الدىمەن قازاق تIلIن قارىق قىلىپ الايىق

وسى كۇنi ءۇشتiلدi حالىق بولامىز دەگەن وي مەملەكەت يدەولوگياسىنىڭ دiڭگەگiنە اينالىپ، بيiك-بيiك مiنبەلەردەن جيi-جيi ايتىلاتىن بولدى. ءسويتiپ، قوستiلدiلiك يدەولوگياسى زاردابىنان قۇتىلا الماي جۇرگەندە ۇشتiلدiلiك دەگەن اقىرى ب ۇلىڭعىر مۇراتتى نىسانا تۇتىپ، جاھاندانۋ جەلiگiنە ەرiك بەرگەندەيمiز.

ەندi وسىعان تەرەڭ بويلاپ، وي بەزبەنiنە سالىپ، ءمانiسiن اڭداپ كورەيiكشi.وزگە تiلدi تەز ۇيرەنiپ، iلiپ اكەتەتiن قاعiلەز ادامدار بولادى. ونى جوققا شىعارا الامايمىز. ال بۇكiل بiر حالىق ءۇش تiلدi بiردەي مەڭگەرiپتi دەگەندi كورمەك تۇرماق، ەستiگەنiمiز دە جوق. الەمنiڭ قاي ەلiندە وسىنداي تاجiريبە بولعانىن، ول قانداي ناتيجە بەرگەنiن زەرتتەپ، زەردەلەگەن كiسi بار ما وسى؟ ونداي عالىمدى بiز پاقىرىڭىز بiلمەيدi ەكەنبiز. ەندەشە كوز جەتكiزiلمەگەن قيالدى شىندىققا اينالدىرامىز دەپ شارق ۇرعانىمىزعا نە جورىق. ونىڭ سوڭى ءشول دالادا ساعىم قۋعان جولاۋشىداي بولىپ جۇرمەسiن دەڭiز…

بiز بiلەتiن وركەنيەتتi ەلدەردiڭ قايسىسىن تiلگە تيەك ەتسەڭiز دە، ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتiك تiلiن تۋ ەتiپ كوتەرiپ، انا تiلiنiڭ ءورiسi دە، ورەسi دە كەڭ بولۋىن تiلەپ، قام جەيتiنiن كوز كورiپ، قۇلاق ەستiپ كەلەدi. پايداسى مول بولسا، نەگە سولار ۇشتiلدiلiكتi ماسەلە ەتiپ كوتەرiپ، ەلدەرiنiڭ ودان سايىن دامۋ قاجەتiنە جاراتپايدى ەكەن. قاۋھارى، قاراجاتى جەتپەگەندiكتەن دەيسiز بە؟ جوق، ولاي دەي المايسىز. بiر ءسات ويلانىپ كورسەڭiز، ونىڭ ءمانiسi باسقادا ەكەنiن باعامداي باستايسىز.

قوش، سونىمەن ۇشتiلدiلiكتi مۇرات تۇتىپ، ۇرانداتىپ iسكە كiرiسiپ تە كەتتiك. قازiر ءۇشتiلدi ارالاستىرىپ سويلەۋ سانگە اينالىپ بارادى. جەر-جەردە ءۇشتiلدi مەكتەپتەر اشىلىپ، قىرۋار قارجى شىعارىلىپ، مارە-سارە كۇي كەشكەن بەلسەندiلiك لەبi ەسiپ تۇر. ەندi بiراز ۋاقىتتان كەيiن كiمنiڭ قاي تiلدە سويلەپ تۇرعانىن اجىراتۋدان قالاتىن شىعارمىز. اڭداماي باسقان اۋىرماي ولەتiننiڭ كەبiن كيiپ جۇرمەسەك بولدى. قۇداي ونىڭ بەتiن اۋلاق قىلسىن، ارينە.

ەل تاۋەلسiزدiگiنiڭ تۋى جەلبiرەي ءتۇسۋi حالىق تۇتاستىعى يدەياسىنا اسا تاۋەلدi. اسiرەسە، بۇگiنگiدەي الماعايىپ زاماندا قازاق اۋىز بiرلiگiنسiز iس وڭعا باسپايتىنى ايتپاسا دا تۇسiنiكتi. بiراق، سوعان قول جەتكiزە الماي كەلەمiز. ونىڭ سەبەبi سان الۋان. سونىڭ ەڭ نەگiزگiلەرiنiڭ بiرi – قوستiلدiلiك. قازiر قازاقتiلدi قازاق پەن ورىستiلدi قازاقتىڭ بiر جاعادان باس، بiر جەڭنەن قول شىعارۋى ەكiتالاي. بiرiن بiرi تۇسiنبەيدi جانە تۇسiنگiسi دە كەلمەيدi. بۇعان ءۇش ءجۇز جىلدىق تاريحى بار ورىستىڭ وتارلاۋ ساياساتى كiنالi.

اسقىنعان اۋىرۋدان ايىعۋ ءۇشiن اۋەلi ەم-دومىن قاراستىرۋ قاجەتتiلiگi جاڭالىق اشقاندىق ەمەس قوي. بiز ەل تاۋەلسiزدiگi قولىمىزعا تيiسiمەن بiردەن سوعان كiرiسiپ كەتۋiمiز كەرەك ەدi. وكiنiشكە قاراي، ولاي بولمادى، كەشەۋiلدەتiپ الدىق. سونىڭ سالدارىنان بويداعى كەسەل بۇكiل دەنەگە تاراپ، دەندەپ بارادى.

جارايدى، بۇكiل بiر حالىقتىڭ ءۇشتiلدi بولۋىن دۇرىس-اق دەلiك، دۇرىس بولماسا دا. ويتسەك، اۋىلداعى قالىڭ قاۋىم – قايمانا قازاقتىڭ قامىن كiم جەپ، قۇقىن كiم قورعايدى؟ ءالi ءۇش تiلدi ۇيرەتەتiن مەكتەپتەردiڭ بارلىعى قالالاردا اشىلىپ جاتىر. ال اۋىلداردان ءۇش تiل تۇرماق، ەكi تiلدi جارىتىپ بiلەتiن مۇعالiمدi سوڭىنان شام الىپ ءتۇسiپ تابۋ قيىننىڭ قيىنى عوي. ەلدiڭ دەموگرافيالىق احۋالىن قۇردىمعا جiبەرمەي، جىلىمىق ەتiپ ۇستاپ تۇرعان – اۋىلداعى اعايىن. دەمەك، ەڭ كوپ جاس اۋىلدا دەگەن ءسوز. ولار سوندا قايتپەك كەرەك؟ ءۇش تiلدi جەتiك ۇيرەتiپ شىعاتىن مۇعالiم بولماسا. وزدەرiنشە ۇيرەنەيiن دەسە، جاعدايلارى جوق، مەكتەپتەرiندە ارنايى جابدىقتالعان سىنىپتارى بولماسا، ايدىڭ-كۇننiڭ امانىندا قالاداعى قۇربىلارىنان كەيiن قالاتىنداي نە جازىقتارى بار سوندا؟! ولار دا وسى ەلدiڭ ۇلاندارى، قۇقىقتارى تەڭ ازاماتتارى ەمەس پە؟

قايرات ومIرباي ۇلى، الاشتانۋشى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button