«مۇنايشىلار ۇستاحاناسىنىڭ» مەرەيلى  تويى

ەمبىلىك مۇنايشىلار ءۇشىن بيىلعى جىل ايتۋلى وقيعالارعا تولى بولدى. «ەمبىمۇنايگاز» اق-نىڭ قۇرىلعانىنا – 95 جىل!  كومپانيا ءوزىنىڭ تورقالى تويىن ۇلكەن جەتىستىكتەرمەن قارسى الىپ  وتىر.  بيىل كومپانيا ءىرى جوبا – پرورۆا كەن الاڭىندا جاڭا زاۋىت – گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىسىن ىسكە قوستى. قوندىرعىنىڭ ەرەكشەلىگى سول، قازاقستاندا العاش رەت كۇكىرت الۋ ءۇشىن MERICHEM فيرماسىنىڭ LO-CAT پاتەنتتەلگەن تەحنولوگياسى قولدانىلدى. اتالعان تەحنولوگيا ەكولوگيالىق زيانسىز، ۋلاعىش حيميكاتتارى جوق جانە زياندى اسەرى بار قالدىقتاردى شىعارمايدى، كۇكىرتسۋتەگىن جويۋدىڭ تيىمدىلىگى جوعارىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. گازدى دايىنداۋدىڭ بارىسى تولىق اروماتتالعان  جانە ءوندىرىس كەزىندە اپاتتى جاعدايلارعا قارسى بىرنەشە قورعانىس تۇرلەرىن قاراستىرادى.

كومپانيا ءوندىرىستى جان-جاقتى دامىتۋ جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جۇمىستارىن كەشەندى ىسكە اسىرۋدا. ءوندىرىستى وركەندەتىپ، الەۋمەتتىك ساياساتىن  دايەكتى جۇرگىزىپ، ءوڭىردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ وتىرعان «ەمبىمۇنايگاز» اق ءوزىنىڭ 95 جىلدىق  مەرەكەسىنە وراي كوپتەگەن  يگى شارالاردى وتكىزدى.

ال مۇنايشىلاردىڭ كاسىبي مەرەكەسى قارساڭىندا وتكەن  سالتاناتتى جيىندا «قارا التىن» ءوندىرىسىنىڭ كەشەگىسى مەن بۇگىنى ءسوز بولىپ، وسى سالادا ۇلەس قوسقان قىزمەتكەرلەر ماراپاتتالدى. مەرەيتويعا ارنالعان سالتاناتتى جيىنعا اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ن.نوعاەۆ، «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى س.مىڭباەۆ، «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق  باس ديرەكتورى ق.ەسقازيەۆ، «KAZENERGY» قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۇ.قارابالين، سالا ارداگەرلەرى  جانە  كومپانيا قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.

ءوز قۇتتىقتاۋ سوزدەرىندە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى  ن.نوعاەۆ جانە «قازمۇنايگاز» ۇك» اق باسقارما توراعاسى س.مىڭباەۆ مۇنايشىلاردىڭ ەرەن ەڭبەگى مەن ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قوسىپ وتىرعان ۇلەستەرىن ايرىقشا اتادى.

«العاش رەت وسى ەمبىدە ۇلتتىق كادرلار، مۇنايشى ينجەنەرلەر قالىپتاستى. «ەمبى – مۇنايشىلار ۇستاحاناسى» دەگەن ءسوز بەكەرگە ايتىلعان جوق. مىڭداعان مۇنايشى وسى مەكتەپتەن ءوسىپ، قانات قاقتى. قانشاما داڭقتى مۇنايشى اۋلەتتەرى قالىپتاستى. بۇگىنگى بۋىن  ارداگەرلەرىمىز سالىپ كەتكەن سارا جولدى لايىقتى جالعاستىرىپ، ءوندىرىستى جاڭا تەحنولوگيالارمەن دامىتۋعا كۇش سالۋدا»، – دەدى ءوز قۇتتىقتاۋ سوزىندە «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق باس ديرەكتورى ق.ەسقازيەۆ.

1922 جىلى «ەمبىمۇناي» ترەستى بولىپ قۇرىلعان ۋاقىتتان بەرى كاسىپ­ورىن تالاي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن ءوتىپ، بۇگىندە عاسىرعا جۋىق عۇمىر كەشكەن الىپ كومپانياعا اينالدى.

بۇگىنگى تاڭدا مەكەمە وركەندەۋ جولىن جالعاستىرىپ، بىلىكتى، كاسىبي، تاجىريبەلى ماماندارمەن تولىعىپ وتىر. سالانىڭ مايىن ىشكەن بەساسپاپ مۇنايشىلار كەيىنگى تولقىن جاس كادرلارعا بىلگەنىن ۇيرەتۋدەن جالىققان ەمەس. ەل قازىناسىنا قۇيىلىپ جاتقان قاراجاتتان بولەك كومپانيا الەۋمەتتىك سالاعا ۇلەسىن قوسىپ، مادەنيەت پەن ونەردىڭ دامۋىن دا نازاردان تىس قالدىرماي كەلەدى. رەسپۋبليكا، قالا بەردى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ قارقىن الۋىنا، تۇراقتانۋىنا قول ۇشىن بەرگەن وتاندىق كاسىپورىن وسىلايشا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى تاريح پاراقتارىنان ەرەكشە ورىن الىپ كەلەدى.

مەرەيلى سالتاناتتى جيىندا قۇتتىقتاۋ لەبىزىن بىلدىرگەن «ەمبىمۇنايگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما توراعاسى ءانۋار جاقسىبەكوۆ  كومپانيانىڭ دامۋ جولى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ايتتى.

ءا.جاقسىبەكوۆ ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا  «ەمبىمۇنايگاز» قىزمەتىن ءبىر مينۋتقا دا توقتاتپاعانىن، بۇل كەزەڭدە مۇناي 39 پايىزعا ارتىق وندىرىلگەنىن باياندادى. وتتى جىلدارداعى قيىنشىلىقتارعا توتەپ بەرە وتىرىپ، كومسومول-ماقات، قوشقار-ساعىز مۇنايقۇبىرلارى سالىنعانىن، قامىسكولدە بۋتۋربينالى ەلەكتروستانتسيا جانە گۋرەۆ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى بوي كوتەرگەنىن اتاپ وتكەن ول سوعىس اياقتالعاننان كەيىن دە كاسىپورىن قىزمەتىندە كىدىرىس بولماعانىن العا تارتتى.

– ەمبىلىك گەولوگتار باتىس قازاقستان اۋماعىنان تەڭىز، وزەن، ماڭعىشلاق، پرورۆا، كەنباي جانە تاعى دا باسقا كومىرسۋتەك شيكىزاتى تابىلعان ءىرى كەن ورىندارىن اشتى. قازاق سسر-نىڭ عىلىم اكادەمياسىنىڭ 1946 جىلى قۇرىلعان جايىق-ەمبى عىلىمي-زەرتتەۋ بازاسى كەشەندى دامۋعا تىڭ سەرپىن بەردى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن مۇناي-گاز سالاسى ەل ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى سانالادى. كومپانيا مۇنداي جەتىستىكتەرگە قانداي جاعدايعا دا قاراماستان ماقساتكەرلىگى مەن ماڭداي تەر ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا كەيىنگى ۇرپاققا مول مۇرا قالدىرعان ءبىرىنشى باسشىلارمەن قاتار قاراپايىم  مۇنايشىلاردىڭ كومەگىمەن جەتىپ وتىر، – دەدى ول.

سونداي-اق، ەمگ باسشىسى كومپانيا تۇراقتىلىعى  – مۇنايشىلار ديناستياسىندا ەكەنىنە توقتالدى. قازىردە «ەمبىمۇنايگازدا» جيىرمادان استام مۇنايشى-ەڭبەكشىلەر اۋلەتى تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. ولاردىڭ ءۇش جانە ودان دا كوپ بۋىنى –  سانالى عۇمىرىن مۇنايشى ماماندىعىمەن بايلانىستىرعان جاندار. ولاردىڭ كەيبىرىنىڭ جالپى ەڭبەك ءوتىلى 20 جىلدان اسادى. ودان ءارى بايانداماشى كومپانيا دامۋىندا وزىندىك قولتاڭباسىن قالدىرعان جانداردى اتاپ ءوتىپ، كاسىپورىننىڭ بولاشاق جوسپارلارىمەن دە ءبولىستى.

– كومپانيادا تۇز ءۇستى جانە تەرەڭ تۇز استى قاباتتارىنا بارلاۋ جۇرگىزۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىستار قولعا الىنىپ كەلەدى. ۇڭعىمانى تەرەڭدەتىپ بۇرعىلاۋ 2018 جىلعا جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار، قوسىمشا كەن ورىندارىن الماق ويىمىز بار، – دەيدى ءا.جاقسىبەكوۆ.

ايتا كەتەلىك، كومپانيا بىلتىر 2 ملن  832 مىڭ توننا مۇناي وندىرگەن. بۇل مەجەلەنگەن كورسەتكىشتەن 10 مىڭ تونناعا ارتىق. كاسىپورىن ءوندىرىس شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋ جانە ەڭبەك تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرنەشە پيلوتتىق جوبالاردى ىسكە قوسقان. ال مۇناي قوندىرعىلارىن جاڭارتۋ ارقىلى ءوندىرىس كورسەتكىشىن تۇراقتاندىرىپ، ەڭبەكتى قورعاۋ جانە تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا قول جەتكىزىپ وتىر.

سوڭعى ءتورت جىلدا كاسىپورىن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە سالىق تۇرىندە 625 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات، اتىراۋ وبلىسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 1،7 ملرد  تەڭگە قارجى جانە وسىنداي سومانى دەمەۋشىلىك جانە قايىرىمدىلىق شارالارىنا اۋدارعان.

«قاينارمۇنايگاز» مۇناي-گاز ءوندىرۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى سەرىك ابديەۆ ۋاز كەن الاڭىندا ينتەللەكتۋالدى كەن الاڭى كونتسەپتسياسى ىسكە قوسىلعانىن اتاپ ايتتى. ونداعى ءونىم ءوندىرۋ مەن دايىنداۋ جۇمىستارى (ۇڭعىمادان مۇناي تاپسىرعانعا دەيىن) ونلاين ەرەجەسى بويىنشا باقىلاۋ مەن تەحنولوگيالىق باسقارۋ كەشەندى قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان.

قۇتتىقتاۋلار اراسىندا ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋعا ۇلەسىن قوسقان كومپانيانىڭ ارداگەرلەرى مەن بۇرىنعى باسشىلارى قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مەرەكەلىك مەدالىمەن، «قازمۇنايگاز» ۇك» اق-نىڭ جانە «قازمۇنايگاز» ءبو» اق-نىڭ توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى.

سالتاناتتى جيىن كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى.  ەمگ مەرەيتويىنا وراي «ماحامبەت-يساتاي» ورتالىق الاڭىندا اتىراۋلىقتار الدىندا قازاق ەستراداسىنىڭ جۇلدىزدارى ءوز ونەرلەرىن كورسەتتى.

 

ج.باققوندى ۇلى

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button