مۇحتار ابليازوۆتىڭ انكارادان تاۋانى قايتتى

ادامزات تiرشiلiگiنiڭ بۇرىنعى كەزەڭدەرiندەگiدەي ەمەس، قارا التىن ادامداردىڭ ءومiرiن جەڭiلدەتiپ، تۇرمىس-تiرشiلiگiن نەعۇرلىم قولايلى ەتۋدە اسا ماڭىزدى تابيعي شيكiزات، ەنەرگوتاسىمالداۋشىدان گورi قازiر ساياسات قۇرالىنا اينالا باستاعانى بەلگiلi. ءجاي عانا قۇرال ەمەس، قارسى داۋ كەلتiرە قويۋ قيىنعا تۇسەتiن زiلدi قارۋ.

ححI عاسىردا اتالمىش قارا التىن عانا ەمەس، تۇپتەپ كەلگەندە بارشا مەملەكەتتەردiڭ ءومiر سۇرۋiنە ەرەكشە ىقپالىن تيگiزەتiن ستراتەگيالىق تاۋارلار مەن ءوندiرiس وشاقتارى دا ساياسات قۇرالىنا اينالىپ بارادى. الەمدە ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالاردىڭ قۇرىلىمدارى كوبەيiپ، جاњاندى شىرماۋىقتاي تورلاي تۇسكەن سايىن، ەكونوميكانى ۇلتتىق ساياساتتان تىس قويۋعا ۇمتىلۋشىلاردىڭ قاتارى ەسەلەپ ارتقان سايىن بۇعان قارسىلاردىڭ دا داۋىسى جيi ەستiلە باستادى. ارينە، «انتيگلوباليستەر» تۋرالى اڭگiمەنiڭ ءجونi بiر باسقا، دەگەنمەن، كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءوز ەكونوميكاسىن مەملەكەتتiك، ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان رەتتەپ وتىرۋعا، ءتۇرلi كومپانيالارعا ءوز شەكاراسىن اشۋ-اشپاۋدا سان الۋان ماسەلەلەردiڭ iشكi استارىنا كوز جۇگiرتۋگە، ەسكەرۋگە بەت بۇرۋدا. بۇعان مىسال كوپ. Iرگەمiزدەگi رەسەي باتىس ەلدەرiنiڭ بiرقاتار مۇناي ءوندiرۋشi كومپانيالارىنىڭ سiبiردەگi، ساحاليندەگi جۇمىستارىن قايتا ەكشەپ، ولاردىڭ اكتسيالارىن مەملەكەتتiك «لۋكويل»، «گازپروم» الپاۋىت كومپانيالاردىڭ ۋىسىنا اپەرسە، انگليا جانە تاعى بiرقاتار باتىس ەۋروپا ەلدەرi ءوز جەرلەرiندە رەسەيلiك ءتۇرلi كومپانيالاردىڭ جۇمىس جۇرگiزۋiنە تۇبەگەيلi قارسى. وسىدان بiرەر جىل بۇرىن اقش-تا ءوز ەلدەرiنە اراب فيرمالارى مەن مۇناي وڭدەۋشi كومپانيالاردىڭ ەنۋiنە قارسى بولىپ، كەيبiر ساۋدا كەلiسiم شارتتارىنىڭ قايتا قۇرىلۋىنا قول جەتكiزگەن-دi. مۇندايدا قولدانىلاتىن ءادiس-امالدار كوپ-اق.

وتكەن قازان ايىندا تۇركيا Trancentral Petrochemical Holding كونسورتسيۋمىنىڭ ەلدەگi اسا iرi Petkim مۇناي-حيميا كومپانياسىن ساتىپ الۋىنا مۇمكiندiك بەرمەي قويدى. جوعارىدا ايتىلعان حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ قۇرىلۋىنا مۇرىندىق بولعان رەسەيلiك «ترويكا ديالوگ» كومپانياسى بولاتىن. ءسويتiپ، ەلدەگi جەتەكشi مۇناي-حيميا Petkim حولدينگiنiڭ 51 پايىز اكتسياسى وزگە كونسورتسيۋم-ازەربايجاندىق گنكار، تۇرiكتiك Turcas جانە ساۋد ارابياسىنىڭ Injaz OGG كومپانيالارىنىڭ مەنشiگiنە ءوتتi. بiر عاجابى، بۇلار اتالمىش Petkim كومپانياسىنىڭ 51 پايىز اكتسيالارى ءۇشiن ءوز باسەكەلەستەرiنەن 10 ملن. دوللار از ۇسىنعان بولاتىن. Petkim ءۇشiن 2،05 ملرد. دوللار ۇسىنا تۇرىپ، ويلارى ورىندالماي، تاۋى شاعىلعان الگi Trancentral Asia Petrochemical-دىڭ قازاقستانعا تiكەلەي قاتىسى بولعاندىقتان دا بۇل كەلiسiمدەردiڭ نەلiكتەن جۇزەگە اسپاي قالعانى قازاق كاسiپكەرلەرiن ەرەكشە قىزىقتىرۋعا تيiس دەپ ويلايمىز. بۇل كونسورتسيۋمنىڭ قۇرامىنا رەسەيدەگi اسا iرi «ترويكا ديالوگ» كومپانياسى مەن قازاقستاندىق «ەۆرازيا» جانە JSK Caspi Neft كومپانيالارى ەنگەن بولاتىن. ال، الگi «ەۆرازيا» كومپانياسى ەلiمiزدەگi iرi بانكتەردiڭ بiرi – «تۇرانالەم» بانكiنiڭ باسشىسى مۇحتار ءابليازوۆتىڭ يەلiگiندەگi قۇرىلىم. سونىمەن، بەينەلەپ ايتساق، ءوز ەلiمiزدە ويلاعانى بولىپ، ايتقانى ءجۇرiپ تۇرعان مۇحتار ءابليازوۆ مىرزانىڭ انكارادا نەلiكتەن تاۋى شاعىلدى؟ ۇمiتتەرi مەن ويى نەگە ەڭ سوڭعى ساتتە ورىندالمادى؟ ونىڭ ۇستiنە TSP كونسورتسيۋمى وكiلدەرiنiڭ مالiمدەۋiنشە، كەلiسسوزدەر وسىعان دەيiن اسا جەدەل ءارi جەمiستi تۇردە جۇرگiزiلiپ كەلگەنگە ۇقسايدى. دەگەنمەن، رەسەي-قازاقستاندىق كونسورتسيۋمنىڭ تۇركيا مەنشiگiندەگi كومپانيانى، وسى ارقىلى ەلدەگi اسا iرi مۇناي-حيميا حولدينگiن ءوز ۋىستارىنا الۋىنا قارسىلار دا از ەمەس كورiنەدi. ەڭ اۋەلi، اتالمىش Petkim كومپانياسىنىڭ قىزمەتكەرلەرi مەن ەلدەگi كاسiپوداقتار كومپانيانىڭ جەكەشەلەندiرiلۋiنە تۇبەگەيلi قارسى بولىپ، كەلiسسوزدەردiڭ ودان ءارi جۇرگiزiلۋiنە مەيلiنشە نارازىلىق تانىتتى. ونىڭ ۇستiنە، Petkim-نiڭ اكiمشiلiگi دە ءوز وندiرiستەرiنiڭ رەسەيلiك-قازاقستاندىق كونسورتسيۋم مەنشiگiنە وتۋiنە ونشا ق ۇلىقتىلىق تانىتپاعان، تiپتi، iشتەي قۇپتاماعان سىڭايلى.

«كوممەرسانت» گازەتiنiڭ جازۋىنا قاراعاندا، كونسورتسيۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ بiرi: «اكiمشiلiك بiزبەن باسەكەلەستiك جونiندەگi كەڭەس اراسىنداعى iس-ارەكەتتەرiمiزدi ۇيلەستiرۋگە تيiس بولاتىن، سودان كەيiن جوعارعى جەكەشەلەندiرۋ كەڭەسi كەلiسiم شارتتى بەكiتۋگە تيiس ەدi»، – دەپ مالiمدەگەن. («كوممەرسانت» گازەتi، №191، 18 قازان، 2007 ج.) ونىڭ سوزiنە سەنسەك، مۇنىڭ بiردە-بiرi جۇزەگە اسىرىلماعان. بiرقاتار ساراپشىلار بۇل كەلiسiمنiڭ ومiردە جۇزەگە اساتىنىنا اۋەلگi ساتتەن باستاپ-اق كۇمان كەلتiرگەن بولاتىن. ويتكەنi، كەيiنگi كەزدەرi تۇركيادا ورىس كاپيتالىنا كۇمانمەن قاراۋشىلار قاتارى جىل وتكەن سايىن كوبەيiپ كەلەدi. بۇل ەلدە نەگiزiنەن جەرگiلiكتi ينۆەستورلارعا ارقا سۇيەپ، سولاردىڭ كومەگiنە قول ارتۋ داستۇرگە اينالعان. قالاي بولعاندا دا، ۇلتتىق مۇددە، مەملەكەتتiك ساياسات تۇرعىسىنان العاندا اقشا كوپ ماسەلەنi شەشە قويمايتىن بولىپ شىقتى. بiر سوزبەن ايتساق، اقشا جاقسى، وندا يiس بولمايدى، دۇنيەدە ءبارi ساتىلادى، ءبارi ساتىپ الىنادى دەگەن سوقىر يلانىمنىڭ كۇنi ءوتiپ بارادى. الەمدiك تاجiريبە وسىنى دالەلدەۋدە. ەڭ وكiنiشتiسi، تۋعان قازاقستانىمىزدا جاعداي ولاي ەمەس. بiزدiڭ ەلiمiزدە جەڭiل اقشا، وڭاي تابىس جولىندا ۇلتتىق، وتاندىق مۇددەنi كەيiنگi قاتارعا ىسىرىپ قويۋشىلاردىڭ قاتارى سيرەمەي تۇر.

ايتقانداي، كەيبiر دەرەك كوزدەرiنiڭ ايتۋىنا سەنسەك، اڭگiمەنiڭ ءبارi الگi ايتىلعان «ترويكا ديالوگ» كومپانياسىنىڭ باسشىسى، 1968 جىلى ەرەۆاندا تۋعان رۋبەن ۆاردانياننىڭ ۇلتىندا سەكiلدi. تۇرiكتەر ارميان ازاماتى باسقارعان كومپانيانىڭ ءوز ەلدەرiنە ەنۋiنە قارسى كورiنەدi. كiم بiلسiن، سولاي دا شىعار…

جاڭابەك شاعاتاي

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button