تەزدەتىپ قولعا الاتىن تۇيىتكىل

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اۋىز تولتىرىپ ايتار جاعىمدى جاقسىلىقتارىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدە حالىقارالىق ەكسپو كورمەسىنىڭ دۇركىرەپ وتكەنى بولدى. بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن تابۋدى، دامىتۋدى جانە ونى قولدانىسقا كەڭىنەن ەنگىزۋدى ماقسات ەتەتىن وسىناۋ كورمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك ءوز تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالىپ، ساباق الۋعا تىرىسقانى جانە بەلگىلى. اسىرەسە، بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىنە ارنالعان وتىزدان استام جوبا ۇسىنىلىپ، ونى جۇزەگە اسىرۋدى قازىردەن باستاپ كەتكەنى ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس، جالپى ورتا ازيا ەلدەرى ءۇشىن ماڭىزدى تىرلىككە اينالىپ وتىر. ويتكەنى ەنەرگەتيكا كوزدەرىنىڭ سوڭعى جىلدارى كوپتەگەن ەلدەردە قولجەتىمسىز بولىپ بارا جاتقانى، سوندىقتان دا بۇل جوبادان اجەپ­تاۋىر ءۇمىت كۇتىپ وتىرعانىمىز دا بەلگىلى. كورمەگە قاتىسۋشىلاردىڭ جوباسىن باقىلايتىن قازاقستاندىق جانە الەم ساراپشىلارىنىڭ دا پىكىرى ءبىر جۇيەگە تۇيىندەلىپ، الداعى ۋاقىتتا قارا التىن – كومىر مەن مۇنايدىڭ ورنىن باساتىن ەنەرگيا كوزىن تابۋ، قولدانىسقا ەنگىزۋ كەز كەلگەن مەملەكەتكە ءتيىمدى بولارى ءسوزسىز ەكەنى ايقىندالدى.

دەگەنمەن كورمەگە ۇسىنىلعان ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك جەلدەن، سۋ مەن كۇننەن، جەردەن الۋعا لايىقتالعان جوبالار بولدى. الايدا قوقىستان نەمەسە تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ارقىلى ەنەرگيا الۋعا باعىتتالعان بىردە-ءبىر جوبا بولمادى. ال ەلىمىزدە قوقىس پوليگوندارىنىڭ سانى بۇگىندە ءتورت مىڭنان اسىپ كەتكەنىن، ءتىپتى قازاقستان اۋماعىندا 43 ملرد توننا قوقىس جينالىپ قالعانىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەيدى. ەلىمىزدە قوقىستى قايتا وڭدەيتىن بىرەن-ساران كىشىگىرىم زاۋىتتار بولماسا، ءىرى كاسىپورىندار جوق دەۋگە بولادى. بۇل ماسەلە تەك قازاقستاندا عانا ەمەس، الەمدەگى دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردىڭ بارىنە دە ءتان تۇيتكىل بولىپ وتىر. ەلدىڭ ەكونوميكاسى، ونەركاسىبى قانشالىقتى دامىعان سايىن قالدىقتاردىڭ دا كولەمى ارتا تۇسەدى. بۇل رەتتە «ازيا جولبارىسى» اتانىپ كەتكەن سينگاپۋردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنگەن ارتىق بولماس ەدى. شاعىن عانا مەملەكەت قوقىستى وڭدەۋمەن قاتار، ودان ەنەرگيا قۋاتىن ءوندىرىپ تە شىعارادى. زاۋىت سالىپ، قاجەتتى تەحنولوگياسى ورناتىلسا، كادىمگى قوقىستان ساپالى ەلەكتر قۋاتىن الۋعا بولاتىن وزىق ۇلگىنى تانىتىپ كەلەدى. مۇنداي تەحنولوگيانى جۇزەگە اسىرۋعا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە  قيىنعا سوقپاس ەدى، ويتكەنى دايىن شيكىزات قورى جەتەرلىك.

بيىل عانا قۇرىلىسى باستالعان الماتىداعى ءىرى قوقىس وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ جوسپارىندا دا قوقىستان ەنەرگيا الۋ جوبالانباپتى. رەسپۋبليكامىزداعى ۇلكەندى-كىشىلى قوقىستى قايتا وڭدەۋ زاۋىتتارىندا دا مۇنداي تەحنولوگيا جوق بولۋىنا وراي، حالىقارالىق ەكسپو كورمەسىنىڭ وزەكتى تاقىرىبىنا اينالعان ەنەرگيا كوزدەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇشىن بولاشاقتا سينگاپۋردىڭ تاجىريبەسىن قولدانۋعا تۋرا كەلەدى. ول ەلدە بۇكىل ەنەرگيا قۋاتىنىڭ 3 پايىزىن تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەۋ قۇرايدى ەكەن. جينالعان قوقىس ءتورت ەلەكتر ستانتسياسىندا ورتەلىپ، ودان ەلەكتر ەنەرگياسى ءوندىرىلىپ شىعارىلادى. بەس ميلليون حالقى بار بۇل ەلدە ءبىر جىلدا سەگىز ميلليون توننا قوقىس قايتا وڭدەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ازيانىڭ ەكولوگياسى تازا مەملەكەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان دا ەلىمىزدە بۇل ماسەلەنى كەيىنگە قالدىرا بەرۋگە بولماس، ويتكەنى جىل سايىن قوقىس قالدىقتارى كوبەيمەسە، ازايماي وتىرعانى اقيقات. بىراق بىزدەگى تۇرمىستىق قوقىستاردى ەڭ الدىمەن سۇرىپتاۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇر. قالا سىرتىنداعى قوقىس توگىلەتىن ورىنداردا ءجاي قاعازداردان بولەك، ءتۇرلى قالدىقتار، ونىڭ ىشىندە شۇبەرەكتەر، تاماق، اس-سۋ قالدىقتارى ارالاس جاتقانى كوپ قيىندىقتار تۋعىزاتىن جاعداي. پلاستيك، پوليەتيلەن قالدىقتار دا بار. وسى ماسەلە مامانداردى قاتتى الاڭداتىپ وتىر. وسىنىڭ سالدارىنان ەلىمىزدەن قوقىس قالدىقتارىنىڭ 5 پايىزى عانا وڭدەلەدى. ول ءۇشىن تۇرعىلىقتى حالىقتى قوقىس تاستاۋ مادەنيەتىنە ۇيرەتۋ كەرەك. بۇل رەتتە، گەرمانيانىڭ الدىنا تۇسەتىن ەل جوق، وندا ءار ءۇيدىڭ اۋلاسىندا قوقىس تاستايتىن كەم دەگەندە ءۇش نەمەسە سەگىز قوقىس جاشىگى ورناتىلعان. ءار قوقىسقا بولەك جاشىك قويىلعاندىقتان، تۇرعىلىقتى تۇرعىندار دا سوعان قالىپتاسادى. ال، بىزدە شە؟ ەسىك الدىنداعى ءبىر عانا قوقىس جاشىگىنىڭ ءوزى سەنبى-جەكسەنبىگە جەتپەي اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ، شاشىلىپ جاتقانى…

ەلىمىزدە باسقا سالانىڭ قىزمەتكەرلەرىن تاجىريبە الماسۋ،ءبىلىمىن شىڭداۋ ماقساتىندا شەتەلگە ءجيى جىبەرىپ وتىراتىنىمىز سياقتى، وسى رەتتە زاۋىت جۇمىسشىلارىن دا تاجىريبەلىك ىسساپارلارعا جىبەرۋدى ويلاستىرعان ءجون. قازاقستاندا پايدالى قازبالاردىڭ قورى 34 ملرد توننانى قۇرايتىن بولسا، جينالعان قوقىستىڭ كولەمى سول پايدالى قازبانىڭ كولەمىنەن دە اسىپ كەتىپ وتىر. سول سەبەپتى، ەلىمىزگە پايدالى قازبانى وڭدەيتىن عانا ەمەس، قوقىس وڭدەيتىن دە الىپ زاۋىتتاردىڭ قاجەتتىلىگى اسا ۋاقىت كۇتتىرمەيتىن شارۋا. ءوز كۇشىمىز جەتپەسە، شەتەلدەن ينۆەستورلار تارتۋعا دا بولادى. تەگىن قوقىستان پايدا تابۋ ۇسىنىسىنان ەشكىم باس تارتپاسى بەلگىلى. ەكسپو-2017 كورمەسى اياسىندا وتاندىق عالىمدارىمىزدىڭ قوقىستان ەنەرگيا قۋاتىن الاتىن جوبا جايلى ۇسىنىس جاساپ، ورتاق اڭگىمە قوزعاماعانى بۇل ماسەلە ءالى دە نازارعا ىلىكپەي وتىرعانىنىڭ سالدارى.

جاسىل ەكونوميكا – بۇل تابيعي قورلاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ەسەبىنەن قوعامنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان، پايدالى ونىمدەرىن وندىرىسكە قايتارۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكا دەسەك، بۇل تۇيىتكىلدى تەزدەتىپ قولعا العان ءجون ءتارىزدى.

 

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button