تولەمدەر قىسقارتىلمايدى.

— ينفلياتسيامەن كۇرەستi كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەك. عالامدىق ەكونوميكالىق پروتسەستەردiڭ اسەرiمەن ينفلياتسيانىڭ قارقىندى وسە ءتۇسۋiن ەسكەرە وتىرىپ، ۇكiمەت جان-جاقتى ويلاستىرىلعان تىڭعىلىقتى شارالاردى قولعا الۋى كەرەك. ۇكiمەت پەن ۇلتتىق بانكپەن بiرلەسە وتىرىپ، الەمدiك ەكونوميكادا بولجانىپ وتىرعانداي ەكسپورتتىق تاۋارلاردىڭ باعاسى ارزانداعان جاعدايدا ەكونوميكانى تۇراقتاندىراتىن جوسپار جاساۋى كەرەك. بiرiنشi كەزەكتە، ۇكiمەت قارجى سالاسىندا جاعداي جاقسارمايىنشا، بارلىق سالاداعى مەملەكەتتiك شىعىنداردى قىسقارتۋى كەرەك. الەۋمەتتiك باعدارلامالاردان باسقاسىن، — دەدi ەلباسى.

وسى سوزدەن كەيiن زال تاعى دا دۋ قول شاپالاقتادى.

جەر دە، مەملەكەت تە — حالىقتiكi. ەلباسىنىڭ جولداۋى وسى بۇلجىماس قاعيدانى ەسكە سالدى. اتتەڭ، وسى تۇجىرىم كەيبiر مەملەكەتتiك شەنەۋنiكتەردiڭ ويىندا نەگە ۇنەمi جۇرمەيدi ەكەن؟..

گۇلبيعاش وماروۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button