جولداعىنى جايپاعان تايفۋن

سوڭعى ۋاقىتتا الەم حالقى ءتۇرلى تابيعات اپاتتارىنان ءجيى زارداپ شەگۋدە. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەز تانىتۋى سالدارىنان زور شىعىنعا ۇشىراپ جاتقان مەملەكەتتەردىڭ دە قاتارى كوبەيۋدە.

سوڭعى جىلدارى تابيعات اپاتتارىنان كەلەتىن شىعىننىڭ، اسىرەسە ادام شىعىنىنىڭ ارتۋى الاڭداتپاي قويمايدى.

بيىلعى جازدا جاپونيا اسا كۇردەلى كەزەڭدى باستان كەشتى. شىلدە ايىندا ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە سوققان جويقىن «نانمادول» تايفۋنىنىڭ سالدارىنان سۋ تاسىپ، لاي كوشتى. اپاتقا ۇشىراعان ايماقتان 10 مىڭنان اسا ادام قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىلدى. كيۋسيۋ ارالىندا سەكۋندىنا 25 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جەل سوعىپ، جاعالاۋداعى تولقىندار 6 مەتردەي بيىككە كوتەرىلگەن. جاپونيانىڭ ورتالىق بولىگىندە دە داۋىل سوققان. ارادا ءبىر اي وتپەي جاتىپ، جاپونيانىڭ وڭتۇستىگىندەگى جۇرتشىلىق تاعى دا تايفۋننىڭ زاردابىن تارتتى. بۇل جولى جاپونداردى «نورۋ» تايفۋنى ابىگەرگە سالدى. تايفۋننىڭ سالدارىنان ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە 260 ىشكى اۋە رەيسى توقتاتىلىپ، 300 مىڭ ادام جەرگىلىكتى جەردەن كوشىرىلدى. سونىمەن قاتار، تابيعات اپاتى كەزىندە 2 ادام قازا تاپتى. تايفۋننىڭ كەسىرىنەن ياكۋسيما، تانەگاسيما، امامي ارالدارىندا كۇشتى جەل تۇرىپ، جاۋىن بولعان. سينوپتيكتەردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي قۇبىلىس 50 جىلدا ءبىر رەت بولادى. تايفۋن اقىرىن قوزعالعان سايىن، ونىڭ قاۋىپتىلىگى باسىم. سەبەبى ءبىر اۋماقتا تۇرىپ قالىپ، جەل مەن جاۋىن-شاشىن ۇزاققا سوزىلادى. جاپونيا­­­­نىڭ مەتەورولوگيالىق ورتالىعىنىڭ اقپاراتى بويىنشا، تايفۋننىڭ قىسىمى 950 گەكتوپاسكالدى قۇراسا، جەل جىلدامدىعى سەكۋندىنا 35 مەترگە جەتكەن.

قىتاي حالقى دا جاپوندار ءتارىزدى تابيعات اپاتىنىڭ زاردابىن تارتۋدا. وتكەن اپتادا ەلدىڭ وڭتۇستىگىندە ورىن العان «حاتو» تايفۋنىنان قازا تاپقانداردىڭ سانى 16-عا جەتتى. قىتاي ەلىندەگى داۋىل گونكونگ، ماكاو اۋداندارى مەن گۋاندۋن، فۋتسزيان پروۆينتسيالارىن باسىپ ءوتتى. جاڭبىرلى داۋىل عيماراتتاردى، ەلەكتر باعانالارى مەن تالداردى قۇلاتىپ، كوپىرلەردى قيراتتى. جەل جىلدامدىعى ساعاتىنا 150 شاقىرىمعا دەيىن جەتتى. تابيعات اپاتىنان گونكونگتە 120 تۇرعىن ءتۇرلى جاراقاتپەن اۋرۋحاناعا ءتۇستى. سونداي-اق، 1 ميلليارد دوللاردان استام شىعىن كەلگەن. ال ماكاودا 8 ادام كوز جۇمدى، 153 تۇرعىن جاراقات الدى. تايفۋن سالدارىنان جۇزدەگەن ىشكى جانە حالىقارالىق اۋە رەيسى كەيىنگە شەگەرىلدى. جەكسەنبى كۇنى ماماندار «حاتو» سۇراپىل داۋىلىنان جاپا شەككەن گونكونگكە ەندى «پاكحار» اتتى تاعى ءبىر تروپيكتىك دۇلەي جەل جاقىنداپ كەلە جاتقاندىعىن مالىمدەدى. قازىر ساعاتىنا 110 شاقىرىم جىلدامدىقپەن ۇيىتقىعان داۋىل ارنايى اۋداننىڭ وڭتۇستىك باتىسىنداعى تەڭىزگە جەتكەن. ايماقتا قاۋىپ دەڭگەيى 8-ءشى دارەجەگە دەيىن كوتەرىلىپ، قوعامدىق كولىكتەر مەن كەمەلەر توقتاتىلدى. 300 ۇشاق رەيسى كەيىنگە شەگەرىلدى.

تروپيكتىك داۋىل مەن تايفۋننان ءجيى زارداپ شەگەتىن ەلدەردىڭ ءبىرى – ۆەتنام. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنەن مۇندا جىلىنا جۇزدەگەن ادام كوز جۇمادى. ماسەلەن، شىلدە ايىندا ۆەتنامدا سوققان «تالاس» جاڭبىرلى داۋىلىنىڭ سالدارىنان ەل استاناسى حانويدى سۋ باستى. ءۇيدىڭ توبەسى قۇلاپ، ءبىر ادام قازا تاپتى. نگەان پروۆينتسياسىنداعى جۇك كەمەسى سۋعا كەتىپ، 10-نان اسا ادام ءىز-ءتۇسسىز جوعالعان. تابيعات اپاتىنىڭ سالدارىنان ەلدىڭ ورتالىعىنداعى اۋەجايلاردان ۇشاقتاردىڭ قاتىناۋى توقتاتىلعان. بۇعان دەيىن ەلدىڭ سولتۇستىگىندە بىرنەشە اپتا بويى جاۋعان نوسەردەن سۋ تاسقىنى مەن لاي كوشىكىنى ءجۇرىپ، 14 ادام وپات بولعان ەدى. ايماقتا 500-دەن استام ءۇي مەن 1،5 مىڭ گەكتار كۇرىش القابى سۋ استىندا قالدى. بيلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە، تابيعات اپاتىنان مەملەكەت 2 ملن دوللاردان استام شىعىنعا ۇشىراعان. ال تامىز ايىنىڭ باسىندا ۆەتنامنىڭ سولتۇستىك بولىگىندە جاۋعان نوسەر سوڭى تاسقىنعا ۇلاسىپ، تابيعات اپاتىنان 7 ادام قازا تاپتى. ۇشتى-كۇيلى جوعالعانداردىڭ سانى 27-گە جەتكەن. ولاردى ىزدەۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىنا توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىنىڭ 900 مامانى جۇمىلدىرىلعان. تاسقىننان زارداپ شەككەندەرگە جاردەم بەرىپ، شىعىن كولەمىن ەسەپتەۋ ءۇشىن ۇكىمەتتەن ارنايى كوميسسيا قۇرىلدى.

ال اقش حالقى «حارۆي» داۋىلىنان زارداپ شەكتى. اقش-تىڭ تەحاس شتاتىندا ۇيىتقىعان جەل داۋىلعا ۇلاسىپ، كەسىرىنەن 5 ادام قازا تاپقان، جارالانعانداردىڭ دا قاراسى قالىڭ. ءىز-ءتۇسسىز جوعالىپ كەتكەندەردىڭ سانى 30-عا جەتىپتى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنە بايلانىستى تەحاستىڭ 50 ايماعىندا توتەنشە جاعداي جاريالانىپ، 350 مىڭ تۇرعىن جارىقتان اجىراتىلدى. بيلىك وكىلدەرى داۋىل زارداپتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە 1 جىلدان استام ۋاقىت پەن 40 ميلليارد دوللار قارجى قاجەت ەكەندىگىن مالىمدەدى. قۇيىن كەسىرىنەن مەكسيكا شىعاناعىنداعى مۇناي ءوندىرىسى دە 25 پايىزعا قىسقاردى. ويتكەنى داۋىلدىڭ كۇشتىلىگىنە بايلانىستى بۇرعىلاۋ پلاتفورماسىنداعى جۇمىسشىلاردىڭ بارلىعى قاۋىپسىز ايماققا كوشىرىلگەن.

داۋىل بۇعان دەيىن مۋستانگ ارالىنداعى كانزاس شتاتىنا كوپ زالال كەلتىرگەن بولاتىن. ماماندار «حارۆي» داۋىلى قۇراما شتاتتار اۋماعىندا سوڭعى 12 جىلدا سوعىپ وتىرعان ەڭ دۇلەي جەل ەكەنىن ايتادى. وعان دەيىن، ياعني 2005 جىلى لۋيزيانا شتاتىن تالقانداپ وتكەن «كاترينا» داۋىلى قاۋىپتىلىك دەڭگەيى بويىنشا ەڭ جوعارى، بەسىنشى دارەجەگە جەتكەن ەكەن.

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button