ماقتامەن ميلليوندار كۇن كورۋدە

جەلتوقساننىڭ سوڭىندا وتكەن كەزەكتi ءماجiلiس جيىندارىنىڭ بiرiندە ماقتا كلاستەرi ءسوز بولدى. ۇكiمەت ساعاتىندا يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترi عالىم ورازباقوۆقا قويىلعان ساۋالدىڭ دا بiرi — وسى ماقتا كلاستەرiنە بايلانىستى قويىلدى.

دەپۋتات ءو. بەكتورەەۆ:

– ەستەرiڭiزدە بولسا، وسىدان 2 –3 جىل بۇرىن وڭتۇستiكتە ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلىپ، سول بويىنشا ەلباسى اتىنان، نۇر-وتان اتىنان "ماقتا كلاستەرiن قۇرامىز، زاۋىت-فابريكالار سالامىز، ويتەمiز-بۇيتەمiز" دەگەن اڭگiمە وتە كوپ بولعان. اقپارات كوزدەرi دە مۇنى بارىنشا جارنامالاپ ايتىپ تا، جازىپ تا جاتتى. بiراق، قازiرگi ۋاقىتتا جەرگiلiكتi مامانداردىڭ، حالىقتىڭ ايتۋى بويىنشا بۇل تiرلiك توقتاپ، "ماقتا كلاستەرi" اڭگiمەسi دە ايتىلماي قالدى. تاعى بiر ايتا كەتەر ماسەلە، شىمكەنتتەگi "شنوس" زاۋىتىنان وزiندiك قۇنى 52 تەڭگەمەن وڭدەلiپ شىققان جانار-جاعارمايدى، زاۋىت باسشىلارى وزدەرiنە "تيiستi ادامدارىمەن" عانا شارتقا وتىرىپ، ورتاداعى "جۇمباق جاندار" الىپساتارلار مەن دەلدالدار اۋىلشارۋاشىلىق ءونiم وندiرۋشiلەر مەن شارۋالارعا 75-80 تەڭگەمەن ساۋدالايدى. سونىڭ كەسiرiنەن شارۋالاردىڭ كازiر جەرi وڭدەۋسiز، كەلەسi جىلى ءونiم بولاتىنىنا كۇدiكپەن قاراپ، بازارلارداعى ازىق-تۇلiكتiڭ قىمباتتاۋى دا وسىدان دەپ وتىر. وسىعان نە ايتار ەدiڭiز ؟ – دەپ، ساۋالدى توتەسiنەن قويدى.

– بيىل مەن ەكi رەت "وڭتۇستiك" دەپ اتالاتىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا بولدىم. وبلىس باسشىلارىمەن كەزدەسiپ، ولارعا كەلەسi 2008 جىلدىڭ اياعىنا دەيiن "قازىنا" قورى ارقىلى 127 ميلليون دوللار ءبولiنiپ، 3 فابريكا سالاتىندىعىمىزدى ايتتىم. سiزدiڭ "ەشكiمگە كەرەك بولماي قالدى" دەگەن پiكiرiڭiزبەن كەلiسپەيمiن. بۇل ماسەلە بiزدiڭ باقىلاۋىمىزدا. بيىل عانا ۇكiمەت iشكi ينفراقۇرىلىم سالۋعا 3 ميلليارد تەڭگە ءبولدi. 2008 جىلى بۇل ەكونوميكالىق ايماق اياعىنا تۇرىپ، جۇمىس iستەيتiن بولادى. ال، جانار-جاعارمايدىڭ باعاسى بiز ءۇشiن كۇردەلi ماسەلە. انتيمونوپويالىق اگەنتتiك بار. قولداعى زاڭنامالارعا بايلانىستى جانار-جاعارماي باعالارىن رەتتەي المايمىز. قازiر باعالاردىڭ وسكەنi بايقالىپ وتىر. ەگiن سالۋ، ورۋ كەزiندە باعا كوتەرiلiپ كەتەتiنi راس. بiز سىرتقا جانار-جاعارماي شىعارۋعا باج سالىعىن ەنگiزدiك. مەنiڭ ويىمشا وسى سالاداعى مونوپوليالىق كومپانيالار اراسىندا باعا جونiندە ءوزارا ء"سوز بايلانىسۋ" بار جانە ولار قويعان باعانى مەملەكەت وزگەرتە المايدى. وسىعان توسقاۋىل قويۋ ءۇشiن "باسەكەلەستiكتi قورعاۋ" اگەنتتiگi قۇرىلدى. اگەنتتiك ادال جۇمىس iستەۋ كەرەك. سونىمەن قاتار بiز رەسەيدەن ارزان جانار-جاعار ماي يمپورتتاعانىمىز دۇرىس. باسقا جول جوق – دەدi مينيستر مىرزا.

جانە بiر سوزiندە مينيستر: "جەڭiل ونەركاسiپ، تiگiن فابريكالارى سالاسىندا iستەيتiندەر جەڭiلدەتiلگەن سالىق سالۋدى جانە قىتايدان اكەلەتiن تاۋارلاردى توقتاتۋدى سۇرايدى. بۇل جول دۇرىس ەمەس. ويتكەنi بۇلارعا جەڭiلدiك جاساساق ەرتەڭ ماشينا جاساۋ ونەركاسiبi، فارماتسەۆت، عىلىم ءبارi جەڭiلدiك سۇرايدى. سوندىقتان ارناۋلى ايماقتاردا عانا جەڭiلدiك سالىقتارىن سالۋ كەرەك. بسۇ-عا كiرگەن قىرعىزستان ارقىلى بiزگە قىتاي كiلەمدەرi كوپتەپ كەلگەندiكتەن، الماتى كiلەم فابريكاسى جۇمىسىن توقتاتتى. الماتى كiلەمدەرi پارسى، تۇرiك كiلەمدەرiمەن ساپاسى جاعىنان تەڭەسە المايدى. سوندىقتان جەڭiل ونەركاسiپ ورىندارىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋ كەرەك. بiزگە يتاليادان، قىتايدان ساپالى اياق -كيiمدەر كەلiپ جاتىر، بiز ولارمەن باسەكەلەسە المايمىز، سوندىقتان اياق-كيiم شىعارۋدىڭ كەرەگi جوق. بiز توقىما كلاستەرiن جاسادىق. ارناۋلى اسكەري كيiمدەر تiگەمiز» –دەدi.

ال، دەپۋتات ۆ. ۆ. كيانسكي: "بiزدەگi شىعارىپ جاتقان جەڭiل اۆتوكولiك، جۇك ماشينالارى، اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكالارىن شەتەلدەن قوسالقى بولشەكتەر كۇيiندە اكەلiپ وسىندا قۇراستىرامىز. بiر وكiنiشتiسi، بiز قۇراستىرىپ شىعارعان تەحنيكالاردىڭ بiردە – بiرەۋiنiڭ ساپاسى الەمدiك ستاندارتقا ساي كەلمەگەندiكتەن شەتەلدەرگە شىعارىپ ساۋدالاي المايمىز" – دەدi. سوندا قالاي بولعانى؟! ۇكiمەت مۇشەلەرiنiڭ "يندۋسترالدى-يننوۆاتسيالىق ستراتەگيانى دامىتىپ جاتىرمىز. شيكiزاتتىق ەكسپورتتان، ءونiم ءوندiرۋ جۇيەسiنە كوشiپ جاتىرمىز" دەگەندەرi وسى ما؟ جەڭiل جانە اۋىر ونەركاسiپتەن ء"وزiمiز جاساپ جاتىرمىز" دەيتiن تاۋارلارىمىز ستاندارتقا ساي كەلمەسە، نەسiنە ماقتانا بەرەمiز.

وسىعان وراي، دەپۋتات وستەمiر رايىمبەك ۇلى بەكتورەەۆ مىرزاعا:

– مينيستر جاۋابىنا قاناعاتتاندىڭىز با؟ – دەگەن ساۋال تاستادىق.

– جوق. مەنiڭ ويىمشا، مينيسترلەردiڭ ەلدi ارالاپ، جەرگiلiكتi جاعدايلاردى ءوز كوزدەرiمەن كورۋگە ۋاقىتتارى جەتپەيتiن شىعار. قاشان كورسەڭ جينالىس، كونفەرەنتسيا، وتىرىس، ۇكiمەت ساعاتى، زاڭداردى ماجiلiسكە اكەلۋ، شەتەلگە شىعۋ، تاعى باسقا ايتىپ تاۋىسا المايسىڭ.

— مەن دە ءومiربويى ماقتا سالاسىندا جۇمىس iستەگەنمiن. ەلباسى ءوزi باتاسىن بەرگەن، 1،5 ميلليارد تەڭگەگە ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى سالىندى. بiراق ماقتا وڭدەيتiن زاۋىتقا قويىلعان تەحنولوگيالارى جەتiسپەيدi، سوندىقتان قازiر تولىق جۇمىس iستەپ تۇرعان جوق. دەموكراتياعا سۇيەنiپ شىندىقتى ايتا بەرۋگە بولا ما، بولماي ما؟ –دەپ iركiلiپ قالدى.

بiراق دەپۋتات مىرزا از عانا iركiلiستەن سوڭ: – سول 1،5 ميلليارد قارجىعا ءۇش زاۋىت سالۋعا بولار ەدi، ونى ايتامىز-اۋ قازiرگi تاڭدا كۇنiنە وسى زاۋىتتان بار-جوعى 200 كەلەلiك 50 دەستە عانا ماقتا شىعارادى. بۇل زاۋىتتى ماقتا سالاسىنان مۇلدەم حابارى جوق "ازيموۆ" دەگەن كوورپوراتسيا سالعان. بiلمەگەسiن، مىڭداعان جىلدار بويى اتادان بالاعا مۇرا بولىپ اينالىسىپ كەلە جاتقان كاسiبiمiز، جەرگiلiكتi مامانداردان سۇراسا بولادى-عوي، 1،5 ميلليارد قارجىنى دالاعا شاشىپ، تولىققاندى شىقپاعان زاۋىتقا جۇرەگiڭ اۋىرادى. شىمكەنت ماڭىنان 200 گەكتار جەر الىپ ارنايى ەكونوميكالىق ايماق تا قۇردى. ونداعى ماقسات – ماقتانى ەگۋ، جيناۋ، وڭدەۋ، جiپ يiرۋ، ماتا توقۋ، كيiم تiگۋ جۇيەسiن جاساماقشى بولدى. ال، "جاسادىق" دەيiك، بiز تiككەن كيiمدەر "ساپاسىز" دەپ تانىلىپ "الماتى كiلەمنiڭ" كەبiن كيiپ، بانكروتقا ۇشىراماۋىنا ماعان ەشكiم كەپiلدiك بەرە المايدى. قىتايدىڭ، تۇركيانىڭ، قىرعىزستاننىڭ، وزبەكستاننىڭ جەڭiل ونەركاسiپتەرi قارقىنداپ دامۋدا. ال، ماقتا شارۋاشىلىعىندا شىمكەنت وبلىسى بويىنشا بiر ميلليوننان استام ادامدار جۇمىس iستەپ، نانىن تاۋىپ جەپ وتىر. بالا-شاعاسى ءبارi وسى ماقتاعا قاراپ وتىر. مىنا تiرلiك جۇرمەسە ولاردىڭ كۇنi نە بولماق؟ تاعى ايتا كەتەتiن ماسەلە، شىمكەنتتەگi مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى، اۋىلشارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن اۋدان، شارۋا قوجالىقتارىمەن ءوز باعاسىنا جانار ماي الۋعا ەشقاشان تiكەلەي كەلiسiم شارتقا وتىرعان ەمەس. مiندەتتi تۇردە "ىمى-جىمى" بiر ورتاداعى الىپساتار، دەلدال فيرمالار ارقىلى زاۋىتتان شىققان 52 تەڭگە باعاسىنا تاعى 25-30 تەڭگە قوسىپ قىمباتقا ساتىپ وتىر. مىسالى، مىڭ گەكتار جەرگە ەگiن ەگەمiن. مەن نەگە مۇناي زاۋىتىمەن تiكەلەي كەلiسiم شارتقا وتىرىپ ،52 تەڭگەدەن جانار ماي الا المايمىن. نەگە جانار ماي بەكەتتەرiنەن 80 تەڭگەگە ساتىپ الۋىم كەرەك؟ بiزدە تۇتىنۋشىلىر قۇقىعىن قورعاۋ زاڭى جۇمىس iستەمەيدi. اۋىلشارۋاشىلىعىنا تومەن باعامەن جانار ماي بەرiپ وتىرادى. بۇل كوز الداۋ. ونىسى از عانا، ارى تارتساڭ بەرi، بەرi تارتساڭ ارى جەتپەيدi. ەگiنiڭ شالا ەگiلiپ، شالا ورىلادى دەگەن ءسوز. ۇكiمەت قارجى بەرمەي-اق وسى سالانى تارتiپكە كەلتiرسە، اۋىلشارۋاشىلىق مۇنداي قورلىق كۇيگە تۇسپەس ەدi. جانار-جاعار مايدىڭ قىمباتتاۋىنان كۇزدە مىڭداعان گەكتار جەرلەر ايدالماي قالدى. قازاق ايتادى; "كۇز ايدا، كۇز ايداماساڭ ءجۇز ايدا" دەپ. ەندiگi جىلعا ءونiم جوق دەگەن ءسوز. ونى جاساپ وتىرعان قولدارى تازا ەمەس، جىمىسقى، جەمقور ادامداردىڭ كەسiرiنەن ەكونوميكامىز iلگەرiلەمەي شابانداۋدا، –دەپ بiراز سىردىڭ بەتiن اشتى.

ت. رىسبەك

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button