ارباكەش المات تاپقان تابىسىن وقۋىنا جۇمساماق

وزگە ايماقتى قايدام، الماتى – ونەر مەن مادەنيەتتiڭ عانا وشاعى ەمەس، جاستاردىڭ دا كيەلi ورداسى. بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان ءۇردiس پە، ايتەۋiر، ارمان ارقالاپ، الماتىعا كەلەتiندەردiڭ سانى جىلدان-جىلعا كوبەيiپ كەلەدi. وعان تابىس تابام دەپ سىرتتان اعىلىپ كەلiپ جاتقان ميگرانتتار مەن جەرگiلiكتi جۇرتشىلىقتى قوسىڭىز…

بۇرىنعى ستۋدەنتتەردiڭ الماتىدا وتكiزگەن ءاربiر ساعاتى اڭىزعا بەرگiسiز ءارتۇرلi توي-دۋمان، ويىن-ساۋىقتاردان تۇراتىن بولسا، بۇگiنگi ستۋدەنتتەردiڭ ۋاقىتى ءتۇرلi كافەلەر مەن مەيرامحانالاردا ءوتiپ جاتىر. ودان قالا بەرگەنi تۇنگi كلۋبتاردا. تۇنگi كلۋبتارعا بارىپ، بي بيلەپ، كوڭiل كوتەرەتiندەردiڭ جىرى بiر باسقا، ال كەش باتقاننان ءتۇن جارىمىنا دەيiن مەيرامحانا كەزiپ جۇرەتiن جاستاردىڭ ءجونi بiر باسقا. باسقا بولاتىن سەبەبi، ولاردىڭ ۋاقىتى كۇنكورiستiڭ قامىمەن ءوتiپ جاتىر. ساۋىق سايرانمەن، كوگال قۋىپ، گولايتتايتىن شاقتا ولار ءوز قاراجاتىن ءوزi تاۋىپ ءجۇر. ونىڭ سىرى نەدە؟ كەز كەلگەن بازاردا بولسىن، كافە، ويىن-ساۋىق وتاۋلارىندا بولسىن، كەز كەلگەن داياشى قىزمەتiندەگi ستۋدەنتتەن مۇنىڭ سەبەبiن سۇراساڭىز، وقۋىنىڭ قارجىسىن ءوزi تاۋىپ جاتقاندىعىن العا تارتادى. قارجى-قاراجات تاۋىپ، كافە ماڭىن جاعالاپ، بازاردان تيىن-تەبەن ءتۇسiرiپ جۇرگەن جالعىز ستۋدەنت عانا ما؟ الماتى سياقتى iرi مەگاپوليستە بازار دەگەنiڭiز تiپتەن كوپ. سول قاپتاعان بازارلار بۇگiنگi جاستاردىڭ اجەتiنە جاراپ-اق تۇر. «بازار» دەمەكشi، بازاردا كۇنەلتiپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر عانا ەمەس، وقۋشىلار دا بار. ماسەلەن، الماتىداعى كەيبiر iرi بازارلارعا بارساڭىز اربا سۇيرەپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردiڭ قاتارىنان وقۋشىلاردى دا كوزiڭiز شالىپ قالادى. ولار جازدىق ماۋسىم باستالعاننان تاڭنىڭ اتىسى، كۇننiڭ باتىسى بازار جاعالاپ، ناپاقا تاۋىپ جۇرگەندەرi. المات ەسiمدi جەتiنشi سىنىپتىڭ بالاسى دا سولاردىڭ بiرi. باكەنە بويلى الماتتىڭ كوزiندە ۇلكەن كوزiلدiرiك. بازارعا قاشان بارساڭ دا، ونىڭ كوزiلدiرiگiن سۇق ساۋساعىمەن بiر كوتەرiپ قويىپ، اربانى مىقشىڭداپ سۇيرەپ بارا جاتقانىن كورەسiڭ. نەگە ەكەنiن قايدام، وسى بiر كiشكەنتاي بالانى كورسەم، قولىمداعى زاتىم اۋىر بولماسا دا، سونىڭ ارباسىنا سالعىم كەلiپ تۇرادى. ءوزi دە تىم باۋىرمال. انادايدان سەنi كورگەننەن، ءوزi-اق قۇستاي ۇشىپ جەتiپ كەلەدi. بارىڭدى ارباسىنا سالاسىڭ. وزiندەي ەكi كەلەتiن اربانى سۇيرەپ الىپ، الدىڭا ءتۇسiپ جورتا جونەلەدi. ۇيرەنگەن كاسiپ بولعان سوڭ، وڭاي ما، ايتەۋiر الدىڭا ءتۇسiپ قۇلدىراڭداپ بارا جاتقان جاس جەتكiنشەكتiڭ شالىمدى قيمىلىنا سۇيسiنەسiڭ كەيدە. كۇنi بويى ءجۇرiپ، قانشا اقشا تابادى ەكەن دەپ تە ويلايمىن. اربانىڭ باعاسى 400 تەڭگە بولعان سوڭ، كۇنiنە بەس-التى اربا سۇيرەسە، 1-2 مىڭدى قالتاسىنا سالاتىن بولۋى كەرەك. ودان قالا بەردi، تاڭ ارايلانىپ اتىپ كەلە جاتقان شاقتان، اربا الۋ ءۇشiن كەزەككە تۇراتىن كورiنەدi. كەشكiلiك الگi جالعا العان ارباسىن قايتا وتكiزەدi. وسىنداي قاربالاسپەن كۇنiن وتكiزiپ جاتقان الماتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، اناسى دا بازاردا ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىساتىن كورiنەدi. اناسىنا كiشكەنە بولسا دا، قولعابىسىمدى تيگiزەيiن دەپ جۇرگەن سىڭايلى. كەيدە جۇكتi اۋىر قىپ تيەپ الىپ، مىقشىڭداپ سۇيرەپ كەتiپ بارا جاتقان الماتتىڭ بويى اربادان كورiنبەي قالادى. «سونشاما نەگە اۋىر قىپ باسىپ العانسىڭ، از سالمايسىڭ با؟» دەسەم، «وي، تاتە، ەشتەڭە ەتپەيدi. قازiر-اق، ماشيناعا جەتiپ بارام» دەپ جىميىپ كەتiپ بارا جاتقانى. الماتتىڭ وزگەلەردەن ەرەكشە بولىپ كوزگە تۇسەتiنi، سوقتالداي-سوقتالداي جiگiتتەردiڭ اراسىندا كiپ-كiشكەنە بولىپ، جالعىز ءوزi جۇرەتiندiكتەن بولار… كەيدە «اربا كەرەك پە؟» دەپ، شۋىلداسقان توپتىڭ اراسىندا كورiنبەي قالىپ قويىپ جاتاتىن كەزدەرi دە كەزدەسەدi ەكەن. سوعان قاراماستان، تىراشتانىپ، تاڭنىڭ اتىسى، كۇننiڭ باتىسى بازاردا جۇرەدi. تiپتi، بiردە ارباعا سالعان جۇگi تىم اۋىر بولعاندىقتان، ارباسىن اۋدارىپ الىپتى. سونداعى اربا جالداعان اپايىنىڭ اشۋلانعانىن ايتىپ، بiر مۇڭايىپ الدى. مۇندا بولاتىن ءتۇرلi وقيعالار كەيدە جانىن جاسىتىپ جاتسا دا، بارiنە مويىنسۇنعان. وعان كۇنiنە تاپقان بەس-ون تەڭگەسi ماڭىزدى. ولارىن اناسىنا اپارىپ بەرگەنiنە ءماز. «تاتە، كورەسiز عوي، مەن ساباقتى قالايدا جاقسى وقيتىن بولام. سوندا تەزiرەك ەر جەتiپ، ۇلكەن ازامات بولسام، بازارعا انامدى دا شىعارمايمىن» دەپ، بiر قويادى. «جۋىردا ساباق باستالادى. ساباق باستالعان سوڭ، اربا تاسۋدى قوياتىن شىعارمىن»، –دەپ، تاعى بiر مۇڭايىپ الدى.

ستۋدەنتتIڭ اقىسىن جەپ قوياتىندار دا كەزدەسەدI

بۇرىنعىداي اۋىلدان كەلiپ جاتقان مىس-مىس اقشا جوق، قارىن سيپاپ، تاماق iشiپ، ەكi اياقتى اسپانعا كوتەرiپ جاتۋعا قالتا كوتەرمەيدi. سوندىقتان، بەرiك بيىلعى جازدىق دەمالىسىندا اۋىلعا بارۋعا اسىقپادى. اۋىلعا بارعاندا نە ۇتپاق؟! بۇرىنعىداي ءشوپ شاۋىپ، قاۋىن-قاربىز ەگەتiن جەرلەرi دە جوق. اۋىلداعى جەردiڭ ءبارi جەكەمەنشiككە ءوتiپ كەتكەلi، بۇلاردىڭ قولى بوس قالعانداي. قورداعى ازىن-اۋلاق مالدى iنiلەرi دە جايعاي الادى. ودان دا، قالادا قالىپ، ەكi-ءۇش اي بولسا دا، تابىس تاپپاققا بەكiندi. اۋەلدە بازارعا شىعىپ، اربا ايداپ كورسەم دەپ ويلاعان. ارتىنشا ول ويىنان ءوزi اينىدى. دۇرىسى مەيرامحاناعا بارىپ، داياشى بولىپ جۇمىس iستەۋ. كۇندەلiكتi تابىسىنىڭ ون پايىزىن بەرۋگە كەلiسكەن قوجايىن بەرiكتi بiردەن-اق جۇمىسقا قابىلدادى. قاراسا، ءبارi دە ءوزi سياقتى ستۋدەنتتەر. ءبارi دە تابىس تابۋدىڭ جولىندا ءجۇر. قايبiر بايىپ كەتەر دەرسiڭ، تىم بولماسا، جىلدىق وقۋىنىڭ بەس-ون پايىزىن تاپسا دا، اتا-اناعا كادiمگiدەي جەڭiلدiك. راس، اۋىلعا بارعاندا دا قىزىق بولار ەدi. جان-جاقتان جينالاتىن سىنىپتاستارىن كورمەگەنiنە دە جىل ءوتiپتi. «ءاي، قايدام، ولار دا اۋىلعا بارماي، مەن سياقتى بiر جەرلەردە داياشى بولىپ پا، اربا ايداپ پا، كۇنولتiپ جۇرگەن شىعار»، – دەپ، تاعى بiر ويلادى. مەيرامحاناداعى كۇندەر سىرعىپ وتۋدە. قاسىنداعى قۇربى-قۇرداستارىنىڭ بارلىعى دەرلiك، اقىلى وقۋدىڭ ستۋدەنتتەرi ەكەن. ءبارi دە ءوزi سياقتى ءار اۋىلدان جينالعان. اقىلى وقۋلارىنىڭ جارتىسىن بولساق تا، ءوزiمiز تاپساق دەپ جۇرگەن «جالاڭاياق» ستۋدەنتتەر. مەيرامحانانىڭ قىزىعى كەش باتقان سوڭ باستالادى. كەشكi 7-دەن باستالعان جۇگiرiستەن تۇنگi 2-3-تەردە عانا بارىپ، دامىلدايدى. تۇنگi كەزەكتەن قالانىڭ سىرتىنداعى پاتەرiنە ازەر جەتiپ، سۇرلiگە قۇلايدى. قالانىڭ قاق ورتاسىنان پاتەر جالداپ تۇرۋعا تاعى دا قالتاسى كوتەرمەيدi. سوندىقتان، الىس بولسا دا، اقشاسى كوڭiلگە قوناتىن وسى بiر ورىس كەمپiردiڭ جامان لاشىعى كوڭiلگە دەمەۋ. جاتاقحانادا تۇرا بەرۋگە بولار ەدi، بiراق، جازعى ماۋسىم باستالعاننان «رەمونت جاسايمىز» دەگەن جەلەۋمەن ستۋدەنتتەردiڭ ءبارiن دەمالىسقا جiبەرگiسi كەلiپ تۇرادى. سوسىن، امال جوق، جاتاقحانانى بوساتۋعا تۋرا كەلدi دە، پاتەر iزدەپ، دەمالىستىڭ العاشقى ون كۇنiن سەندەلۋمەن وتكiزiپ الدى. قازiرگi تابىسى جامان ەمەس، بiراق، وقۋ باستالاتىن كۇندە تايادى. قارىن شۇرقىراپ، سiلەكەي شۇبىرىپ، اشقۇرساق جۇرەتiن كۇندەر باستالادى. مەيرامحانا جاقسى ەدi، تىم قۇرىعاندا، تاماعى تەگiن. اش بولمايدى. وقىپ ءجۇرiپ تە، جۇمىس جاسايتىندار بار ەكەن. بiراق، ساباعىنا قيىندىق تۋدىرا ما دەگەن قورقىنىشپەن، بەرiك مەيرامحانانى قيماسا دا، تاستايتىن ءتۇرi بار. ەرتەڭ ساباعى ناشارلاپ قالسا، اۋىلداعى بۇعان ۇلكەن سەنiم ارتىپ وتىرعان اتا-اناسىنا قايتiپ قارايدى. «قۇرىسىن، بiر ءجونi بولار. ەڭ باستىسى، وقۋىمنىڭ جارتى اقشاسىن تاپتىم عوي. بiلەسiز بە، كەيدە مۇنداي ورىنداردا ءتۇرلi كەلەڭسiزدiكتەر ورىن الىپ جاتادى. تiپتi، ماڭداي تەرiڭمەن تاپقان اقشاڭدى بiرەۋلەر بەرمەي قويىپ جاتقاندا، شاراسىزدىقتان، كوز جاسىمىزعا ەرiكسiز بەرiلەمiز. مۇنداي قيىندىقتاردىڭ بiزدi شيراتا تۇسەتiنiن دە بiلەم. بiراق، ادال اقى، ماڭداي تەرiمiزدi جەمەسە بولدى. كەيبiر مەيرامحانالار مەن ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى جاز بويى iستەگەن اقىمىزدى جەپ قويادى. سونداي ساتتەردە، قوس قولىمدى توبەگە قويىپ، بارiنەن دە بەزiپ كەتكiم كەلەدi»،– دەيدi بەرiك اعىنان جارىلىپ. بەرiك سياقتى مۇنداي ستۋدەنت-داياشىلاردى ۇلكەن قالالاردىڭ كەز-كەلگەن تۇكپiرiنەن كەزدەستiرۋگە بولادى. ستۋدەنتتەر داياشى عانا بوپ جۇرگەن جوق، اربا ايداۋدى دا، ساۋدا دۇكەندەرiندە ساتۋشىلىقتى دا مىقتاپ مەڭگەرگەن. ەڭ باستىسى، تاپقان تابىسى ادال، ماڭداي تەرiمەن كەلەدi. كەيدە تۇنگi كلۋبتاردان دا ولاردى كەزدەستiرەسiز. وندا دا ولار ويىن-ساۋىق قۇرىپ، ۋاقىت وتكiزۋ ءۇشiن ەمەس، تابىس تاۋىپ، كۇنكورiستiڭ قامىمەن ءجۇر.

وزگە قالالاردى قايدام، بiر الماتىنىڭ وزiندە 221442 ستۋدەنت بار ەكەن. ستۋدەنتتەن بولەك، 178380-گە جۋىق وقۋشى بار ەكەن. وسىنشاما ستۋدەنتتiڭ بارلىعى بiردەي اقىلى بولiمدە بولماسا دا، كوپشiلiگi وزدەرiن-وزدەرi اسىراۋعا تاربيەلەنiپ كەلەدi. اۋىلدىڭ قاراتاياعىنان باستاپ، قالانىڭ قاعىنعاندارىنا دەيiن، نارىقتىڭ زاڭىن بiر كiسiدەي مەڭگەرiپ العان. ولار بۇگiنگi قوعامدا «ءوز قوتىرىڭدى ءوزiڭ قاسىماساڭ»، ساعان ەشكiم دە كومەكتەسپەيتiنiن بiلەدi. تەك، قۇدايىم ارسىزدىقتان، ايلاكەرلiلiكتەن ساقتاسا بولدى.

گۇلزينا بەكتاسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button