بولاتحان تايجاننىڭ رۋحىنا باعىشتالادى

كورنەكتi مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرi، بەلگiلi ديپلومات، قازاق ۇلتشىلى بولاتحان تايجاننىڭ باقيلىق ساپارعا اتتانعانىنا دا جىل تولدى. وتكەن اپتادا مارقۇمنىڭ جىلدىعىنا وراي كەڭساي-2 زيراتىندا ونىڭ ەسكەرتكiشi اشىلدى جانە «اتالى سوزدەرi» اتتى ءۇش تومدىعىنىڭ تۇساۋكەسەرi بولدى.

بولاتحان قۇلجان ۇلى اراب ەلدەرiندە جانە مالايزيادا ەلشiلiك قىزمەتتە ءجۇرiپ، قازاق ەلiنiڭ مۇددەسi ءۇشiن كوپ ەڭبەك سiڭiرگەن ديپلومات. ەلشiلiك جۇمىسى اياقتالىپ، ەلگە ورالعاننان كەيiن ب. تايجان نەگiزiنەن قوعامدىق جۇمىستارعا بەلسەنە ارالاستى. قازاق ەلiنiڭ تاۋەلسiزدiك تۋىنىڭ جەلبiرەگەنiنە قۋانعانىمەن، ونى بەكەمدەۋ ءۇشiن اتقارىلار شارۋانىڭ قىرۋار ەكەنiن جاعى سەمبەي ايتىپ ءجۇردi. سونىڭ ەڭ باستىلارىنىڭ بiرi، بiزدiڭ بيلiك ءالi قولعا الا الماي وتىرعانى – وتارشىلدىق تاڭباسىنان قۇتىلۋ ءۇشiن وتارسىزداندىرۋ ساياساتىن جۇرگiزۋ ماسەلەسi ەدi. بولاتحان مىرزا جاعداي وسىلاي سيپات الا بەرسە، سوڭى جاقسىلىققا اپارمايتىندىعىن ءاربiر سۇحباتىندا، ءاربiر ماقالاسىندا ايتىپ وتىردى. ايتقانداي-اق، ول كiسi و دۇنيەلiك ساپارعا اتتانعانىنا جىل تولماي-اق، قازاقستاننىڭ iشكi قاقتىعىستارى بەلەڭ الا باستادى. بيلiك قانشا كوزجۇمبايلىقپەن، وتباسىلىق كيكiلجiڭگە بالاسا دا، ۇلتارالىق تاتۋلىققا سىزات تۇسە باستاعانداي. بiر جىلدىڭ iشiندە اتىراۋدا، الماتى وبلىسىنىڭ ۇيعىر جانە ەڭبەكشi قازاق اۋداندارىندا، وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ تولەبي اۋدانىنىڭ ماياتاس اۋلىندا قاقتىعىستار ورىن الدى. ءارi بۇل قاقتىعىستاردىڭ بارلىعى دا وزگە ۇلت پەن جەرگiلiكتi ۇلت اراسىنداعى كيكiلجiڭگە اينالىپ وتىر. بۇنىڭ باستى سەبەبiن ەشكiم ءدوپ باسىپ ايتىپ بەرە الماي وتىرعانى تاعى ايان. بولاتحان تايجاننىڭ باسىلىمدارعا بەرگەن سۇحباتتارىنان جانە ماقالالارىنان وسى بiر قاراپايىم اقيقاتتىڭ يiسi اڭقىپ-اق تۇر. تايجان بiزدiڭ ەلدەگi ۇلتتىق ساياساتتىڭ ءاۋ باستا دۇرىس ارناعا تۇسپەگەندiگiن ايتۋداي-اق ايتقان، جازۋداي-اق جازعان. «قازاقستان – قازاق مەملەكەتi، قالعاندارى تۇرعىندار. بۇنى بiز اشىق ايتىپ ۇيرەنۋiمiز كەرەك. ءارi بۇل ەشقانداي حالىقارالىق نورمالارعا جانە كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتارعا قايشى كەلمەيدi» – دەگەن. «مەنiڭ كورگەنiم – ءار مەملەكەت ۇلتتىق مەملەكەت. سول مەملەكەتتi قۇرعان ۇلتتىڭ مەملەكەتi. بiراق، مەن وسىعان بايلانىستى بۇرىن دا ايتىپ ءجۇرمiن، تاعى دا ايتارىم، قازاقستان تەك قازاقتاردىڭ عانا ەمەس، وندا تۇراتىن، قازاقتىڭ زاڭىن مويىندايتىن، قازاقتىڭ تiلiن مويىندايتىن، قازاقتىڭ ادەت-عۇرپىن مويىندايتىن وزگە ۇلت وكiلدەرiنiڭ دە ەلi بولۋى كەرەك. بۇل ەشقانداي داۋ، ايتىس-تارتىس تۋدىرۋعا جاتپايتىن، دالەلدەۋدi قاجەت ەتپەيتiن – اكسيوما» («ەۆرازيا-kz»، №15 (18)، 22 ءساۋiر، 2005 جىل). ەگەر، ماسەلەگە وسى تۇرعىدان قارايتىن بولساق، حالىقتى بولشەكتەپ ەمەس، بiر قازاندا قايناتۋ ماسەلەسiن قولعا الاتىن بولساق، بۇگiنگiدەي ۇلتارالىق كيكiلجiڭدەرگە جول بەرiلمەس ەدi. اركiم ءوز كورپەسiنە قاراي تارتىپ، ءار ۇلت ءوزiنiڭ مۇددەسiن العا تارتپاس ەدi. ەلدەگi دياسپورالار ەلدiگiڭدi دە، مادەنيەتiڭدi دە، تiلiڭدi دە مويىنداي بiلەر ەدi. امال نە؟ بۇگiن بiزدەگi دياسپورالاردىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسiپ وتىر. كەرiسiنشە، جەرگiلiكتi ۇلت جابiرلەنۋشiنiڭ كەبiن كيۋدە.

جەرگiلiكتi ۇلتتىڭ پروبلەماسىن شەشۋ بىلاي تۇرسىن، ونى جىل وتكەن سايىن قيىنداتىپ جiبەرگەن جوقپىز با؟ جاقىندا عانا پارلامەنت قابىلداعان بiر زاڭ بويىنشا، ءوزiمiزدiڭ اۋىلدان كەلەتiن جۇمىسشىدان گورi، شەتەلدiكتەردiڭ قازاقستانعا كەلiپ جۇمىس iستەۋiن وڭايلاتىپ جiبەردiك. كەرiسiنشە، ۇكiمەت حالىقتى قالاعا اكەلمەۋدiڭ ايلا-شارعىسىن قاراپ جاتىر. ەڭ الدىمەن، ارىپ-اشىپ، قالتاسىن قاعىپ سالعان كۇركەسiن كۇرەسە، ەندi ولاردى اۋىلعا كۇشپەن تاڭاتىن زاڭ ازiرلەمەك. ەگەر، سiز بۇنىڭ بارلىعىن كوزiڭiزبەن كورگەنiڭiزدە، قازاق ءۇشiن اۋىرعان جۇرەگiڭiزدiڭ سالماعى ەكi ەسەلەنە تۇسەر ەدi. بiزدiڭ بيلiكتiڭ ويى، قازاقستاندى امەريكا سەكiلدi – ەميگرانتتار ەلiنە اينالدىرۋ. ءسويتiپ، جەرگiلiكتi ۇلتتىڭ ساياسي قۇقىقتارىن تابانعا باسۋ.

سونداي-اق، ب. تايجان قازاقستاننىڭ بۇرىنعى ميتروپوليا رەسەيدەن بويىن اۋلاق سالىپ، ونىمەن تەرەزەسi تەڭ دارەجەدە سويلەسۋi قاجەتتiگiن دە ەسكەرتكەن. «قازاقستان مiندەتتi تۇردە وتارسىزداندىرۋ ساياساتىن iسكە اسىراتىن كەزەڭنەن ءوتۋi تيiس. ول ەڭ بiرiنشi كەزەكتە، قازاقستاننىڭ رەسەيدەن ءوزiن الشاق ۇستاۋ ساياساتىنا قۇرىلۋى تيiس. بۇل جاۋلاسۋ، ەكi ەلدi بiر-بiرiنە قارسى قويۋ دەگەندi بiلدiرمەسە كەرەك. ەكi جاققا پايدالى، ساۋدا-ەكونوميكالىق، مادەني-الەۋمەتتiك قاتىناس جاساپ، بويىڭدى وتارلىق ساياساتقا تابىنۋ سەزiمiنەن الشاق ۇستاۋعا بولادى» («تاسجارعان»، №16 (16)، 5 قازان، 2006 جىل) دەيدi ول جايىندا. بiز، كەرiسiنشە، رەسەيدiڭ اۋزىنا ءوزiمiز بارىپ ءتۇسiپ وتىرمىز. بايقوڭىردان ۇشقان زىمىرانداردىڭ ەكولوگيالىق شىعىنى ءوز الدىنا، قازاق دالاسىنا قۇلاعان «پروتوننان» كەلگەن زياندى دا ءوندiرiپ الا الماۋدامىز. پۋتين «قازاقستانداعى حالىقتىڭ 80%-ى ورىسشا سويلەيدi، سول ءۇشiن دە ورىس تiلiن قولداۋ ماڭىزدى» – دەيدi. كازاك-ورىستار كولپاكوۆسكيگە ەسكەرتكiش ورناتىپ، ارميا جاساقتاۋعا كiرiستi.

بولاتحان اعا «ارمانىم قازاقستان تاۋەلسiزدiگiنiڭ باياندى بولعانىن كورۋ، شىن مانiسiندە تاۋەلسiزدiككە قول جەتكiزگەنiنە كوزiمدi جەتكiزۋ» – دەپ ەدi. جوعارىدا كەلتiرiلگەن ۇزiندiلەر ول كiسiنiڭ ايتقاندارىنىڭ مىڭنان بiرi عانا. ب. تايجان تەك ۇلتتىق ساياسات توڭiرەگiندە عانا اڭگiمە قوزعامايدى. سونداي-اق، رۋحاني ماسەلەدەگi، كوشi-قون ساياساتىنداعى، ەكونوميكانى ديۆەرسيفيكاتسيالاۋداعى ولقىلىقتاردىڭ بارلىعىن قولمەن قويعانداي سانامالايدى. قازاق تاۋەلسiزدiگiن باياندى ەتۋ جولىنداعى تاريحي جاعدايى بiزبەن ۇقساس مالايزيا ت.ب. ەلدەردiڭ تاجiريبەسiمەن وي بولiسەدi. دەمەك، بولاتحان اعانىڭ وزiنەن كەيiن قالعان مۇراسى اسا مول. ول ءارi قۇندى دا قۇنارلى جادiگەر. ول كiسiنiڭ ءوزi بۇگiن ارامىزدا جوق بولسا دا، سوڭىندا قالعان ءسوزi سويلەپ تۇر، جولى سايراپ جاتىر. كوكiرەگiندە ۇلتتىق نامىسى بار ءاربiر قازاق ب. تايجاننىڭ ەڭبەكتەرiن iزدەپ ءجۇرiپ وقۋى ايان. دەمەك، «ءوزi ولگەنمەن، حاتى ولمەگەن، بولاشاققا قالدىرعان iزگi مۇراسى ولمەگەن» اعانىڭ رۋحى دا ماڭگiلiك بولماق.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button