Сайын даланы сүйген ер

Алаш арыстарының халқына сіңірген тарихи еңбектері Қазақстан егеменді ел болғаннан кейін ғана шын мәнінде таныла бастады. Бүгінгі ұрпақ халқының болашағы үшін алысып өткен асыл арыстарының еңбегін бағалап, тарихтың тақтасына алтын әріптермен жазуда. Осылай десек те күні бүгінге дейін түрлі себептермен халқымызға әлі жете таныс емес, қоғамдық-мәдени тарихымызда өзіне лайықты бағасын ала алмай келе жатқан ардақтыларымыз да жоқ емес. Солардың бірі, бірі ғана емес бірегейі, жиырмасыншы ғасырдың басында халқын жарқын болашаққа бастап шыққан көрнекті қазақ зиялыларының қатарында аталуға тиіс – Нәзір Төреқұлов.

Нәзір Төреқұлов есімінің соңғы уақытқа дейін көпшілік қауымға онша танымал болмай келгендігінің бірнеше себептері бар. Бастылары оның негізінен Түркістан Республикасында, Мәскеуде, шетелде қызмет атқаруы, ұлтжандылығы, соның салдарынан Қазақстан басшылығындағы коммунистердің оған деген барынша теріс көзқараспен қарауы дер едік. Бұған қазақ совет әдебиетінің классигі С.Мұқанов жазған «Өмір мектебіндегі» мына жолдарды оқығанда көзіңіз жетеді. «…Мен Төреқұлұлының өзге жердегі қызметін білмеймін және білуге де тырысып көрген емеспін. Өйтетін себебім, Қазақ Республикасының 43 жылдық тарихында оның саясатын, экономикасын, мәдениетін басқаруда еңбегі бар адамдар туралы баспасөзде мақалалар, кітапшалар, кітаптар шығып келеді… Осынша тарихи деректердің бір де бірінде Нәзір Төреқұлұлының аты жоқ». Күні кешеге дейін Қазақстанның мәдениет, идеология саласында ықпалы күшті болып келген кісінің бұл жазғандары көп нәрсені аңғартса керек. Әсіресе «Мен Төреқұлұлының өзге жердегі қызметін білмеймін және білуге де тырысып көрген емеспін» – дегені тек Сәбеңнің ғана емес, совет өкіметі кезіндегі республика басшылығының Н.Төреқұлов туралы ресми пікірі де болып табылатын.

Н.Төреқұловтың есімін алпысыншы жылдардың соңында Бейсекеңнің (Бейсембай Кенжебаевтың) аузынан естідім. Университетте оқып жүрген кезіміз болатын. XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиетінен профессор Б.Кенжебаев лекция оқитын. Бір күні сабақ арасындағы үзілісте Бейсекеңді ортаға алып, сұрақтар қоя бастадық. Әңгіменің неден басталып, немен аяқталғандығы дәл есімде жоқ. Сөз арасында профессор бізге бейтаныс Нәзір Төреқұловтың есімін атады да: «Мен Нәзірдей білімпаз, көп тіл білетін қазақты көрген жоқпын», – деп әңгіменің арнасын ары қарай басқа жаққа бұрып әкетті. Осы жолдар есімде қалып қойыпты. Кейіннен кітапханалардан Нәзір туралы мәліметтер іздестіргенде Сәбеңнің жоғарыдағы пікірінен басқа ештеңе кездестіре алмадық. Сөйтсек, Н.Төреқұлов ұлтшылдардың тізіміндегі жабық есім екен, оның үстіне ол туралы деректердің дені республика көлемінде емес, алыс-жақын шетелдерде жатыр екен ғой. Осындай объективті, субьективті себептердің салдарынан Н.Төреқұловтың есімі халқына кештеу танылып жатқан жайы бар.

Қазір, Нәзірдің есімі халқына қайта оралды. Белгілі ғалымдар Б.Кенжебаев, Ө.Тұрманжанов, Т.Қожекеев, Р.Бердібай, С.Бәкіров, С.Тілеуқұлов, Ш.Оразымбетов, жазушы-журналистер Ж.Әлмашұлы, Ж.Арыстанов, Б.Қойшыбаевтың, т.б. еңбектерінде Н.Төреқұловтың шығармашылығынан диссертация қорғалды. Сондай-ақ, С. Қирабаев, Т.Кәкішев, Ш.Елеукеновтің, т.б. әдебиетші ғалымдардың еңбектерінде арнайы болмаса да ішінара Нәзірге қатысты пікірлер кездесіп қалып отырады. Бұл ретте соңғы жылдарда құрылған «Нәзір қорының» айтарлықтай жұмыстар атқарып келе жатқандығын атап айту керек. Ысмайылов Ыбырай қажы құрған бұл қор Н.Төреқұловтың қоғамдық қызметін, шығармашылық мұрасын зерттеудің бірден-бір орталығына айналып, осы бағытта бірнеше кітаптар шығарды. Алда Нәзірдің өмір жолын зерттей түсу, толық шығармалар жинағын шығару сияқты үлкен міндеттерді межелеп отыр…

Белгілі қоғам, мемлекет қайраткері, дипломат, ғалым, көсемсөзші, әдебиет сыншысы Нәзір Төреқұлов 1892 жылы Түркістанның маңындағы Қандөз ауылында туылған. Нәзір қазақ топырағында өмірге келгенімен де оның балалық шағы Өзбекстанның Ферғана, Қоқан өңірінде өтеді. Сауатын Қоқан медресесінде ашып, араб тілін үйренеді, ислам дінін бойына сіңіріп өседі. Мұсылман отбасында дүниеге келіп, жасынан мұсылманша хат танып, білім алуы Нәзірдің адами, азаматтық болмысының қалыптасуында шешуші рөл атқарды. Ол Қоқан қаласындағы медреседе (1900-1903), орыс мектебінде (1903-1905), коммерциялық училищеде (1905-1913) оқып, білімін Мәскеудің коммерциялық институтының экономика факультетінде (1913-1916) жалғастырған. Өзбек жерінде ер жетіп, білім алуы, Мәскеудің беделді жоғары оқу орнында оқуы қазақ Нәзірдің тез есейіп, азамат ретінде қалыптасуына айтарлықтай септігін тигізді.

Сонымен, «Нәзір Төреқұлов кім, бізге несімен қадірлі?» дегенде оның қоғам қайраткерлігін алдымен атар едік. Түркістанның түбіндегі Қандөз ауылында заңгердің отбасында туылып, Ферғана өңірінің Қоқан қаласында ержетіп, Мәскеуде жоғары білім алған Нәзірдің қоғамдық жұмыстарға бет бұруы 1916 жылдан басталады. Осы жылғы 25 маусымдағы патша жарлығымен мыңдаған қазақ жастары майданның қара жұмысына жіберілді. Кейбір деректерге қарағанда, 250-300 мыңдай қазақ адам төзгісіз ауыр жұмыстарда еңбек етті. Мәскеудегі сауда институтының 3-курс студенті Н.Төреқұлов оқуын тастап, Минск түбіндегі қара жұмыстағы қандастарына келеді. Осында Ә.Бөкейханов, М.Дулатов, М.Есболов сияқты ұлтжанды азаматтармен танысып, солармен бірге түрлі түсіндіру, ұйымдастыру, көмек көрсету жұмыстарын жүргізеді. Осы кезде ол парасат-білімімен, ұйымдастырушылық қабілетімен көзге түсті, саяси көзқарасы қалыптасты, әлеуметтік оқиғалардың қалың ортасында жүріп, оның саяси бағыты айқындала түсті: патша үкіметінің өзге ұлттарға жасап отырған озбырлығы оны мазалай берді. Осындай ойлардың жетегімен ол Түркістан жастарының «Еркін дала» атты саяси астыртын ұйымын кұрып, жұмысына басшылық жасады. Бұл ұйымға А.Байтұрсынов сияқты бірсыпыра ұлтжанды қазақ зиялылары мүше болды. Ұйымның негізгі мақсатын «Халқымыздың көзін ашып, мәдениет жолына ілгері бастыру, мұның үшін түрлі мектептер, стипендиялар ашпақшы һәм газет, журнал, мектептерге керек түрлі кітаптар шығармақшы. Ресейдегі өзгеріске қарай халыққа мұқтаж саяси шаруашылық жайы, жер туралы болған түрлі пікірлердің бағытын түсіндіру, халықты оятып, өнер-білімге қозғау үшін ел арасында әр түрлі үлгілі ойындар істеп көрсету» /«Қазақ», 1916, №236/-деп белгіледі.

Сөйтіп, Минскідегі кезең – Ә.Бөкейханов, М.Дулатовпен бірге атқарысқан қоғамдық қызметтер кейіннен үлкен достыққа ұласып, Н.Төреқұлов өмірінің сара жолын айқындап берді. Әлиханмен достық қарым-қатынас кейіннен саяси көзқарастар бірлігіне айналды. Жиырмасыншы жылдары алаш­ордашылдар Қазақстанда саяси қуғынға ұшырағанда, олар Тәшкенге барып, Нәзірді паналады. Алашордашыл ақын-жазушылар Түркістанда моральдық қолдау беріп қана қойған жоқ, шығармаларын газет-журнал беттерінде жариялап, кітаптар шығарды; кейбіреуі осында оқуға, қызметке кірді. Кейін Н.Төреқұлов Мәскеуге ауысқанда да алашордашылар Нәзірдің төңірегінен табылып, қанатының астын паналады. Бұл фактілер Нәзірдің алашордашылармен саяси бағытының бір болғандығын ғана емес, олардың дем берушісі, серкелерінің бірі болғандығын да дәлелдейді.

Ақпан төңкерісі болысымен ол Түркістан өлкесіне оралып, жаңа қоғам орнату ісіне белсене кірісіп кетті. 1917 жылы шілдеде Орынборда өткен жалпықазақтық бірінші құрылтайға Ферғанадан өкіл болып, ұлт қамын ойластырған келелі әңгіменің ішінде болды. 1918 жылы Торғай облыстық кеңесінің бірінші құрылтайына мандат комиссиясының мүшесі болып қатысады. Торғай облыстық «Қазақ мұңы» газетін ұйымдастырып, редакторлық етті. Кейіннен Қоқанға қайта оралып, қалалық совдепревкомның хатшылығына сайланды. 1918-19 жылдары Ферғана облревкомы төрағасының орынбасары, төрағасы, облыстық ағарту комиссары, Түркістан Орталық атқару комитетінің мүшесі қызметтерін атқарады. 1920 жылы Түркістан Республикасының оқу-ағарту комиссары, Түркістан Компартиясы уақытша Орталық Комитеті саяси бюросының жауапты хатшысы, РКГІ/б/ Орталық комитеті Түркістан бюросының мүшесі болады. Түркістан республикасы басшыларының бірі Тұрар Рысқұловпен қызметтес, пікірлес болып, үлкен мақсаттар жолында бірге күресті. Осы кезде екеуі Түркістанда Түрік Республикасы мен Түрік партиясын құру идеясын да көтерді. Н.Төреқұлов 1920-22 жылдары Түркістан Республикасы Кеңестері Орталық атқару Комитетінің төрағасы қызметін атқарады. Сөйтіп, құрамына қазіргі Өзбекстан, Түркіменстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Қазақстанның Оңтүстік Қазақстан, Қызыл­орда, Жамбыл, Алматы облыстары кірген көпұлтты үлкен мемлекеттің басшысы болды. Мұндай биік дәрежеге ол асқан білімінің, парасаттылығының, ұйымдастырушылық қабілетінің, сіңірген қажырлы еңбегінің арқасында жетті. Түркістан Республикасының басшысы ретінде ол түркі халықтарын біріктіру мақсатында Акмал Икрамов, Абдулла Рахымбаев, Қайғысыз Атабаев, Абдулла Әуляни, Сағидулла Тұрсынқожаев сияқты қоғам қайраткерлерімен бірге өлшеусіз еңбек сіңірді. Халықтың жағдайын жақсарту жолында қыруар жұмыстар атқарды: экономика, жер, ұлт, мәдениет, дін мәселелері бойынша бастаған бағыттың дұрыс болғандығын бүгінгі күн көрсетіп отыр. Ол түркі халықтарының дамуына ерекше көңіл бөлді. Үкіметтің жанынан түрлі ұлттармен жұмыс жасайтын арнаулы бөлімдер ашты. Қазақ бөлімін тікелей өзі басқарды.

1922-1928 жылдары Н.Төреқұлов Мәскеудегі Ұлттар Комиссариаты жанындағы күншығыс халықтарының Орталық баспасын басқарды; шығыс еңбекшілерінің коммунистік университетінде /КУТБ/ дәріс оқыды; біраз уақыт осында проректорлық қызмет атқарды. Баспаны басқарған жылдарда шығыс әдебиетінің асқан білгірі ретінде ғалымдық дарыны жарқырап көрінді. Қазақ, орыс, өзбек, түркі, араб, парсы, ағылшын, неміс, француз тілдерін еркін меңгерген жан-жақты білімдар Н.Төреқұлов Мәскеу зиялылары арасында кеңінен танымал болды.

1923 жылы Орталық баспаның жанынан татар, башқұрт, түркімен тілдерінде «ҚызылШарқ», қазақ тілінде «Темірқазық» журналдарын шығарды. Алғашқы нөміріне өзі алғысөз жазып, басылымның алға қойған мақсаттарын айқындап берді. Журналдың тұңғыш санында Ғ.Тоғжановтың «Ұлт деген не?», «Ұлт мәселесі», М.Дәулетбаевтың «Қазақ һәм музыка», Ә.Бөкейхановтың «Керейдің ажалы», «Бекет батыр», «Мырза Едіге», Қ.Кемеңгеровтің «Қазақтың саяси-тарихи тұрмысы» сияқты материалдары орын алғандығынан-ақ, оның алға қойған мақсаты, бағыты айқын көрінеді. Осы журналдың айналасына Ә.Бөкейханов, М.Жұмабаев, Қ.Кемеңгеров, А.Байтұрсынов, Ғ.Тоғжанов, Б.Кенжебаев, Ө.Тұрманжанов, Ж. ­­Арыстанов сынды Алаш азаматтары топтасып, түрлі тақырыпта мақалаларын жариялап тұрды. Шығыс халықтары баспасының жұмысына араласып, түрлі аудармалар жасап, қазақ тілінде кітаптар шығарды. Олардың ішінде ондаған мектеп, жоғары оқу орындарының оқулықтары, фольклорлық, әдеби мұра үлгілері бар.

Мәскеуде Н.Төреқұлов баспагерлік, публицистік, ғылыми жұмыстармен айналысты. Халықтың сана-сезімін оятуда үгіт-насихат жұмысына айрықша мән берген ол баспасөздің рөліне ерекше көңіл бөлді. Ол басшы қызметтерде жүрген кездерінде баспасөз органдарын ұйымдастырды да, олардың жұмысының жағдайына тікелей ат салысып тұрды. Мысалы, «Қазақ мұңы» /Торғай, 1918/ «Халық сөзі» /Қоқан,1918/, «Вестник просвещения и коммунистической культуры» /1920/, «Жаңа өріс», «Ақжол» /Тәшкен, 1922/, «Темірқазық» /Мәскеу, 1923/ басылымдарының шығуын тікелей ұйымдастырып, редакторы болды. Төңкерістен кейін Тәшкенде шығып тұрған қазақ, өзбек, орыс тіліндегі газет-журналдардың жұмысына белсене қатысты; кейбіріне алқа мүшесі, енді біріне автор ретінде мақалаларын жариялап тұрды. Ол А.Байтұрсынов шығарып тұрған «Қазақ» газетінің белсенді авторларының бірі болды. Сондай-ақ, «Еңбекші қазақ», «Советская степь» газеттерінде түрлі саяси әлеуметтік мәселелерге арналған мақалаларын жариялады. Қоғамдық, мәдени өмірдің барлық салаларында дерлік, қазақ, өзбек, орыс тілдерінде қалам тербеген Н.Төреқұловтың публицистік мақалаларын түрлі құжатханалардан жинап, бастырып шығару, сөйтіп қазақ журналистикасының тарихынан лайықты орнын беру атқарылар ғылыми ізденістердің еншісінде.

Н.Төреқұловтың осы кездерде жазған макалаларынан оның биік азаматтық бейнесі, әлеуметтік-саяси бет-бағдары айқын көрінеді. Патшалық Ресейдің қол астындағы қазақ елі жайлы Нәзір былайша жазады: «Сол дәуірден бастап, қазақ ұлтының малын, жанын күн демей, түн демей талап тоз-тозын шығарды. Қазақ көрмеген қорлық, тартпаған зорлық, шекпеген жәбір-жапа қалмады. Жаман ниетін жасырмай ашық та, жақсылыққа жеткерем деген жымысқы ниетпен астыртын да талады.

Бұрынғы аста-төк байлықтың, арқа басы кең заманның аты да қалмады. Арда халықтың ескі тіршілік қалпы бүлініп, Еуропа тұрақты ұстанған ең қиянат пен қанды қылмыс басына түсті. Бұл дәуірдегі қазақ әдебиеті бастан аяқ ескі заманның кең жайлауын, асып-тасқан бұлақтарын сағынумен көз жасын көлдетті.

Ресейден ауып келіп, 40-50 жыл ішінде әбден байыған, қолы жеткен байлығы өз төрелерінен көрген қорлығын ұмыттырған, шошқа бағып, дәулетке масыққан бұл жаңа байлар әбден семірді. Қазір Шымкенттен бастап, Пішкек, Лепсіге дейінгі жолдың екі бойындағылар, тау аралықтарындағылар, су басындағылар, көл атырабындағылар, әне солар» (Н.Төреқұлов. Шығармалар. А. 1997, 21-бет), Тебіреніспен, жүрекжарды сезіммен жазылған бұл жолдардан Нәзірдей халқын сүйген абзал азаматтың ұлтым деп соққан жүрек лүпілі айқын сезіледі.

Н.Төреқұлов осы ойларын тағы бір мақаласында «Империализм дәуірінде Африка, Азия, Америка құрлығының бір бөлігі секілді жаһанның әр түкпіріндегі елдер империализмнің құрбанына айналған. «Ұлы мемлекет» нәмін иеленген ескі Ресей, Германия, Англия, Франция, Италия, АҚШ және Жапония секілді «Мәдениетті ұлттардың» көпшілігі залымдық жолына түсіп, қомағай жыртқыштың бейнесін танытуда. Үйреншікті отарларының қанын сорып, тырсыя семірген елу миллион ағылшын ұлтының буржуазиясы мен капиталистері төрт жүз қырық мың миллион һәр түрлі ұлт адамдарына һүкімін жүргізіп, жер шарының сегізден бір бөлігін жеке дара иеленіп отыр. Бұл езілген ұлттарға азат ету үшін жаһандық революцияны тездету ең мұқымғамал деп санау керек, әрі діни дәстүрден қол үзбей, соған лайық қарекет жасау ләзім, әрі үстем ұлттардың діни дәстүріне батыл қарсы тұрған жөн (христиандық)» (сонда, 33-34 беттер) – деп жазады. Ары қарайғы ойын «Ресейде басталған жаңа заман адамзат баласын азаттыққа бастайды, оның ұжданы мен діни бостандықты һәр уақытта құрмет тұтады. Соның ішінде езілген Шығыстың дінін де» (сонда) деп жалғастырып, сол кезде өріс алып келе жатқан атеистік көзқарастың дұрыс емес екендігіне назар аударады.

Бұл жердегі Нәзірдің «…діни дәстүрден қол үзбей, соған лайық қарекет жасау ләзім, әрі үстем ұлттардың діни дәстүріне батыл қарсы тұрған жөн» – деген пікірі күні бүгінге дейін өз маңызын жойған жоқ. Қазіргі таңда Батыстың басқыншылық саясаты өз мақсатына жету үшін дінді де барынша пайдаланып, исламды қаралап, құбыжық етіп көрсетуге тырысуда. Өйткені гуманизмге негізделген ислам діні – адамзат қоғамын іштей ірітіп, өздерінің арам ойларын жүзеге асырмақ болғандардың алдында тұрған бірден-бір тосқауыл. Осындай жағдайда осыдан бір ғасырдай бұрын көрегендікпен айтылған Нәзір ойларының өміршеңдігі өзіне назар аударады.

Н.Төреқұлов исламның әлемдік дамудағы өзіндік аса маңызды орны жайлы өрелі ойлар айта білді. «Ислам халықтары өздерінің, қадір-қасиеттерін һәм жаһил әмірлерінің анық бағасын һәм еуропаның бет кеудесін жетік тани бастады. Ислам әлемінің тәуелсіздігі мен құлдықтан біржола құтылмағы сол халықтардың өз қолында, ауызбіршілігінде, ұйымшылдығында. Егер Еуропаға сатылуға әзір тұрған «ібіліс шайқы», «ұятсыз шайқы» секілді әмір мен хандардың қолында ықпал болса, XX ғасырда ислам демократиясы Еуропамен жігі ажырамастай шек-шекарасыз һәм ұсқынсыз тәрбиеге бой алдырады» – деген жолдардың айтары айқын.

Нәзірдің «Сәлем сізге, ей, Ислам әлемінің тәуелсіздігі жолында Еуропа басқыншыларымен күреске шыққан арабтың, түріктің, үндінің балуан жігіттері. Сіздердің мақсаттарыңыз жолында төгілген қандарыңыз һақтың назарында. Сол себепті күрес түбі әманда жеңіс болсын деген мүбәрек тілектемін» – деген жалынды жолдарынан оның әлемдік ауқымда әділетті қоғам орнату жолындағы күресте исламның маңызды рөл атқаратындығына деген сенімін көреміз.

1921 жылы Н.Төреқұлов «Ислам және коммунизм» тақырыбында арнайы мақала жазды. Дін атаулыға, оның ішінде әсіресе ислам дініне қарсы атеистік күрестің күшейе бастаған кезінде жарық көрген бұл мақаласында Нәзір ислам дінін қорғауға шақырады. «Біріншіден, ислам негіздерін баяндамақ һәм қорғамақ мәселесіне келсек, исламды қызғыштап қорғау, яки дарында болмақ тек дін иелеріне ғана тән емес» (сонда). Бұл жерде Нәзір исламдық құндылықтарды қорғау діни адамдардың ғана емес, әрбір мұсылманның, парасатты адамның асыл парызы екенін ашық айтып, соған шақырып отыр.

Нәзірдің ойынша ислам – қоғамдық дамуда прогресшіл рөл атқарған, табиғатынан өміршең, тарихи қажеттілік, «Ислам санасы революция нәтижесінде пайда болған құбылыс, ру шеңберінде бұғып келген араб тайпаларының тіршілігін ислам мен улы дүмпу (демек революция) олардың ауыз бірлігіне шығарды… Исламның жүзеге шығуынан ілгері араб ұлтының тарих майданында белгілі болғанынан хабарымыз жоқ та болар. Арабстанның солтүстік бөлігі Үрім Қайсаридің қол­астында болып, ен жазирадағы сеңдей соғылысқан арабтар жылдың мүһаррам айынан басқа қалған он бір айында өзді-өзі қырқысып жататын. Ислам көшпенді бәдәуилерге ауызбірлік жолын үйретіп, ынтымақ дарытты, басын біріктіріп, біртұтас араб ұлтына ұйыстырды, жаңа партияның іргесін қалады. Ендеше бұл тұрғыдан келгенде, қырыққа бөлініп, өзара қырқысқан араб руларын тұтас ұлтқа ұйыстырудағы алғашқы қарекетін исламның пайда болғаны деп түсінбек ләзім» (сонда, 31, 32-беттер).

Н.Төреқұловтың дін жайлы пікірлерінен оның исламды терең білетіні, асыл қасиеттерін бойына сіңірген абзал азамат болғандығы көрінеді. Кейіннен Нәзір Кеңестер Одағының араб еліндегі тұңғыш елшісі болып тағайындалғанда оның Ресей мұсылмандарының арасынан шыққан аса ірі қоғам қайраткері, білімпаз, ислам құндылықтарын бойына сіңірген абзал азамат болғандығы да ескерілген болуы керек.

1928-1936 жылдар – Н.Төреқұлов өмірінің үшінші кезеңі. Ол 1928 жылы КСРО-ның һиджаздағы /Сауд Арабиясы/ бас консулы болып бекітілді де, көп ұзамай-ақ өкілетті елші қызметіне тағайындалды. Осы жерде Н.Төреқұловтың Орта Азия халықтарынан шыққан тұңғыш кәсіби дипломат, өкілетті елші екендігін де айта кеткен жөн. Бұрын дипломатиялық қарым-қатынастар болмаған араб елдеріне Н.Төреқұлов алғаш рет түрлі байланыстарға жол ашты. Екі елдің арасындағы түрлі саяси, экономикалық, мәдени қатынастардың орнығуына тікелей қол жеткізді. Осындай орнықты істерінің арқасында ол өз әріптестері арасында зор беделге ие болды; Сауд Арабиясындағы шетел елшілері корпусының құрметті төрағасы – дуайені болып сайланды. Бұл жерде Нәзірдің бұрынғы Кеңес Одағында осындай биік дипломатиялық қызметке көтерілген тұңғыш қазақ азаматы екенін айтумен бірге КСРО-дағы түркі халықтарының арасынан шыққан аса көрнекті дипломат болғанын да ескерте кеткен жөн. Н.Төреқұловтың дипломатиялық қызметі әлі де зерттеле түсуі керек. Бұған қатысты Сауд Арабиясының, Мәскеудің архивтерінде көп деректерді алдағы уақыттарда зерттеп, шетелдермен, оның ішінде араб елдерімен де дипломатиялық қарым-қатынастар орнатып жатқан кезімізде кәдеге асыру болашақтың ісі.

1936 жылы Н.Төреқұлов дипломатиялық қызметтен босатылған соң, Мәскеу мен Ленинградтың жоғары оқу орындарында дәріс оқыды, КСРО Ғылым Академиясының Марр атындағы тілтану институтында түркі тілдері секторын басқарып, ғылымға біржола бет бұрды. Жалпы, Н.Төреқұловтың энциклопедиялық білім иесі болғандығын жоғарыда айтып өттік. Оның қаламынан шыққан көптеген публицистикалық ғылыми мақалаларды айтпағанның өзінде ол – «Жаңа әліппе» /М.,1926/ сияқты елеулі еңбектердің авторы. Ол атақты тарихшы академик В.В. Бартольдтың «Түркістан тарихы» атты еңбегіне рецензия жазып, оның құнды жақтарымен қатар кемшіліктерін де дұрыс көрсетіп берді. Сондай-ақ, тәжік, өзбек әдебиетінің классигі С.Айнидің «Бұқар революционерлері» атты кітабы Н.Төреқұловтың алғысөзімен шықты.

Өз ұлтын шын сүйген адамды халқының әдебиеті мен тарихы бейжай қалдыра алмайды. XX ғ. басындағы қазақ зиялыларының барлығы дерлік әртүрлі мамандық иелері болумен бірге ұлттық әдебиеттің де білгірлері болған. Н.Төреқұлов та әдебиеттің ұлттың өмірінде, рухани тіршілікте атқаратын аса маңызды қызметіне назар аударып отырған. Ол: «Әдебиет – халық айнасы. Ақынның жыры, әні, жазушының кестелі, майда сөзі елдің тілін кестелейді, тұрмысын суреттейді, сезімін оятады. Елге тура жол бастайды, түзу тәрбие береді, қысқасы елдің білім жүзінде тереңдігін әпереді, елдігіне жеткізеді», – деп білді. Нәзір өзі шығарып тұрған «Темірқазық» журналында қазақ ақын-жазушыларының шығармаларын, әдебиет жайлы пікірлерді жиі жариялап тұрды. Оның өлең де жазғандығы белгілі.

Сынға араласқан Н.Төреқұлов әдеби процестегі сынның рөлін «Сыншы /критик/ әр уақыт шынын сөйлеуге міндетті. Шынын сөйлеу сыншының парызы. Сыншының «өтірігі» жұртқа зиян, жазушы мейлі «өлетін» болсын, критикасы мейлі көңіліне ауыр тиетін болсын, жазушының мінезі ауыр-ақ болсын, «аждаһадай жұтам» деп тұрған болсын, болмаса «жат тұрған бұл дүниеге мен бір ғаріп» деп көзіне жас алып жалынған болсын, сыншы еш нәрсеге қарамай, өз міндетін атқаруы тиіс! Жазушының жазғанына сыншы – би; сыншының сынына оқушы – би» деп білген. Осы бағытта өзі де бірнеше сын мақала жазды. Оның С.Сейфулиннің «Асау тұлпар», «Тар жол, тайғақ кешу», «Бақыт жолында» сияқты шығармаларына жазған рецензиялары белгілі. Нәзір Сәкеннің тым революцияшыл болып кеткендігін ұнатпаған болу керек; шығармаларын аяусыз сынайды. Қыза-қыза келе артық кететін жерлері де бар. Нәзірдің осы мақалаларынан оның пікірлерін ашық, жеріне жеткізе айта білетіндігі, қажетті жерлерінде юмор, ирония, сарказм сияқты жылы-жұмсақ, ащы әдістерді тиімді пайдаланып отыратын ерекшелігі де байқалады.

Нәзір Сәкеннің «Асау тұлпар» (1922) атты жинағы туралы «Қарасам, «Асау тұлпар» шынында да «асау» екен, бірақ асау болғанда «білімсіз асау» екен! Дәлел керек пе?! Дәлел керек болса, мен үндемейін, Сәкеннің өзін сөйлетейін» (Нәзір Төреқұлов. Шығармалар. Алматы, 1997, 54-бет) дейді де осы пікіріне нақтылы мысалдар келтіреді, «Мысалы, қатын туралы жырласаң» деп, осы тақырыптағы «Маржан», «Марияға», «Жазғы түнде», «Надежда, Үміт, Омила» сияқты өлеңдегі «Мен оны құшақтадым, ол мені құшақтады, бір-бірімізді құшақтадық» дегеннен басқа «білімді» білмейді. Кітаптағы 68 өлеңнің төрттен бірі әйел, махаббатқа арналған. Бірақ байғұстың білген әйелі – осы. Бөтенін білмейді, көрмейді. Бірақ трагедия мұнда емес. Білмегендігін өзі сезбейді. Міне, трагедия қайда?» – деп, сынның қара бұлтын қоюлата түседі. Осындай тәртіппен Сәкеннің «Айт күні», «Азия» өлеңдері де өз «сыбағаларын» алған.

Нәзір Сәкеннің «Айт күні» өлеңін былайша сынаған: «Бірінші, сабаз исламды білмейді. Ақиқаттың қай күні түскенінен, «туысқандықтың» қай күні құшағын ашқанынан хабары жоқ. Махаббат, әйел туралы қанша «білімді» болса, «ислам» туралы да сонша» (сонда, 5-бет). Сонда ақын өлеңінің көркемдік жағын талдап жатпаған, ислам туралы айтқан ойларына көңіл толмағандықтан «сабаз исламды білмейді» деп, қысқасынан қайырып, оған екі дәлел келтірумен ғана шектелген.

Нәзір: «Сөздің қысқасы: мұндай білімсіздікпен өлең жазып, әуре болып жүрудің өзі ұят. Білімсіз болғанда ұятты болу керек. Болмаса, Еуропаны жамандау керек болса, ауылда жүрген әншейін бір қарт ақынға: «Базарбай, кәні, бір Европаны жамандап бер» – десең, сол да шамасы келгенше жамандай берер еді. Сол Сәкеннен өткізбесе, қалыспас еді. Бірақ не пайда?

Жамандағанда, біліп жамандау керек. «Уа, Еуропа, Еуропа» дегеннен болмайды. Әдебиет «митингі» емес. Біздің міндет-Еуропаның білімін, техникасын алып, капитализмнің бізге керекті өнерін үйреніп, кеңес үкіметін көркейту, күшейту… Жаңа өлеңдерінен Сәкеннің өз ақылыменен жазғандары түкке жарамайды» – деп, түгін қалдырмайды. Қыза-қыза келе қатты кетеді: «Ал десең де байғұс Сәкен өзінен шығарып, бір ұнамды, пікірлі өлең айта алмаған. Бір жақтан порнография жазған, бір жақтан Азия мен Еуропаны айыра алмай, басындағы ботқасын жұртқа үлестіріп берген, бір жағынан өзіне шығарып жағуға тура келгенде «білімсіздігін интернационалға қалай көрсеткен» кісіні революционер ақын деп айта алмаймыз». Ащы мысқылға, кекесінге, ашуға толы рецензияда кейде тым қатты кетіп қалатын жерлері де бар. Революционер Сәкенді «сабаз», «байғұс» деп кекетеді. Мұнысын Нәзірдің өзі де біліп отырған сияқты. «Әдебиет – көптің малы. Аяқбай, Таяқбайдың малы болмайды. Бұл себепті әдебиет – үйіне кіретіндер әр уақыт «қатты тергеуден» өтуі тиіс», – деп қатты кету себебін түсіндіреді.

Көп күттірмей-ақ Н.Төреқұловтың бұл пікіріне қарсы Сәкенді жақтаған мақалалар қаптап кетті. С.Мұқановтың «Сынға сын» мақаласында «Нәзірдің бұл сыны – қазақ совет әдебиетіндегі алғашқы сын мақалалардың бірі», «Нәзір Төреқұлұлының сын жаза бастауы жақсы беталыс» дей келіп, «Нәзір «Асау тұлпарды» қолына алғаннан-ақ о жақ, бұ жағын саралай қарап, сөкет нәрсе табуға тырысады. «Асау тұлпардағы» жақсы шығармалардың ешқайсысын көрмейді… Тек бұл жинақтың қате-кемшіліктерін ғана тереді» – деп, Төреқұловты кінәлады. Нәзір айтқан пікірлерге партиялық тұрғыдан дау айтты. Солай бола тұра «Асау тұлпар» төрт аяғынан түгел басқан шығарма деп ешкім айтпайды. Тұлпардың сүрінген, жығылған жерлері де бар» – деп, Нәзір сынын түгел жоққа шығармай, жалпы негізімен келіскендей де болады. «Бірақ, сол қазақ еңбекші табының мүддесінен туған бірінші көркем шығарма» екендігін қатты ескертеді.

Н.Төреқұлов С.Сейфуллиннің «Бақыт жолында» атты пьесасын да сәтсіз жазылған деп тапқан. Мұнда да ондағы кемшіліктерге, әсіресе махаббат тақырыбының қалай шешім тапқанына наразы. Сәкен десе тілі қышып тұратын Нәзірдің тілі мұнда да мірдің оғындай діттеген жеріне қадалып жатады.

«Тар жол, тайғақ кешу» туралы да Нәзірдің Сәкенге қояр талабы жеткілікті. Алдымен, шығарманың жанрын белгісіз деп кінәлайды. Оның сол кездегі қазақ қоғамының көркем бейнесі бола алмағанын сынайды. Романда кейбір қайраткерлерге берілген бағамен келіспейді. Шығармада «далада қонғаны, тоқтағаны, не жылынғаны», Сәкеннің өзі домбыра шерткені, «кәрлен кесемен қымыз ішкені, қызбен қыдырғаны суреттеле бергенін» өзін марапаттауға құрылған деп қатты сынайды. Шығарманың олпы-солпы жерлерін, жанр талаптарына жауап бермейтіндігін қадай көрсеткен Нәзірдің бұл пікірлерімен Сәкеннің өзі де келіскен, бірақ арға тиетін артық сөздеріне реніш білдірген.

Н.Төреқұловтың тіл білімі саласындағы еңбегі де айтарлықтай. Жоғарыда айтып кеткеніміздей, өмірінің соңғы жылдарында КСРО Ғылым Академиясының түркі тілдері бөлімін басқарып, түркология ілімінің дамуына өзіндік үлес қосты. Түркі тілдерін жетік білетін ол қазақ, өзбек диалектілерін, түркі-татар морфологиясын зерттеді. Ол түркі халықтарына ортақ латын алфавитін жасау комиссиясында жауапты қызмет атқарды. Қазақ тіліне қатысты күні бүгінге дейін маңызын жоғалтпаған құнды пікірлер айтты. Мысалы, ол аты-жөнді /фамилияны/ жазғанда орыстың «-овын» қолдануға қарсы болды: «ұлы», «қызы» деп жазуды сол кездің өзінде-ақ ұсынды. Сондай-ақ, шеттен келген сөздердің шеттік түбірін сақтап емес, қазақ тілінің үндестік /сингармонизм/ заңына, яғни қазақ тілінің заңдылықтарына орай жазылуын, айтылуын жақтады. Қазақтардың басқа ұлттарға орынсыз еліктей беруіне қарсы болды. Басқа да ұлттар сияқты қазақтың да өзіндік ұлттық бет-бейнесін, болмысын сақтап қалу қажеттігін ескертіп отырды.

Тілдің даму, байи түсу жолдарын анықтау – тіл біліміндегі аса маңызды проблемалардың бірі. Әсіресе, шет тілдерден келген сөздерді, терминдерді қалай қабылдауымыз керек дегенде күні бүгінге дейін шешімін таппай келе жатқан жақтары баршылық. Ал Н.Төреқұлов болса, «Қазақ тіліне кіретін жат сөз болса, қазақтың тымағын киіп, жалпақ қазақ сөзі болып кірсін» (Н.Төреқұлов. Жат сөздер. Мәскеу, 1962, 6-бет) – деп жазды. «Басқаның сөзін бұзбай айтам деп тіліңді бұрап жүргенде, өз тіліңнен айырылып қаларсың» (сонда), – деп ескертеді. Нәзір шеттен келген сөздердің қазақ тілінің үндестік заңына толық бағынуын талап етеді. Ол парсының «стан» жұрнағы жалғанып «Қазақстан» деп жазылып жүргеніне қарсылық білдіріп, тіл заңына орай «Қазақыстан» деп қолдануды ұсынады.

Нәзірдің «Біз термин іздегенде, ең әуелі қазақшадан іздейміз. Қазақшада бізге керекті термин табылмаса, бізге жақын тілдес түрік елдерінен (араб-парсы емес) түрікше сөз іздейміз. Онан соң барып еуропасын аламыз» (сонда, 22-23 беттер) – деген тұжырымы өзінің өміршеңдігін танытып, қазақ термин жасамында басшылыққа алынып отыратын негізгі ұстанымдардың біріне айналды. Рас, мұндай ұсыныстарды А.Байтұрсынов, Х.Досмұхамедов, Е.Омаров, М.Дулатов сияқты ұлт білімпаздары да айтқан болатын. Н.Төреқұловтың пікірлері де Алаш зиялыларының айтқандарымен бір ыңғайда көрінді. Солай десек те, Алаш зиялыларының пікірлеріне қарағанда, Нәзірде аз ғана айырмашылық бар. Нәзір терминдер жасағанда араб-парсы сөздерінен гөрі еуропалық сөздерге басымдық беру қажет деп санайды. Өйткені «біздің мәдениет кеңес мәдениетімен бірге кетпек. Біздің алдымыздағы 50-60 жыл ішінде қазақ баласы орыс мектебін көрмей жоғары білімді ала алмайды. Қазақ Еуропаның өнер-білімін Мәскеу, Берлинсіз үйрене алмайды» (сонда, 27-бет). Осы жерде Нәзірдің не себепті алдағы 50-60 жыл деп отырғандығы ойлантпай қоймайды.

Н.Төреқұловтың бұл пікірлері сол кездегі ғылыми жұртшылық тарапынан қолдау тапты. «Еңбекші қазақ» газеті Н.Төреқұловтың ұсыныстарын қолдаған арнайы мақала жариялады. Онда мынадай сөйлемдер бар: «Жат сөзді қазақша шоқындырып алмасақ, қазақ тілі бұзылады. Жат тіл сөзді алғанда отқа май құйып, сәлем еткізіп, қазақ тілінің заңына бағындырып алу керек… Қазақ тілін ардақтағысы келген, өз тілін де дұрыстағысы келген адам тіл бетіне секпіл салып, ажарын бұзғысы келмеген адам Нәзір кітабын оқып ойлансын» («Еңбекші қазақ»14.04.1926).

Міне, осындай сан қырлы дарын иесі, Түркістанның адал перзенті Н.Төреқұлов кемеліне келген шағында империяның құрбанына айналды; 1937 жылы «халық жауы» атанып, жазықсыз жазалауға ұшырады.

 

Дандай ЫСҚАҚҰЛЫ,

филология ғылымдарының

докторы, профессор

Редакция таңдауы

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...
8b2fcaa2 5115 4b22 9423 fabb054e6a11

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек...
c709612a 9fc3 49aa a6db 08b9ead48a6f

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары...
5d0ab8ed 240f 4940 b8a6 5ae2ed6be34b

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне...

Жаңалықтар

Ақылы автожолдарда көлігі бұзылған жүргізушілерге тегін көмек көрсетіледі

«ҚазАвтоЖол» Ұлттық компаниясы ақылы автожолдарда жанармайы таусылған немесе автокөлігі бұзылған жүргізушілерге көмек тегін көрсетілетінін мәлімдеді. Павлодар облысының Павлодар, Екібастұз, Ақсу, Аққулы, Железин және Тереңкөл аудандарында...

5 наурыз: еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалар болды

Осыдан 25 жыл бұрын, яғни 1996 жылы 5 наурызда Ақмола облыстық қазақ музыкалық-драма театры «Ақан сері-Ақтоқты» пьесасының (режиссер Ж. Омаров) қойылымымен ашылды. Сол жылы...

Елордада ауа райының бұзылуына байланысты оқушылар қашықтан оқиды

Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы бүгін ауа райының күрт бұзылуына байланысты мектеп оқушылары мен колледж студенттері қашықтан оқыту форматына көшірілгенін хабарлады. «Нұр-Сұлтан қаласының Білім басқармасы хабарлайды:...

ШҚО-да дүкенге маскасыз кірген адамға айыппұл салынды

Шығыс Қазақстан облысының 5 ауданында карантиндік шектеуді бұзғандар тіркелді. ШҚО Ақпарат орталығының мәліметіне сүйенсек, мониторингілік топтар Шемонаиха ауданында 74 нысанға тексеру жүргізіп, ереже бұзудың 1...

Өткен тәулікте 857 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 857 адамнан коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 132, Алматы қаласы - 134, Шымкент қаласы - 27,...

Еліміздің басым бөлігінде қар аралас жаңбыр жауады – Қазгидромет

5 наурыз күні Қазақстанның басым бөлігіне әлі де Солтүстік-Батыс циклонның әсері сақталады, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын күтіледі, – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК. Республиканың оңтүстік...

Абай атындағы университет үздіктер қатарына енді

Абай университеті екі бағдарлама бойынша QS World University Ranking by Subject-2021 рейтингінде топ-250 үздіктер қатарына енді. Абай атындағы ҚазҰПУ алғаш рет «QS World University Ranking...

Кремль: «Cанкцияның әсері де, мағынасы да жоқ»

АҚШ-тың "Навальныйдың ісі" бойынша жаңа санкциялары екіжақты қатынастарға "қатты әсер етеді", қазірдің өзінде "жағдай нашар". Бұл туралы Кремльде айтылды. АҚШ-та Ресейдің жаппай қырып-жоятын қару бағдарламасын...

«Құтадғу біліктің» жаңа аудармасы оқырманға тарту етілді

Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің «Отырар» кітапханасында Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінің жаңа аудармасының таныстырылымы өтті. Қарахандар дәуірінде 1069 жылы жазылған құнды жәдігер...

Министрлік коронавирус «гүл арқылы жұғады» деген ақпаратқа түсінік берді

Коронавирус инфекциясы гүл арқылы жұғады деген ақпарат жалған. Бұл туралы Денсаулық сақтау министрлігінің санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитеті өкілдері айтты, - деп хабарлайды Tengrinews.kz тілшісі. Департамент мәліметіне қарағанда, Желіде...

Балалар әдебиеті: есейген қаламгер ме, балалар ма?

Балалар әдебиеті – әдебиеттің ең бір елеулі саласы. Халқымызда ежелден балалар әдебиетінің бай фольклорлық үлгісі болды. Ертегі, жаңылтпаш, мазақтама, жұмбақ, т.б. Мұндай қызықты нәрселердің...

Бішкекте қандасымызға арналған музыкалық кеш өтті

1 наурызда  Бішкектегі К.Молдобасанов атындағы Қырғыз ұлттық консерва­тория­сында Қыр­ғыз Республикасындағы қазақтардың арасынан шық­қан талантты әнші, қырғыз елінің  мә­дениетіне еңбек сіңірген қайраткер Ержан Му­синді еске...

Енді WhatsApp-тың компьютерлік нұсқасында бірнеше адаммен видео арқылы сөйлесуге болады

WhatsApp мессенджерінің компьютер арқылы қосылатын нұсқасында бірнеше адам видео және аудио байланыс арқылы сөйлесе алады, - деп хабарлайды Tech Crunch. Аудио және видео қоңыраулар шифрлау арқылы...

Ауылдағы іскер әйелдерге 4000 доллар қайтарымсыз грант беріледі

Ауылды жерлерде кәсіпкерлікпен айналысатын әйелдердің 4000 доллар қайтарымсыз грант ұтып алу мүмкіндіктері бар, деп хабарлайды Аtameken Business.     https://youtu.be/rIWRXS-QT2Q Ол үшін өз ісіңізді ашуға деген...

2020 жылы Қазақстанда 48 ірі сүт фермасы іске қосылған

Өткен жылы ауыл шаруашылығы саласында импорттық өнімдерді алмастыру жоспары бойынша Қазақстанда 48 тауарлы сүт фермасы, 3 ет комбинаты іске қосылды. Бұл туралы Ауыл шаруашылығы...

Пандемия кезінде гендерлік теңсіздік күшейді – ДДСҰ

Пандемия Еуропадағы гендерлік теңсіздікті күшейтті. Бұл туралы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Еуропалық аймақтық бюросының директоры Ханс Клюге бейсенбі күні Facebook-те жарияланған Копенгагенде өткен...

Украина коронавирустың үшінші толқынына дайындалуда – Премьер-министр

Украина премьер-министрі Денис Шмыгаль елде COVID-19 үшінші толқынының басталғанын мәлімдеп, келесі локдаунның мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты.  Укринформ сайтының мәліметінше, Денис Шмыгаль жағдайды бейімделген карантин құралдарымен...

Қысқа жіп күрмеуге келмей…

Былтыр жыл соңында Дүниежүзілік банк Қазақстанда кедейлер саны 1,5 млн адамға көбеюі мүмкін деген болжам жасады. Сарапшылар 2020 жылы Нұр-Сұлтан мен Алматы қаласы тұрғындары...

Еліміздегі мешіттер қазақы стильде болуы керек – Бас мүфти

Елордада Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының төрағалығымен Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы жанынан құрылған Қазақы стильдегі мешіт құрылысы бойынша жұмыс тобының алғашқы мәжілісі өтті, –...

«Nur Otan»: Түркістанның тазалығына жауапты көпбалалы аналар ардақталды

Бүгін «Nur Otan» партиясының Түркістан облыстық филиалында 8 Наурыз – әйелдердің халықаралық мерекесіне орай, бір топ көпбалалы анаға құрмет көрсетілді. Партияның «Бақытты отбасы» жобасы...

Жаңа орда құратын ұрпақ тәрбиелегіміз келеді

Парасат ТАНЕН, Orda Gen жобасының директоры: Тәуелсіздіктің ақ таңында дүниеге келген сәбилердің емін-еркін ойланып, жан-жақты дамып, қазақы мінез қалыптастыруына ертегі арқылы жол ашу – Orda...

Жасотандықтар мереке қарсаңында жас аналарға құрмет көрсетті

8 наурыз қарсаңында жасотандықтар Нұр-Сұлтан қаласындағы №2 көпбейінді орталық аурухананың акушерлік бөлімнің нәзік жанды қызметкерлері мен аналарын құттықтады. «Jas Otan» ЖҚ жетекшісі Нұржан Жетпісбаев: «Әйелдер күнімен...

Өскеменде баланы еденге лақтырған тәрбиешіге іс қозғалды (видео)

Өскемен қаласындағы «Арман» балабақшасының тәрбиешісіне қатысты қылмыстық іс қозғалды. ШҚО әкімдігінің баспасөз қызметі мәлімдегендей, 3 наурызда облыстық білім басқармасына хабарласқан ата-ана «Арман» балабақшасындағы «Еркетай» тобы...

Латынграфикалы қазақ әліпбиі: кірме терминдерді жазудағы ұстанымдар

2019 жылғы қазанда Ұлттық кеңес­тің кезекті отырысында Қазақстан Республика­сы­ның Президенті Қ.Тоқаев ғалым­дар­ға жаңа қазақ ұлт­тық латынграфикалы әліпбиін же­тілдіруді тап­сыр­ған болатын. Ал 2021 жылғы 28...

Тәуелсіздік күнтізбесі

1992 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы мен Мысыр Араб Республикасы арасында дипломатиялық қаты­нас орнады. 1993 жылғы 5 наурызда Қазақстан Республикасы Прези­дентінің «Мемлекеттік холдингтік компаниялар туралы»...

Алма ҚҰНАНБАЕВА, Стэнфорд университетінің профессоры: Америкалықтар қазақтың киіз үйіне келіп, күйін тыңдауға құмар

АҚШ-тағы әлемге әйгілі Стэнфорд университетінің профессоры Алма Құнанбаева көп жыл бойы америкалық студенттерге қазақ мәдениеті туралы лекция оқыған. Сонымен қатар ол Беркли қаласында Орта...

Ақмола облысында шахтада топырақ басып қалған жұмысшылар құтқарылды

Ақмола облысында шахтада топырақ үйіндісінің астында қалған екі жұмысшы құтқарылды. Oблыстық ТЖД баспасөз қызметінің мәліметінше, оқиға 4 ақпан күні Астрахан ауданындағы «Айна – ресурс» ЖШС...

Сарқылмас сезім бұлағы

Өнер атаулы сұлулықты дәріптеуден тұрады десек, сол дәріптеудің таусылмас кені, сар­қыл­­мас шабыт көзі – әйелдер. Және бұл өнер­­дің барлық түріне тән. Ежелгі дәуірден бері...

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА: Ақынның мақсаты – әлдекіммен қылыштасу емес, ақиқатқа көз жеткізу

8 наурыз Халықаралық әйелдер күні қарсаңында Túrkistan басы­лымы арқылы қазақ қыздарына өз ақыл-кеңесімді айтқым келеді. Басылымдарыңызды замандастарыммен қатар оқитын жас қыз-келіншектер пайдалысын көңіліне тоқып,...

Рухани жаңғыру − рух тазалығына ұмтылу

Әр дәуір өз жаңалығымен келеді десек те, ұлт ретінде қалып­тас­қан халықтың өзгермейтін бір талабы болады, ол − ру­хани тұрғыдағы біртектіліктен ажырамау. Елді ел ететін...

Енді педагогтер жұмысқа конкурс арқылы қабылданады – министр

Бүгін Парламент Сенатында депутаттар білім саласына қатысты бірнеше маңызды жаңа нормаларды қамтитын заң жобасын қарастырып, мақұлдады. Білім және ғылым министрі Асхат Аймағамбетов осы құжатта...

Қазынаның шығыны көп, кірісі аз

2020 жыл әлем экономикасы үшін сынақ жылы болды. Көрсеткіштердің бәрі кері кетті. Алыс-беріс азайып, барыс-келістің тоқтауы көп елдің қазынасын ортайтып, қарызын еселеді. Пандемия  Қазақстан...

Тәж-Махалдан мыңнан астам турист эвакуацияланды

Бейсенбі күні таңертең Үндістанның Агра қаласындағы Тәж-Махал кесенесі аумағынан кем дегенде мыңнан астам турист эвакуацияланды, – деп жазды Hindustan Times газеті. Басылымның мәліметінше, жергілікті полицияға...

Жоғарғы соттың екі судьясы қызметінен босатылды

Парламент Сенатының жалпы отырысында ҚР Жоғарғы сотының судьялары қызметінен босатылды. «Сіздердің қарауыңызға Анатолий Сергеевич Смолинді және Серік Қазбекұлы Әбнәсіровті Жоғарғы Сот судьясының қызметінен босату туралы...

Қаржы министрлігі аппаратының жаңа басшысы тағайындалды

ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен Абзал Бейсенбекұлы Қаржы министрлігі аппаратының басшысы қызметіне тағайындалды, – деп хабарлады осы ведомствоның баспасөз қызметі. Абзал Бейсенбекұлы 1985 жылы Жамбыл облысында дүниеге...

Австралияда «жұмбақ рейстерге» билет сатыла бастады

Австралиялық Qantas әуе компаниясы бағыты беймәлім рейстердің ашылғаны туралы хабарлады. Компания "жұмбақ рейстер" деп атаған тасымалдың бұл түрі – шекаралар жабық кезде ішкі рейстерді...

Шетелден 500 млн доллардан астам қаржыға сатып алған малдың пайдасы болды ма?

Қазақстан соңғы жылдары шетелден 153 мыңнан астам асыл тұқымды мал сатып алған. Оған барлығы 500 миллионнан астам доллор жұмсалған. Бірақ сатып алып келген малдан...

Оралда көпірдің астынан жас жігіттің мәйіті табылды

Азиат пішіндес жас жігіттің мәйіті бүгін сағат 07.01-де Орал қаласына қарасты Деркөл кентіндегі көпірдің астынан табылған. Бұл туралы БҚО денсаулық сақтау департаменті хабарлады.  Жасы шамамен...

Терезеден құлап кеткен баланы құтқарған павлодарлық 1 млн теңге сыйақы алды

Павлодар қаласының тұрғыны Александр Жұмабаевқа терезеден құлаған баланы құтқарғаны үшін миллион теңге берілді. Ер адам биіктен құлап кеткен қызды қағып алуға үлгермей қалды, алайда...

Туысының үйінен соғым етін ұрлаған жамбылдық бас бостандығынан айрылуы мүмкін

Соғым етін ұрлаған жамбылдық тұрғын бас бостандығынан айрылуы мүмкін,  деп хабарлайды Polisia.kz. Ағымдағы жылдың 1 наурызында Т.Рысқұлов аудандық полиция бөліміне Көгершін ауылының тұрғыны xабарласып, үйінің...

Қазақстанда төлқұжаты жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды

Қазақстанда жеке басын куәландыратын құжаттары жоқ 3,5 мыңнан аса адам анықталды. Бұл жайында Мәжіліс депутаттарының сауалына ҚР Премьер-Министрі Асқар Маминнің жауабында айтылған. «2020 жылғы қыркүйек...

Apple саңылаусыз iPhone шығарады

Apple физикалық порттарсыз жұмыс істейтін смартфон өндірісін қолға алды. Бұл туралы Appleosophy басылымы хабарлады. Дереккөздердің хабарлауынша, америкалық компанияның инженерлері iPhone-ды компьютермен синхрондаудың жаңа әдістерін жасауда....

Алматыда «Рахат» базарының 300-ге жуық саудагері наразылыққа шықты

Алматыда "Рахат" базарының 300-ге жуық саудагері өздері жан бағып отырған сауда орнының жабылуына қарсылық білдіріп, наразылыққа шықты. Айтуларынша, орнына жиһаз фабрикасын салуға рұқсат беріпті,...

Жұмыс істеуге ең қолайлы мемлекет анықталды

Әлемдегі еңбек мигранттарының ширек бөлігіне жуығы жұмыс істеу үшін Канадаға қоныс аударуды құп көреді екен. Бұл туралы BCG және The Network-тің бірлескен зерттеуінде айтылған,...

Ақмола облысының күре жолдарында көлік қозғалысы шектелді

Ауа райының қолайсыздығына байланысты Ақмола облысының күре жолдарында көліктің барлық түрлерінің қозғалысына шектеу қойылды.  4 наурыз күні сағат 07.00-де Ақмола облысында ауа райының нашарлауы (жел,...

Коронавирусты «мәңгілікке» жұқтырған алғашқы науқастар тіркелді

Америкалық дәрігерлер коронавирусты "мәңгілікке" жұқтырудың алғашқы жағдайларын анықтады, деп хабарлайды medRxiv.  Оңтүстік Калифорния университетінің мамандары вирустың іздері алты ай бойы ақ қан ауруымен ауыратын бірнеше...

4 наурыз: атаулы күндер, есте қалар оқиғалар

4 наурыз Тәуелсіз Қазақстан тарихында қандай оқиғалармен есте қалды? Еске түсіріп көрейік... 1993 жылы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы» ҚР Заңы күшіне енді. 1997 жылы ҚР...

WhatsApp арқылы 20-ға жуық адамға 70 млн теңгеден астам залал келтірген әйел ұсталды

Ақмола полицейлері интернет-ресурстардың көмегімен пирамида ұйымдастырған алаяқты анықтады, деп хабарлайды Polisia.kz. 2021 жылдың 1 наурызында Көкшетау қаласының ПБ кезекші бөліміне Көкшетау қаласының 65 жастағы тұрғынынан...

Тұман, көктайғақ, жел: Синоптиктер ел өңірлерінде ауа райы қандай болатынын айтты

Бүгін Қазақстанның басым бөлігінде Солтүстік-Батыс циклонының өтуімен құбылмалы ауа райы сақталып, жаңбыр мен қар түрінде жауын-шашын болады. Еліміздің оңтүстігінде қатты жауын-шашын күтіледі, кей жерлерде...

28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі

Шығыс Қазақстан облысында 8 наурыз – Халықаралық әйелдер күніне орай 28 мыңға жуық көпбалалы анаға бірреттік төлем беріледі. Мереке қарсаңында көпбалалы аналар 5 АЕК (14...

Елімізде темекі бағасы қымбаттайды

Ұлттық экономика министрі 2024 жылға дейін темекі бағасын кезең-кезеңмен көтеру жоспарын жариялады. Мәжілісте ЕАЭО-ға мүше елдердің темекі өнімдеріне акциздер саласында салық саясатын жүргізу қағидаттары туралы...

Моңғолия 1 мамырдан бастап шекарасын ашады

Бүгін Моңғолияның министрлер кабинеті 1 мамырдан бастап шекараны ашу туралы шешім қабылдады деп хабарлайды pavlodarnews.kz сайты. Мемлекеттік төтенше комиссия басшысы С.Амарсайханның айтуынша, премьер Л.Оюун-Эрдэнэ өткен...

Этнограф Болат Бопайұлы «Мәдениет саласының үздігі» атанды

Бүгін «Отандастар қоры» және Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының ұйымдастыруымен белгілі жазушы, этнограф Болат Бопайұлының салт-дәстүрі туралы 10 кітабының таныстырылымы өтті. Салтанатты жиынға жазушы, түрколог-ғалым Тұрсынхан Зәкенұлы,...

Денсаулық сақтау министрлігі үндеу жасады

Денсаулық сақтау бірінші вице-министрі Марат Шоранов қазақстандықтарға Наурыз мейрамын тек отбасымен тойлауға және үлкен мерекелер өткізбеуге кеңес берді. «Үлкен мерекелік іс-шаралар өткізбей, Наурыз мейрамын отбасымен...

Әзірбайжан Арменияның қанша азаматын тұтқында ұстап отырғаны белгілі болды

Арменияның диаспора істері жөніндегі бас комиссары Заре Синанян РИА Новостиге берген сұхбатында Әзірбайжанның өз аумағында жүзден астам армян азаматын әлі де тұтқында ұстап отырғанын...

Биыл 1-сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталады

Бірінші сынып оқушыларының құжаттарын қабылдау 1 сәуірде басталып, 1 тамызға дейін жалғасады, деп хабарлайды ҚР Білім және ғылым министрлігі. Ведомствоның мәлімдеуінше, бұл – білім беру...

Нұр-Сұлтанда тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті

Елорданың сол жағалауында тұрақта тұрған көлік өртеніп кетті. Бұл туралы Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаменті хабарлады. «Бүгін сағат 15:50-де Нұр-Сұлтан қалалық төтенше жағдайлар департаментінің құрамында...

Курьер жігіт 12-қабаттан құлаған сәбиді қағып алды (видео)

Курьер болып жұмыс істейтін вьетнамдық жігіт 12-қабаттан құлаған бүлдіршінді қағып алды, деп хабарлайды Daily Mail.  Нгуен Нгок Ман 12-қабаттың терезесінен құлап кеткен екі жасар бүлдіршіннің...

Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті мерейтойымен құттықтады

ҚР Тұңғыш Президенті - Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Михаил Горбачевті 90 жас мерейтойымен құттықтады. Бұл туралы Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің Instagram-дағы парақшасында хабарланды.  Құттықтауда КСРО Тұңғыш президентінің...

Саша Барон Коэн Қазақстанға келуге ниетті

Сценарист және актер Саша Барон Коэн өзінің ойдан шығарылған кейіпкері — Бораттың отаны Қазақстанға келуге дайын екенін мойындады. Бұл туралы ол "Известия" басылымына берген...

Бішкекте «Астана» халықаралық қаржы орталығының филиалы ашылуы мүмкін

Қырғызстан Президентінің елімізге жасаған мемлекеттік сапарының соңында Қасым-Жомарт Тоқаев пен Садыр Жапаров «Астана» халықаралық қаржы орталығын аралап көрді, деп хабарлады Ақорданың ресми сайты. Мемлекет басшылары...

Қазақстан Қырғызстанға әскери-техникалық көмек көрсетеді

Қазақстан мен Қырғызстан қорғаныс министрлері әскери ынтымақтастық туралы құжаттарға қол қойды, деп хабарлайды ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі. Қазақстанның Қорғаныс министрі генерал-лейтенант Нұрлан Ермекбаев Қырғызстан...

Жомарт Ертаев тағы да 9 жылға сотталды

Алматыда «Bank RBK», «Qazaq Banki» және «Eurasian Bank» банктерінен 188 миллиард теңгеден астам қаражатты жымқыру ісі бойынша сот үкімі шықты. ҚазАқпараттың хабарлауынша, айыптылардың қатарында экс-банкир...

Кардиолог инфаркт алу қаупін азайтатын үш жаттығуды атады

Кардиолог және жүрек-тамыр хирургі Владимир Хорошев инфаркт қаупін азайту үшін үш жаттығуды ұсынды, деп хабарлайды РИА Новости.  Маман бірінші кезекте көбірек жаяу жүруге кеңес берді:...

Алматы облысында мас жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті

Алматы облысында мас көлік жүргізуші 4 оқушыны қағып кетті. Әртүрлі дене жарақаттарын алған үш бала ауруханаға жатқызылды. «Оқиға 2 наурызда сағат 18:40-та Еңбекшіқазақ ауданында болған....

Илон Маск өз қаласын салуға кірісті

Америкалық кәсіпкер, Tesla және SpaceX компанияларының негізін қалаушы Илон Маск Техаста жаңа қала құрылысын қолға алды. Бұл туралы ол өзінің Twitter-дегі парақшасында мәлімдеді. "Мен Техаста...

Айға саяхат: жапон кәсіпкері бұл сапарға 8 адамды таңдап алмақ

Жапон кәсіпкері Юсаку Маэдзава сәрсенбі күні «өзін әртіс деп есептейтін» қоғамның 8 өкілін 2023 жылы Ай орбитасына алып кететінін мәлімдеді. Бұл – SpaceX фирмасы...

Алматыда Роза Бағлановаға ескерткіш қойылады

Алматы қаласы Мәдениет басқармасының хабарлауынша, Қабанбай батыр көшесінің оңтүстік бөлігі мен Байсейітова көшесінің шығыс жағында Роза Бағланованың құрметіне ескерткіш орнатылады. «12 наурызға дейін Роза...

COVID-19: елімізде ПТР тест бағасы арзандап жатыр

Қазақстанның клиникалық-диагностикалық зертханаларымен жасалған монополияға қарсы іс-шаратшеңберінде КВИ ПТР бағасы арзандап жатыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2021 жылғы 1 наурызда КДЗ ОЛИМП COVID-19...

Семейде жер үйден өрт шығып, 2 адам қаза тапты

ШҚО Төтенше жағдайлар департаментінің мәліметінше, 3 наурыз сағат 05:00 шамасында Белибаев көшесіндегі жеке тұрғын үй отқа оранған. Оқиға орнына шұғыл келіп жеткен өрт сөндірушілер...

Нұр-Сұлтанда қашықтан оқыған оқушылар коронавирусты көбірек жұқтырған

Нұр-Сұлтан қаласының бас мемлекеттік санитарлық дәрігері Сархат Бейсенова елорда мектептеріндегі коронавирус статистикасы туралы айтты. «2021 жылдың 1 наурызындағы жағдай бойынша, оқу жылының басынан бері мектеп...

3 наурыз: атаулы күндер мен тарихи оқиғалар

2018 жылы 3 наурызда Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болуының 26 жылдығы аясында БҰҰ штаб-пәтерінде Қазақстанның Ядролық қаруға тыйым салу туралы шартқа қол қою...

Екібастұзда жолаушылар вагонынан өрт шықты

Екібастұзда жолаушылар вагонының темірден өзге бөлшектерінің барлығы жанып кетті. Әзірге өрт салдарынан келген шығынның мөлшері белгісіз. «2 наурыз күні сағат 13:04-те нөмірі 2-ші мамандандырылған өртке...

Өткен тәулікте елімізде 717 адам коронавирус жұқтырған

Қазақстанда өткен тәулікте 717 адамда коронавирус расталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақ бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 68, Алматы қаласы - 105, Шымкент қаласы - 12,...

Сарыағашта халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды

Түркістан облысы Сарыағаш ауданында халықаралық іздеуде жүрген қылмыскер ұсталды. Былтыр мал ұрлаған азамат осы күнге дейін жасырынып жүрген. Облыстық ПД баспасөз қызметінің мәліметінше, күдікті «Мал ұрысы»...

«Алматы жастарына» 10 наурыздан бастап өтінім қабылданады

Оңтүстік шаһардағы жастардың тұрғын үй проблемасын шешетін «Алматы жастары» бағдарламасына қатысуға өтінім қабылдау 10 наурыздан басталады. Бұл туралы «Отбасы банкі» әлеуметтік желідегі парақшасында хабарлады. «Алматы...

3 наурызға арналған ауа райы болжамы – Қазгидромет

Қазгидромет 3 наурызға арналған ауа райы болжамын ұсынады. Қазақстанның басым бөлігінде құбылмалы ауа райы болып, қар мен жаңбыр жауып, кей жерде тұман, көктайғақ, бұрқасын,...

Ресейдегі Әлихан Бөкейханов зиратына гүл шоқтары қойылды

 1 наурызда еліміз Алғыс айту күнін атап өтті. Мереке идеясы Тұңғыш Президент – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевқа тиесілі және Қазақстанда тұратын барлық этностар бір-біріне және...

Әлемдегі барлық миллиардерлердің саны анықталды

Hurun Research Institute зерттеуіне сүйенсек, әлемдегі миллиардерлердің саны 3228-ге жеткен. Зерттеушілердің сөзінше, бұл — рекордты көрсеткіш.  15 қаңтардағы жағдай бойынша планетадағы ең бай адамдардың жиынтық...

Қытай 15 жылда елімізге 19,2 миллиард доллар инвестиция құйған

2020 жылы Қазақстан мен Қытай арасындағы сауда айналымы 4%-ға өсіп, 15,4 миллиард доллар болған. Бұл туралы ҚР сауда және интеграция вице-министрі Қайрат Төребаев айтты,...

Аязда үсіп өлген 5 жасар бала қайтыс болар алдында зорланған

Ресейдің Саратов облысының Вольск қаласында көшеде өлі күйінде табылған бес жасар бала қайтыс болғанға дейін зорланған. Бұл туралы Life Shot Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru...

Елбасы Қырғызстан басшысымен кездесті

Келіссөз басталар алдында Елбасы мен Қырғыз Республикасының Президенті Назарбаев орталығындағы экспозицияларды аралап көрді, деп хабарлайды Elbasy.kz.  Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев Садыр Жапаровты Қырғызстан Президенті болып...

Байқоңырдан Ресейдің құпия құрылғылары ұрланды

Белгісіз біреулер Байқоңыр ғарыш айлағынан Ресейдің құпия электроникасын ұрлап кеткен. Бұл туралы  "112" Telegram-арнасына сілтеме жасап Lenta.ru хабарлады.  Арнаның мәліметінше, 1988 жылы "Буран" ғарыш кемесімен...

Психолог 8 наурызда аруларға сыйланатын ең сәтсіз сыйлықтарды атады

Психология ғылымдарының кандидаты Юлия Кочетова 8 наурызда әйелдерге cыйланатын ең сәтсіз сыйлықтардың тізімін жасады, деп хабарлайды "Москва" жаңалықтар агенттігі.  Маманның айтуынша, ең жауыр болған сыйлық...

Балалар құқығын қорғау туралы заң: 3 кодекске 35 түзету енгізілмек

Құжатты саралайтын жаңа жұмыс тобының құрамында 65 адам бар. Парламент мәжілісінің депутаты Динара Закиева қоғамда қызу талқыға түскен балалар құқығын қорғау бойынша заңнамалық актілерге...

Белгісіз коллекционер Черчилльдің суретін рекордтық бағаға сатып алды

Анджелина Джоли Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі Уинстон Черчилль салған "Кутубия мешітінің мұнарасы" картинасын рекордтық бағаға сатты. Белгісіз коллекционер картина үшін 8,2 миллион фунт стерлинг төлеген,...

Зеленский үндістандық вакцинаны салдырды

Украина президенті Владимир Зеленский Донбассқа сапары кезінде коронавирусқа қарсы вакцина алды. Вакцинация Үндістанда өндірілген Covishield препаратымен жүргізілді, деп хабарлайды korrespondent.net. Президент Жоғары бас қолбасшы ретінде вакцинаны...

Головкин vs Мунгия: Жекпе-жек қашан өтетіні белгілі болды

Геннадий Головкин (41-1-1, 36 КО) орта салмақтағы IBF тұжырымы бойынша әлем чемпионы (әлі IBO титулына ие) титулын мексикалық боксшы Хайме Мунгияға (36-0, 29 КО)...

Ата-анасы жұмысқа кеткен: өрттен 5 жасар бала қаза болды

Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданында өрттен бала қаза тапты. Бұл кезде ата-анасы үйде болмаған, - деп хабарлайды Tengrinews.kz. ТЖД өкілдері бала Аққайың ауданы Новороссийск ауылында қаза...

“Ұлытау” тобы АҚШ-та өткен халықаралық байқауда жеңіске жетті

Қазақстандық "Ұлытау" этно-рок тобы Лос-Анджелесте өткен халықаралық байқаудың жеңімпазы атанды, оған әлемнің 83 елінен қатысушылар келген. Бұл туралы Алматының өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен брифингіде топ...

Дәрігерлер карантиндік шектеулерді күшейтуді талап етті

Бразилиялық дәрігер ел билігінен коронавирусқа қарсы шектеу шараларын күшейтуді талап етті, деп хабарлайды РИА Новости.  Ел ауруханаларында орын жоқ, науқастар ем алу үшін кезек күтуге...

Биыл магистранттар шетелде тәжірибеден өте ала ма?

Бүгінде қазақстандық магистранттар COVID-19 пандемиясына байланысты шетелде тағылымдамадан өте алмай отыр. Әлемде және Қазақстанда коронавирус жұқтыру дерегі азайса, магистранттарды шетелге тағылымдамаға жіберу мәселесі қаралады....

Ақтөбе қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

Президент әкімшілігінің​ келісімімен өңір басшысының өкімімен​ Ақтөбе облысы​ әкімінің орынбасары болып Ермек Кенжеханұлы тағайындалды. Бұл туралы Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Ермек Кенжеханұлы...

ТЖМ Алматы тұрғындарына үндеу жасады

Сел ұстайтын бөгеттер құрылысына байланысты Үлкен Алматы шатқалына баруға шектеу енгізіледі. Бұл туралы ҚР Төтенше жағдайлар министрі Юрий Ильин мәлімдеді. «Қар мен ылғал қорының жиналуы...

Жасөспірімдерді тәртіпке шақырмақ болған алматылық полицей құрылысы бітпеген үйден құлап кетті

Алматыда полиция қызметкері қараусыз қалған құрылыс нысанынан құлап, жарақат алды. Алматы қалалық Полиция департаментінің мәліметінше, Алатау ауданының ювеналды полиция қызметкері құрылысы бітпеген көпқабатты үйдің төбесіне...

Аралас оқу форматы: Оқушылар мектеп формасын киюге міндеттеле ме?

Оқушылардың аралас форматқа ауысуына байланысты мектеп формасын сатып алудың қажеті жоқ.  Бұл туралы Білім және ғылым вице-министрі Шолпан Каринова мәлімдеді.  «Оқушының ауырып қалуы немесе науқас...

Жамбыл облыстық Ішкі саясат басқармасының басшысы тағайындалды

Жамбыл облысы әкімінің өкімімен облыс әкімдігі Ішкі саясат басқармасының басшысы болып Бейқұт Жамангозов тағайындалды. Бұл туралы Жамбыл облысы әкімінің баспасөз қызметі хабарлады. Бейқұт Тілебалдыұлы 1969...

2 наурыз еліміздің тарихында қандай айтулы оқиғалармен есте қалды?

2 наурыз күні әр жылдары еліміздің тарихында бірқатар маңызды оқиғалар орын алды. 1992 жылы 2 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясының 46-шы сессиясының пленарлық мәжілісінде Қазақстан Республикасы...

Горбачев өмір сүру ұзақтығы жөнінен кеңестік көшбасшылар арасында рекорд орнатты

КСРО-ның бұрынғы президенті Михаил Горбачев кеңестік көшбасшылар арасында өмір сүру ұзақтығы бойынша рекорд орнатты. Бұл туралы Кремль пулының журналисі Дмитрий Смирнов өзінің "№3 пул"...

Қасым-Жомарт Тоқаев Садыр Жапаровпен шағын құрамда келіссөздер өткізді

Ақорда резиденциясында Қырғыз Президенті Садыр Жапаровты салтанатты қарсы алу рәсімі өтті. Екі елдің мемлекеттік әнұрандары орындалғаннан кейін Құрмет қарауылы ротасының бастығы Қазақстан мен Қырғызстан...