سان عاسىر سىيلاس بولعان اعايىن

بيىل قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ دوستىعىنا شيرەك عاسىر تولدى. وسىدان 25 جىل بۇرىن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن وزبەكستان باسشىسى يسلام كاريموۆ كيەلى تۇركىستان تورىندە، قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ الدىندا تاريحي كەلىسىمگە قول قويىپ، قازاق پەن وزبەكتىڭ تەرەڭنەن تامىر تارتقان دوستىعىن قۇجاتپەن بەكىتكەن ەدى. سودان بەرى اتى بولەك بولعانىمەن، ءدىلى مەن ءدىنى ءبىر، تىلەگى ورتاق ەكى ەلدىڭ بىرلىگى اجىراعان ەمەس.  كەرىسىنشە قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك ىنتىماقتاستىق ودان ءارى نىعايا بەرمەك. ستراتەگيالىق سەرىكتەستەر الداعى ۋاقىتتا ەكسپورت پەن يمپورت كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەپ وتىر. وتكەن اپتادا تاشكەنتتەگى بيزنەس فورۋمدا ەكى ەلدىڭ ىسكەر ازاماتتارىنىڭ باسقوسۋىنا سەبەپ بولعان دا وسى.

تاشكەنتتە وتكەن كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەلدىڭ كاسىپكەرلەرى بىرلەسىپ ساۋدا-ەكونميكالىق بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ مەن ءوزارا بىرلەسكەن كاسىپورىن اشۋ جونىندەگى بىرقاتار ۋاعدالاستىققا قول قويدى. مەتاللۋرگيا، ماشينا جاساۋ، حيميا، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەڭىل ونەركاسىپ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشكە اينالماقشى. بۇل كەلىسىم ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ ەسەلەپ ارتۋىنا نەگىز بولماق. اتاپ ايتساق، كورشى ەلدىڭ نارىعىنا قازاق ترانسفورماتور ەكسپورتى ۇلعايىپ، العاشقى 1 000 توننا پلاستيكالىق جانە اليۋميني پروفيلدەرى جەتكىزىلەتىن بولىپ كەلىسىلدى. شىرشىق ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ ەكسپورت جونىندەگى مەنەدجەرى ەلدار بەكمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا، «ۋزەلەكتر»، «تاشەلەكترواپپارات» سەكىلدى كومپانيالار كوپتەن بەرى ەلىمىزدەن ترانسفورماتور الۋ تۋرالى كەلىسسوز جۇرگىزىپ جۇرگەن.  كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسى – تاشكەنتتە قول قويىلعان كەلىسىمشارت. قۇنى 6 ملن دوللاردى قۇرايتىن كەلىسىم 2018-2020 جىلدارى ورىندالادى.

سونداي-اق، فورۋمدا  العاش رەت وزبەكستاننىڭ اسكەري جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ارنالعان كيىم-كەشەك پەن ارنايى قۇرال-جابدىقتاردى جەتكىزۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. بۇل تىزىمگە فارماتسەۆتيكا مەن ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ، استىقتى تەرەڭ وڭدەۋ مەن جاڭا عارىشتىق مۇمكىندىكتەر سياقتى جاڭا باعىتتار دا قوسىلدى. كاسىپكەرلەر فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا جالپى قۇنى 18 ملن دوللار بولاتىن ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتارعا قول قويدى. تاۋارلاردىڭ العاشقى لەگى كورشى ەلگە كەلەسى ايدان باستاپ جەتكىزىلەتىن بولدى.

ازيا دامۋ بانكىنىڭ  مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، سوڭعى 4 جىلدا وزبەكستاننىڭ يمپورتىنداعى قازاقستان ۇلەسى 9،6 پايىزعا وسكەن. قازاقستاننىڭ يمپورتىنداعى وزبەكستان ۇلەسى دە ارتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى اراداعى تاۋار اينالىمى 1،5 ملرد  دوللاردان استى. ال سوڭعى التى ايدا ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا كولەمى 30 پايىزعا ءوستى. ەندىگى ماقسات – 2020 جىلعا دەيىن قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 5 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ. وسى ورايدا قازاقستان تاراپى وزبەكستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىن قايتا قۇرىلىمداۋ سالاسىنداعى رەفورمالارى ەكى-جاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەتىنىنە سەنىمدى.

ەكى مەملەكەتتىڭ بيزنەس قۇرى لىمدارىنان ءوزارا ينۆەستيتسيالار كولەمىن ارتتىرۋ باعىتىندا دا بايىپتى ىستەر كوپ. قازاقستان 2012 جىلدان بەرى وزبەكستانعا باعىتتاعان ينۆەستيتسياسىنىڭ كولەمىن 5 ەسەگە  ۇلعايتتى. ءوز كەزەگىندە بۇل كورشى مەملەكەت وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى توق سانىندا 4،4 ملن دوللاردان استام تىكەلەي ينۆەستيتسيالار جىبەردى. بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەردەن اسىپ تۇسەدى. وسى ورايدا، ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ەكىجاقتى ءوزارا تيىمدىلىك قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. وزبەكستاندا 124 كاسىپورىن قازاقستاننىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ 28-ىندە قازاقستاندىق كاپيتالدىڭ ۇلەسى – 100%. ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وزبەك كاسىپكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن شامامەن 900 كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە. ولار ساۋدا، قۇرىلىس، تاماق، ماشينا جاساۋ، جەڭىل ونەركاسىپ، مەتالل وڭدەۋ سالالارىندا ءوز قىزمەتتەرىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ باعىتىندا بىرلەسكەن ۇكىمەتارالىق كوميسسيا تابىستى جۇمىس ىستەۋدە.

بيىل قازاقستان-وزبەكستان شەكاراسىندا قوسىمشا ەكى وتكىزۋ بەكەتى ىسكە قوسىلدى. بۇعان قوسا، استانا-تاشكەنت باعىتىنا قوسىمشا ەكى اۋە رەيسى اشىلدى. سونداي-اق، ال ماتى مەن تاشكەنت اراسىندا جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن جۇردەك پويىز قاتىناۋدا. مۇنىڭ بارلىعى ءوزارا بارىس-كەلىستى، مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا، ءتۋريزمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. وسى ارادا ەڭبەك ميگراتسياسى ەكى ەل بايلانىسىندا ماڭىزدى فاكتورعا اينالىپ وتىرعانىن دا ايتۋىمىز كەرەك. قازاقستان مەن وزبەكستاننىڭ ترانسپورت ينفراقۇرىلىمى سالاسىنداعى تىعىز بايلانىسى ترانزيتتىك ءدالىز ورناتىپ، ساۋدا مەن ينۆەستيتسيانىڭ بۇكىل مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋعا جانە ورتالىق ازيا ايماعىن قوسا العاندا ءوزارا قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا جاعىمدى جاعداي جاسايدى.

بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق ازيا حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق جانە ترانسپورتتىق جوبالاردىڭ نەگىزگى كوزىنە اينالىپ وتىر. ترانسپورت پەن كوممۋنيكاتسيا جانە سۋ-ەنەر گەتيكا سالاسىن قامتيتىن جەرگىلىكتى ۇلكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بىرلەسكەن بەلسەندى ءىس-قيمىلدار قاجەت.  ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىقپالداستىعى قاۋىپسىزدىك پەن ايماقتىڭ كوركەيۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ ىرگەتاسى بەرىك ەكەنىن ەسكەرسەك، قازاقستان مەن وزبەكستان ايماقتىق بىرلەسكەن ۇيىم قۇرۋ جونىندەگى جوسپارىن قايتا قاراۋعا مۇمكىندىك بار. قازاقستان مەن وزبەكستان ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى مەملەكەتتەر. ەكى ەلدىڭ سۋ-ەنەرگەتيكا، ارال تەڭىزى، بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىم جوباسى جانە اۋعانستانداعى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندەگى ۇستانىمدارى ۇقساس.

ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ دا مۋىندا وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ پەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اراسىنداعى جەكە قاتىناستارىنىڭ ورنى ەرەكشە. وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2017 جىلدىڭ ناۋرىزىنداعى استاناعا مەملەكەتتىك ساپارى كەزىندە، ساياسي، ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس-كوممۋنيكاتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالار داعى ون ءۇش مەملەكەتارالىق جانە ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى، اۆتوكولىك ءوندىرىسى جانە تەكستيل سالاسى بويىنشا، جالپى سوماسى شامامەن 1 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 75 كەلىسىمشارت جاسالدى.

وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ ەلىمىزگە ءىس-ساپارى اياسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ەكى ەل باسشىسىنىڭ كەزدەسۋىندە قازاقستان رەسپۋب ليكا سىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز سوزىندە: «كاسىپكەرلەر دە، ءبىز دە جۇمىس جاسايمىز. قازاقستاندىق جانە وزبەكستاندىق بىرلەسكەن اۆتوكولىك، جۇك كولىكتەرىنىڭ ءوندىرىسى باستالدى. العاشقى توقساندا تاۋار اينالىمى 37 پايىزعا كوتەرىلدى. مۇنداي كورسەتكىش بۇرىن-سوڭدى تىركەلمەگەن. بارلىق كەلىسىمدەرگە سايكەس بىرگە جۇمىس جاسايمىز»، – دەگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا GM-Uzbekistan اۆتوكولىكتەرىن قۇراستىرۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ قوستانايدا قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلۋدە. وندا اسپالى جانە تىركەمەلى تەحنيكا ءوندىرىسى جۇزەگە اسىرىلىپ، جۇكتى ءوزى تۇسىرگىش شاناعى مەن جارتىلاي تىركەمە جيىنتىعىنىڭ جەتپىس ءتورت بىرلىگى تاپسىرىلدى.

باۋىرلاس ەلدەردىڭ دوستىعى تۋريستىك بايلانىستاردىڭ دامۋىنا دا جول اشتى. جۋىردا قازاقستاندىق تۋريستىك قاۋىمداستىق وزبەكستان قالالارى تاشكەنت – بۇقارا – سامارقان − شىمعان مەن كازاقستاندىق قالالار تۇركىستان – شىمكەنت – تاراز – الماتى اراسىندا تۋريستىك ءدالىز قۇرۋدى ۇسىنعان بولاتىن. «بىرىگىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس» دەيدى قازاق. ەكى ەلدىڭ بىرلەسە كىرىسكەن باستامالارى جەمىستى بولارىنا سەنىم مول.

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button