سىپايى ءسوز، بIراق... سىزدى ءسوز

پۋتين قازاقستانداعى ورىس تiلiن قاداعالايتىنىن ايتتى

وتكەن اپتانىڭ اياعىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتi ۆلاديمير پۋتين حالىقپەن تiكەلەي ەفير ارقىلى جۇزدەستi. بۇل ونىڭ پرەزيدەنتتiك مەرزiمiندە جاماعاتپەن 6-شى سۇحباتى ەكەن. ءۇش ساعات بويى تiكەلەي ەفيردە ءۇن قاتقان رەسەي پرەزيدەنتi وسى ۋاقىت ارالىعىندا 60-تان استام ساۋالعا جاۋاپ بەرiپ ۇلگەرگەن.

ارينە، رەسەي پرەزيدەنتiنiڭ جاماعاتپەن سۇحباتى بiزگە نە ءۇشiن تاڭسىق بولا قالدى دەپ تاڭدانۋىمىز مۇمكiن. بiراق، بۇل جولعى جۇزدەسۋ بۇرىنعىلارىنان وزگەرەك بولىپ تۇر. ولاي دەيتiنiمiز، سۇراق بەرۋ اۋقىمى رەسەي اۋماعىمەن عانا شەكتەلمەگەن. سونداي-اق، قازاقستاننىڭ باتىسىندا ورنالاسقان اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا ساۋال بەرۋ مۇمكiندiگiنە يە بولعان. وزگە ەل پرەزيدەنتiنە ساۋال قويۋ مارتەبەسiنە قول جەتكiزiپ، وعان ماڭىزدى ساۋالدار جولدانىپ جاتسا قۇبا-قۇپ دەيiك. بiراق، قازاقستاننىڭ اقتاۋىنان بەرiلگەن ەكi ساۋالدىڭ دا ماڭىزدىلىعى تىم جوعارى ەمەس. بiرiنشiسi، پۋتيندi كاسپي جاعالاۋىنا شاقىرسا (پۋتين كەلمەي جۇرگەندەي-اق)، ەكiنشiسi، ءوزiن ەكاتەرينا گەراسيمەنكو دەپ تانىستىرعان اقتاۋلىق ستۋدەنتتiڭ ورىس تiلiنە قاتىستى ساۋالى بولدى. ساۋالدى سوزبە-ءسوز جەتكiزسەك، «ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ، ۋ مەنيا ۆوت تاكوي ۆوپروس. ۋ ناس ۆ كازاحستانە، كونەچنو، ۆ وتليچيە وت پريبالتيكي، پروبلەم س رۋسسكيم يازىكوم نەت. ەگو زدەس ۋچات، نۋ ي ۆسە موگۋت نا نەم گوۆوريت. نو سكاجيتە، چتو روسسيا دەلاەت ي بۋدەت دەلات دليا رازۆيتيا رۋسسكوگو يازىكا، نۋ، ۆ ستراناح بىۆشەگو سوۆەتسكوگو سويۋزا، ي ۆ تسەلوم دليا پوددەرجكي سووتەچەستۆەننيكوۆ» (ۆلاديمير ۆلاديميروۆيچ، مەنiڭ سۇراعىم بىلاي. بiزدە قازاقستاندا بالتىق جاعالاۋى ەلدەرiمەن سالىستىرعاندا، ورىس تiلiنiڭ پروبلەماسى جوق. ول مۇندا وقىتىلىپ جاتىر، ءبارi وسى تiلدە سويلەي الادى دەسە دە بولعانداي. دەگەنمەن، رەسەي بۇرىنعى كەڭەس وداعى ەلدەرiندە ورىس تiلiن دامىتۋ ءۇشiن، جالپى وتانداستاردى قولداۋ ماقساتىندا نە iستەۋدە، نە iستەمەك؟). جەردەن جەتi قويان تاپقانداي، مارە-سارە كۇيدە مۇنداي ساۋال جولداۋدىڭ استارىندا نە جاتىر؟ بiرiنشiدەن، پرەزيدەنتتiڭ تiكەلەي ەفيرiنە جولداناتىن ساۋالدار الدىن-الا سۇرىپتاۋدان وتەدi. ونىڭ وزiندiك تسەنزۋراسى بار. دەمەك، ساۋالدى دايىنداۋشىلاردىڭ اقتاۋ قالاسىن تاڭداۋىندا دا، ونىڭ تۇرعىندارى اتىنان ستۋدەنت قىزعا جوعارىداعىداي ساۋال قويعىزۋىندا دا ءمان بار. ۇمىتىلىپ كەتكەن، سوڭعى كەزدە داڭعازا دابىراسى ازايىپ بارا جاتقان ورىس ماسەلەسiن تاعى بiر كوتەرiپ قويۋ كەرەك. يمپەريالىق پيعىلدان دوستاستىق كوڭiل-كۇيگە نازار اۋدارا باستاعان پۋتيننiڭ ەسiنە مۇنى تاعى بiر سالىپ قويۋ باستى نازاردا.

بiراق، پۋتين بۇل ماسەلەنi ەكiنشi بiر ەلدiڭ iشكi iسi دەپ قويا سالعان جوق. ونىڭ اتالعان ساۋالعا بەرگەن جاۋابىنا نازار اۋدارساق، بۇرىنعىداي زiلدi بولماسا، ورىس تiلiنiڭ قولدانىلۋ اياسىنىڭ تارىلىپ بارا جاتقاندىعىن ەسكەرتە وتىرىپ، ناز بiلدiرۋشiلiك بايقالادى. «ورىس تiلiن ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس تiلi رەتiندە قولداۋ بiزدiڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتى. بۇل قازاقستان ءۇشiن تiپتi وزەكتi. قازاقستاندا حالىقتىڭ 85%-ى ورىس تiلiندە سويلەيدi. ەل باسشىلىعى ورىس تiلiن دامىتۋدى قولداۋ، ونىڭ بiزدiڭ ەكi ەل اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناسقا تيگiزەتiن ىقپالىن جوعالتپاۋ ءۇشiن بارلىعىن جاساۋدا. دەگەنمەن، سوڭعى جىلدارى، بالكiم تەحنيكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى بولار، ورىس مەكتەپتەرiنiڭ سانى ازايىپ كەلەدi. بۇل مۇمكiن، ورىس تiلiندەگi وقۋلىقتاردىڭ جەتiسپەۋشiلiگi سالدارىنان دا بولار. بىلتىر بiز وسىعان وراي، قازاقستانعا 23-25 مىڭ وقۋلىق جiبەرگەن بولاتىنبىز. بيىلعى جiبەرiلۋگە جوسپارلانعان وقۋلىقتار سانى – 33 مىڭنان استام. ورىس تiلiن شەت مەملەكەتتەردە وقىتۋدى قولداۋ ماقساتىندا «رۋسسكي مير» دەگەن ارنايى ۇيىم قۇرعانبىز. ارينە، ەڭ الدىمەن، كەڭەس وداعىنىڭ بۇرىنعى ەلدەرi باستى نازاردا بولادى، سونىڭ iشiندە قازاقستان دا بار» دەپ جاۋاپ بەرiپتi.

قازاقستان باسپاسوزدەرiندە اۋىق-اۋىق رەسەي وقۋلىقتارىنىڭ مەكتەپتەردە قولدانىلاتىنى جايىندا ماسەلە كوتەرiلiپ قوياتىنى بار. الايدا، وعان تۇبەگەيلi تۇردە قارسىلىق تانىتىپ جاتقان ەشكiم جوق. قۇزىرلى ورگاندار بۇل ماسەلەگە دەن قويماي-اق كەلەدi. الايدا، بiلiم تۋرالى زاڭ بويىنشا، قازاقستاندا تەك وزiمiزدە دايىندالعان وقۋلىقتار عانا قولدانىلۋى تيiس. قازiر قازاقستان الىس-جاقىن شەتەلدەردەگi قازاق دياسپوراسى بالالارى ءۇشiن جىلدا وقۋلىق جiبەرەدi. بiراق، قازاق مەكتەبi بار دەپ سانالاتىن مەملەكەتتەردە (وزبەكستان، قىتاي، موڭعوليا) ول وقۋلىقتار جارامسىز دەپ تابىلادى. ويتكەنi، وقۋ ستاندارتتارى بiردەي ەمەس، يدەولوگيا مۇلدەم جات دەپ سانالاتىندىقتان، جiبەرiلگەن وقۋلىقتار قاجەتسiز دەپ ەسەپتەلiنۋدە.

ال، بiز ەلiمiزدەگi ورىستiلدi مەكتەپتەرگە رەسەيدiڭ وقۋلىقتارىن پايدالاناتىن بولساق، ونسىز دا ۇلتتىق ساناسى جارىمجان ۇرپاق كiمنiڭ يدەياسىمەن سۋسىندايتىنى ايقىن بولماي قالارى ءسوزسiز. بۇل، بiرiنشiدەن. ەكiنشiدەن، قازاقستان ازاماتىنىڭ رەسەي پرەزيدەنتiنە جوعارىداي ساۋال قويۋى ۇلتتىق يدەيامىزدىڭ، مەملەكەتشiلدiك سانامىزدىڭ سولقىلداقتىعىن تانىتسا كەرەك. كەرiسiنشە، رەسەيدە تۇراتىن ميلليونعا جۋىق قانداستارىمىزدىڭ تاعدىرىنا نەگە الاڭداۋشىلىق بiلدiرمەيمiز؟ ەلدiگiمiزدi تانىتىپ، ونداعى قازاقتار ءۇشiن اشىلعان 1 قازاق مەكتەبiنiڭ جوق ەكەنiن ايتىپ نەگە شاعىمدانبايمىز؟ نەمەسە، كۇندە توبەمiزدەن قۇلاپ جاتقان «پروتوندار» پروبلەماسىن نەگە كوتەرمەسكە؟ رەسەي پرەزيدەنتiنە ەكi ەل قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى قويىلار ساۋالدار مىڭ-ميلليونداپ. ال، بiز ابدەن ەزiپ جاۋىر بولعان تاقىرىپتاردىڭ اينالاسىنان شىعا المايمىز.

سونداي-اق، پۋتيننiڭ ءۇش مەملەكەتتiڭ – قازاقستان، رەسەي، بەلارۋس بiرىڭعاي كەدەن وداعىن قۇرۋ تۋرالى كەلiسiمگە كەلگەنiنە توقتالا كەتۋiنiڭ ءوزi تەگiن ەمەس. ساراپشىلار پۋتيننiڭ تمد قۇرىلىمىنان گورi ەۋرازەق-قا كوبiرەك يەك ارتقانىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. بۇل قۇرىلىمدا ازiرگە 6 مەملەكەت – رەسەي، قازاقستان، بەلارۋس، وزبەكستان، تاجiكستان، قىرعىزستان بار. ولاردىڭ ۇشەۋi بiرىڭعاي كەدەندiك تاريفتەرگە كەلiسۋگە ءالi بارا الماي وتىر. ال، ۇشەۋi وسى جولعى دۋشانبە سامميتiندە ءدال وسى قۇجاتقا قول قويىپ قايتتى. پۋتين بۇنى دۋشانبە سامميتiنiڭ جەتiستiگi دەپ باعالاۋدا. سول سەبەپتi دە، ول تiكەلەي ەفير ارقىلى حالىقپەن جۇزدەسۋiندە قازاقستان پرەزيدەنتiنە سالەم جولداپ، ىستىق ىقىلاس بiلدiردi. بۇنىسى دۋشانبە سامميتiندە قول جەتكiزگەن تابىسى ءۇشiن بiلدiرگەن العىسى بولسا كەرەك. كەڭەس وداعى قۇلاعاننان كەيiن پايدا بولعان ساياسي قۇرىلىمداردىڭ ءۇمiت كۇتتiرەرi ازiرگە وسى ەۋرازەق بولىپ تۇرعانعا ۇقسايدى. ال، ەكونوميكالىق-ەنەرگەتيكالىق تاۋەلدiلiگi ارقىلى رەسەي ازiرگە تمد-لىق مەملەكەتتەردi ۋىسىندا ۇستايتىن بولادى.

ەسەنگۇل كاپقىزى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button