«ەتنو-fashion» – بىرلىگىمىزدى نىعايتۋعا باعىتتالعان فەستيۆال 

ءبىر حالىقتى وزگە جۇرتتان ەرەكشەلەيتىن – ءتىلى، مادەنيەتى، سالت-ءداستۇرى. جانە ول حالىق وسى وزىندىك ەرەكشەلىگىن جوعالتقان كۇنى تاريح ساحناسىنان دا جوعالادى. تاريحتا بولعان قانداي دا ءبىر مەملەكەت تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا، ونى سيپاتتايتىن: جەرى، شەكاراسى، اسكەرى، ماتەريالدىق بايلىعى، باسقا ەلدەرمەن قارىم-قاتىناسىمەن بىرگە مىندەتتى تۇردە مادەنيەتى ايتىلاتىنى سوندىقتان. 

دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما ەكەنىن بىلسەك تە، سونىڭ سولاي ەكەنىن ءۋالى اۋىزدان شىققان سوزبەن بەكىتەتىن ادەتىمىز بار. ولاي بولسا، ول تۋرالى بيىل بۇكىل حالىق بولىپ قوش الىپ، قولداعان ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن مىسالعا كەلتىرە كەتەيىك. «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز، ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز، ادەبيەتىمىز، جورالعىلارىمىز، ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس» دەپ قاداي ايتىلادى وندا.

بۇل – جالپى حالىققا قاراتا ايتىلعان ءسوز. ياعني، قازاقستان جەرىن مەكەندەگەن بارشا ەتنوستارعا جانە كەزىندە ولاردى باۋىرىنا باسىپ، قۋعىن-سۇرگىننەن، اشتىقتان، اپتاپ پەن ايازدان امان الىپ قالعان  قازاق حالقىنا تەڭدەي قاتىستى. انا سۇتىمەن بويعا ءسىڭىپ، باعزى زامانداردان قالىپتاسقان سالتىمىز، قايىرىمدىلىق، كەڭدىك، جاناشىرلىق سياقتى اسىل قاسيەتتەر، ءومىر سىندارىنا فيلوسوفيالىق  كوزقاراسپەن قاراي ءبىلۋ ەلىمىزدىڭ بەيبىت تىرلىك مەكەنىنە اينالۋىنىڭ باستى العىشارتى  بولعانى انىق. قازاقستان الەمگە سونىسىمەن بەدەلدى.

بۇگىندە 100-دەن استام ەتنوستىڭ، بىرنەشە كونفەسسيانىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان قازاقستان ولاردىڭ ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ءتىلىنىڭ، ءداستۇرى مەن سالتىنىڭ ساقتالۋىنا قامقورلىق تانىتۋدا. ءوز انا تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر، ونەرلەرىن ۇشتايتىن ۇيىرمەلەر، ساحنا تورىنە شىعاراتىن انسامبلدەر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ون-ونداپ جۇمىس ىستەيدى. ال تاريحىنا ءۇڭىلىپ، ۇلتتىق ونەرى مەن كاسىبىن دامىتۋشىلار ءۇشىن ءتۇرلى بايقاۋلار، فەستيۆالدار ۇيىمداستىرۋ داستۇرگە اينالعان.

سونداي ءىس-شارانىڭ ءبىرى استاناداعى ەكسپو كورمەسىنىڭ مادەني ءىس-شارالار باعدارلاماسىنا ەنگىزىلىپ، حالىقارالىق كورمە قوناقتارىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلعان «ەتنو-fashion» فەستيۆالى بولدى.

قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مۇرىندىق بولىپ، حالىقارالىق مادەني قاۋىمداستىقتىڭ تانىمال تۇلعالارى، ديپلوماتيالىق كورپۋس  وكىلدەرى قىزىعۋشىلىق تانىتقان، ەتنومادەني بىرلەستىكتەر، «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى، استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى بەلسەنە قاتىسقان ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋعا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ، مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ، ۇلتتىق مۋزەيدىڭ اتسالىسۋى – ونىڭ قانشالىقتى اۋقىمدى ءىس-شارا بولعانىن تانىتسا كەرەك.

«ەتنو-fashion» فەستيۆالى – اسسامبلەيانىڭ بۇرىننان وتكىزىپ كەلە جاتقان مادەني ءىس-شاراسى. ونىڭ نەگىزگى نىسانى – ەتنوستيلدە كيىم تىگەتىن   ديزاينەرلەر مەن مودەلەرلەر تۋىندىلارى. ءبىر ەرەكشەلىگى – بۇرىن بۇل تەك قازاق ۇلتتىق كيىمىن شىعاراتىن كاسىپ يەلەرىنىڭ باسىن قوسسا، جىل وتكەن سايىن اۋقىمى كەڭەيىپ، فەستيۆالعا قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستاردىڭ ۇلتتىق كيىمىن تىگۋشىلەر دە قاتىسا باستادى.

ەتنوستيل – حالىقتىق باعىت رەتىندە پايدا بولىپ، بىرتە-بىرتە تانىمالدىعى ارتىپ كەلە جاتقان ستيل.  بۇرىن ول تەك كيىمگە قاتىستى ايتىلاتىن بولسا، بىرتە-بىرتە مازمۇنى بايىپ، ءۇي جيھازىنىڭ، عيماراتتاردىڭ بەزەندىرىلۋى، ءومىردىڭ باسقا سالالارىندا ۇلتتىق ناقىشتىڭ پايدالانىلۋىن جاتقىزادى. دەگەنمەن، بۇل باعىت ءالى دە بولسا كيىم ۇلگىلەرىن دايىنداۋدا باسىم پايدالانىلىپ، قازىرگى زامانعى قازاقستاندىق ءسان ۇلگىسىنىڭ جاڭا باعىتى رەتىندە ءوز ەلىمىزدە دە، شەت ەلدەردە دە تانىلىپ ۇلگىردى.

فەستيۆالدە قازاق حالقىنىڭ كوركەم-ەستەتيكالىق ورنەگى بارىنشا مول ساقتالعان ءساندى كيىمىنە قوسا قازاقستاندى مەكەندەگەن ەتنوستاردىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىنە نەگىزدەلگەن ۇلگىلەر كورسەتىلدى. اسسامبلەيانىڭ داستۇرگە ارنالعان ءىس-شاراسى ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ءتول تاريحىمىزدى تانۋدا جاڭا ىزدەنىستەر قاجەتتىگىن اتاپ ايتۋىنا وراي ويلاستىرىلىپ، ءسان ونەرى ارقىلى: حالىقتىق سالت-داستۇرلەر سىرىنا ءۇڭىلۋدى;  ۇلى دالا ەلىندەگى ءسان ونەرى قالاي دامىعانىن تانىپ-ءبىلۋدى، ۋاقىتپەن بىرگە الماسىپ وتىرعان جاڭاشىلدىقتاردى ىزدەپ تابۋدى; ۇلى دالا جەرىندەگى مادەني ىقپالداستىقتىڭ تاريحي تامىرلارىن اشىپ كورسەتۋدى مۇرات ەتتى.

كوشپەندى ءومىر سالتى ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن قالىپتاستىردى: ەگەر ول كۇندەلىكتى بولسا  ىڭعايلى، ارا-تۇرا كيەر كيىم بولسا قىمبات تا ءساندى ەتىپ تىگىلەتىن. قازاقتار تۇرمىسىندا جىل مەزگىلىنىڭ قاي-قايسىنا دا لايىقتالعان كيىمى بولىپ، ونى پايدالانۋدىڭ قاتاڭ ءتارتىبى قالىپتاسقان. ول كيىمدەردىڭ تىگىلۋىنىڭ ءوزى يەسىنىڭ كىم ەكەنىن ايقىنداپ تۇرعانى بەلگىلى. ال كيىمدەگى ويۋ-ورنەكتەر جانسىز سۋرەتتەر ەمەس – يەسىنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن، باقۋاتتىلىعىن كورسەتىپ، ءتىپتى كوڭىل-كۇيىن بىلدىرەتىن «ءتىلسىز» ايعاقتار  بولعان.

قوناقتار فەستيۆال بارىسىندا بۇل ايعاقتاردىڭ بارىمەن دە كوزايىم بولۋ مۇمكىندىگىن الدى. اسىرەسە، فەستيۆالدىڭ ءسانى بولعان « ۇلى دالا ورنەكتەرى» دەگەن تاقىرىپپەن وتكىزىلگەن دەفيلەنى اتاپ ايتۋ كەرەك. توپتامالاردىڭ اتاۋلارىنىڭ ءوزى قانداي! « ۇلى دالا جۇمباقتارى»، «پو ۆەليكومۋ شەلكوۆومۋ پۋتي»، «اقبوبەك»، «توميريس»، «تۇرىك الەمى»، «شىعىس حانشايىمى»، «رۋحتى ارۋ»، «ورنامەنتى ۆەليكوي ستەپي»…

ەتنوستيل باعىتىندا ەرلەرگە، ايەلدەر مەن بالالارعا ارنالعان كيىم تىگۋدى قولعا الىپ، جولعا قويعان سانگەرلەر ايدىمباەۆا تاربيا، ناگۋمانوۆا گالينا، حودجاەۆا يحتيەرا، نابي دانا،  اينابەكوۆا جاننا،  حاۆدىرازاح كۇلجازيرا، ەرگاليەۆا داريحا جانە باسقالار توپتامالارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن ەستە قالدى.

ادامداردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن، جىل ماۋسىمدارىن ەسكەرە وتىرىپ، كيىم تىگۋدى قولعا العاندار «نەمەرەلەرگە مەيىرىم»، «وفارين»، «كوكتەم حابارشىلارى»، «White inspiration»، «كاسپي سامالى»،  «RICH Woman» – بۇگىنگى كۇن سۇرانىسى مەن ەتنوستيل باعىتىن ادەمى ۇشتاستىرعان.  جينالعاندار اسىرەسە كەڭسەدە كيەتىن كيىمدەردىڭ ەتنوستىق ەلەمەنتتەرمەن بەزەندىرىلۋىنە قىزىعۋشىلىق تانىتتى.

فەستيۆال تەك ءسان كورسەتۋمەن شەكتەلمەي، «ءساندى ەتنوكيىم» دەگەن تاقىرىپپەن بۇل ونەردى يگەرەم دەۋشىلەرگە ارنالعان  ساباقتار وتكىزىلدى. كيىم ۇلگىلەۋدە ەتنوستىق ەلەمەنتتى پايدالانىپ جۇرگەن قازاقستاننىڭ بەلگىلى ديزاينەرلەرى: قۇدايبەرگەنوۆا گۇلجازيرا بالالاردىڭ باس كيىمىن تىگۋدەن، الينوۆا گۇلنار كيىزدەن ۇلتتىق ويۋلار ويۋدان، سۋلتانوۆا ۆيكتوريا مونشاقتان بۇيىمدار جاساۋ بويىنشا، قايىربەكوۆا ءاليا بiزبەن كەستە توقۋ بويىنشا، كەرىمقۇلوۆا ايدا قازاق ۇلتتىق كيىمىنە ويۋ سالۋ بويىنشا شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى. بۇل ساباقتاردىڭ تالاپكەرلەردى ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىمەن تانىستىرا وتىرىپ، حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان كيىم تىگۋ ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا ۇڭىلۋگە مۇمكىندىك بەرگەنى ءسوزسىز.

ارينە، فەستيۆالدىڭ كوپشىلىكتىڭ كورىپ، تاراپ كەتەتىن ءىس-شاراسى بولماۋى شارت. سوندىقتان بۇل جەردە «اتا ونەرى – ۇرپاققا مۇرا» دەگەن تاقىرىپپەن قولمەن جاسالعان بىرەگەي زاتتار جارمەڭكەسىن وتكىزۋ ويلاستىرىلعان. قوناقتار اعاشتان، جۇننەن، قايىستان، مونشاقتان، شيدەن جاسالعان، كۇندەلىكتى تۇرمىستا پايدالانۋعا بولاتىن، فەستيۆالدى حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ ەلەمەنتتەرىمەن بايىتا تۇسكەن بۇيىمداردى كادەسىي رەتىندە قۋانا الىپ جاتتى.

ۇلى دالا ەلى – كەلىسىم مەن تاتۋلىقتى مۇرات ەتكەن، ءوز جەرىن مەكەن ەتكەن حالىقتارعا قامقورلىق تانىتا بىلۋىمەن الەمدىك قاۋىمداستىقتا وزىندىك ورنى بار ەل. وتكىزىلگەن  «ەتنو-fashion» فەستيۆالى قازاقستان قوعامىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان داستۇرلەرگە نەگىزدەلگەن جۇمىلدىرۋشى جانە نىعايتۋشى باستاۋلار رەتىندە ۇلتتىق  بىرلىگىمىزدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.

 

كامال الپەيىسوۆا، 

جازۋشى،

قر پرەزيدەنتى جانىنداعى

«قوعامدىق كەلىسىم»

رمم باس ساراپشىسى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button