قاعاز بەتىندە سويلەيتىن كورسەتكىشتەر

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە جۇگىنسەك، قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى جۇمىسسىزدىقتىڭ دەڭگەيى 4،9 پايىز. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، اقش-تا بۇل كورسەتكىش 4،3، ال ۇلىبريتانيادا 4،4 پايىز شاماسىندا. سوندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بويىنشا ءبىز ازۋىن ايعا بىلەگەن الپاۋىت ەلدەرگە قارايلاس ەكەنبىز. بىراق ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋ دەڭگەيىن، ءجىو كورسەتكىشتەرىن سالىستىرۋعا كەلە مە؟  ونىڭ ۇستىنە، اقش-تا ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىقتىڭ سانى 163 ميلليون، ال ۇلىبريتانيادا – 34 ميلليون ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ياعني، 163 ميلليون نەمەسە 34 ميلليوننىڭ 4،3-4،4 پايىزىن قازاقستاندىق ەڭبەك نارىعىنداعى 8،5 ميلليوننىڭ 4،9 پايىزىمەن سالىستىرۋعا كەلمەس.

جۇمىسسىزدىقتىڭ بىلتىرعى، الدىڭعى جىلدارداعى كورسەتكىشىنە قاراساق، قازاقستاندا جىلدىق مەجە 5 پايىزدان اسپاعان. سوندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باقۋاتتىلىعىن تۇرعىن حالىقتىڭ ەڭبەكپەن قامتۋ دەڭگەيىنە سالىپ ەسەپتەيتىن بولساق، قازاقستان ەكونوميكاسى جىلدان جىلعا وركەندەپ، ال حالىقتىڭ تۇرمىسى بىرتىندەپ جاقسارىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا  ءتيىسپىز. ەڭ باستىسى، جۇمىسسىزدار «ارمياسى» سانىنىڭ ازايۋى ەل تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگىندە ءوز الدىنا كاسىبى مەن تۇراقتى تابىسى، ەڭ باستىسى، ەرتەڭگە دەگەن سەنىمىن ۇيالاتار جەكە شارۋاشىلىعى بار دەگەن ءسوز.

بىراق نەگە كەيبىر بەلگىلى ەكونوميستەر «بىزدە جۇمىسسىزدىقتىڭ شىنايى كورسەتكىشى 20-30 پايىزعا جۋىق» دەپ مالىمدەمە جاسايدى؟ وسىعان وراي، رەسمي ستاتيستيكا مەن ناقتى ءومىر مىسالىن بەزبەنگە سالىپ، ءوز ەسەبىمىزدى جۇرگىزگەندى ءجون كوردىك.

قازاقستان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ ستاتيستيكا كوميتەتى جۇمىسسىزدىقتى ەسەپتەۋ بارىسىندا حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ەسەپتەۋ ادىستەمەسىن نەگىزگە الادى. بۇل ۇيىمعا قازاقستاندى قوسا العاندا 180 مەملەكەت مۇشە. باسقاشا ايتقاندا، دۇنيەجۇزىندە جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشىن ساناۋ جولدارى ۇقساس. شاماسى، بىزگە امەريكالىقتار نەمەسە ەۋروپالىق ستاتيستيكا ماماندارى كەلسە دە، ولاردىڭ ەسەبى بەس پايىز كولەمىندە شىعۋى ابدەن ىقتيمال.

قازىرگى جۇمىسسىز دەگەن تەرميننىڭ ماعىناسى «جۇمىسى جوق، جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادام جانە جۇمىسقا كىرىسۋگە دايىن ادام» دەگەندى بىلدىرەدى. ال جالپاق تىلدە جۇمىسسىز دەگەن اتاۋ جۇمىسسىز جۇرگەن، ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاعان ادامدى بىلدىرەدى.

قازاقستان ەڭبەك نارىعى 8،5 ميلليون ادامنان تۇرادى. ياعني، سونشا ادام جۇمىسقا جارامدى جانە ەڭبەك نارىعىندا ءوز ناپاقاسى ءۇشىن تىربانىپ ەڭبەك ەتە الادى دەگەن ءسوز. ياعني، 8،5 ميلليون حالىقتىڭ ىشىندە جالدامالى جۇمىسقا جەگىلگەندەر مەن جۇمىسسىز رەتىندە تىركەۋگە تۇرعانداردى الىپ تاستايمىز. ياعني، 6،3 ميلليون ادام بەلگىلى ءبىر مەكەمەگە تىركەلىپ، تۇراقتى ايلىق الىپ، جۇمىس ىستەپ جۇرگەندەر. ال جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا تىركەلگەندەر، ياعني مەملەكەت ەسەبىندەگى جۇمىسسىزدار سانى بۇگىندە – 436 000. قالعانى، ياعني 8،5 ميلليوننىڭ 25 پايىزعا جۋىعى نەمەسە 2،2 ميلليونى ءوزىن-ءوزى ەڭبەكپەن قامتۋشىلار دەپ سانالادى.

بىراق بار كىلتيپان ءدال وسى «ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار» دەگەن قۇبىلىستىڭ توڭىرەگىندە باستاۋ الادى. «جۇمىسسىز» دەپ «جۇمىسى جوقتى عانا ەمەس، جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن» ادامدى سانايتىندىقتان، جۇمىسسىز بولسا دا، ارنايى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارماعان، تىركەۋگە تۇرماعانداردىڭ ءبارى «ءوزىن-ءوزى قامتۋشى» كاتەگورياسىنا ەنىپ كەتەدى. البەتتە، ولاردىڭ ىشىندە شىنىمەن ورتا جانە شاعىن كاسىپتى دوڭگەلەتىپ، ءوزىن عانا ەمەس، وزگەلەردى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەن ىسكەر ازاماتتار بار. بىراق ءبىزدىڭ مەنتاليتەتتە ەكىنىڭ ءبىرى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەۋدەن وتۋگە قۇنتى جەتە بەرمەيتىنى بەلگىلى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن جاعالاعاننان گورى «اعالاپ»، تامىر-تانىس ارالاعاندى ءجون كورەتىنىمىز تاعى بار. مۇنداي «اعايىنشىلىق» نەمەسە «ادامي فاكتور» ارقىلى جۇمىس تابۋدا ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ جولى بولا بەرمەيدى. سوندا جاڭاعى «جۇمىسسىز بولسا دا جۇمىس ىزدەمەيتىن»، ياعني رەسمي تىركەۋگە تۇرماعان ازامات «ءوزىن-ءوزى قامتۋشى» ساناتىندا ەسەپكە الىنىپ، بىراق ءىس جۇزىندە ادال ناپاقاسىن تاۋىپ جەۋدە قينالىپ جۇرگەنى. رەسمي ستاتيستيكا مەن شىنايى ەكونوميكالىق احۋالدىڭ اراسىنداعى ايىرما وسى جەردەن تۋىندايدى. مەملەكەت ەسەبىندە 2،2 ميلليون ادام ءوز ناپاقاسىن تاۋىپ جەپ جۇرگەن، ءتىپتى مەملەكەتتىڭ كومەگىنە (ياعني، جۇمىسسىزدىققا بەرىلەتىن جاردەماقىعا) مۇقتاج ەمەس ەركىن ادامدار بولسا، شىنايى ومىردە ولاردىڭ كوبىسى ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي نەمەسە ۋنيۆەرسيتەتتەن العان ديپلومى مەن بىلىكتىلىگىن ەڭبەك نارىعىندا پايداعا اسىرۋدىڭ جولىن تاپپاي امالى قۇرىعان، سوندا دا جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلىپ، ازىن-اۋلاق تيىن-تەبەنگە كوزىن ساتۋعا نامىستانعان ازاماتتار. بىراق اركىم  ءوز تاعدىرىنا  ءوزى  جاۋاپتى  دەيتىن  نارىقتىق قاتىناس زامانىندا  ول ءۇشىن ەشكىمدى  دە ايىپتاي  المايسىڭ. قالاي  دەسەك  تە بيىك مىنبەرلەردەن «بىزدە جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى ەڭ تومەن دەڭگەيدە، بار بولعانى 5 پايىز» دەپ رەسمي مالىمدەمە جاسالعاندا، وعان ناناتىن ادام سيرەك سياقتى.

جالدامالى جۇمىس ىستەمەيتىن، بىراق جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلمەگەندەردىڭ ءبارى ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلار دەگەندە، ولاردىڭ ەكى كاتەگورياعا بولىنەتىنىن ايتۋعا ءتيىسپىز. ءبىرى – تىركەلمەسە دە، ءوز بەتىنشە جۇمىس ىزدەپ جۇرگەندەر، ەكىنشىسى – شىنىمەن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتۋشىلار، ياعني كەز كەلگەن فيرما نە كاسىپورىن، ياعني جشس، اق اشىپ، جەكە كاسىپ جۇرگىزەتىندەر. ەكىنشى توپ شىن مانىندە قارجىلىق-ەكونوميكالىق تۇرعىدا ەڭبەك نارىعىندا ەشكىمگە تاۋەلسىز ادامدار. ولار مەملەكەتتەن ءبىر-اق نارسەنى: شاعىن جانە ورتا كاسىبىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋدى، زاڭ نورمالارىمەن قىسىم جاساماۋدى، سالىق الىمدارىن الۋدا اسىرا سىلتەمەۋدى تالاپ ەتەدى. ەگەر بىزدەگى 2،2 ميلليون ادامنىڭ ءبارى وسىنداي بولسا، وندا قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا كاسىپ قانات جايىپ، وركەندەپ كەتتى دەگەندى بىلدىرگەن بولار ەدى. بۇل مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ ديۆەرسيفيكاتسياسى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىپ، ۇلتتىق ەكونوميكا شيكىزات وندىرىسىنە تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ، شىن مانىندە ەڭبەك قوعامىنا جانە باقۋاتتى قوعامعا اينالدى دەگەندى بىلدىرگەن بولار ەدى. سەبەبى شاعىن جانە ورتا كاسىپتەن تۇسكەن سالىق دامىعان ەلدەردەگى تابىستىڭ قوماقتى ۇلەسىن قۇرايتىنى بارشاعا ءمالىم. الپاۋىتتاردىڭ جاعدايىنا كوز جۇگىرتسەك، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ءجىو كورسەتكىشىندەگى ۇلەسى اقش-تا 62 پايىز، جاپونيادا 63 پايىز ەكەن. ال قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش 25-26 پايىز شاماسىندا عانا.

جەرگىلىكتى ەڭبەك نارىعىنىڭ ەڭ ۇلكەن «اتتەگەن-ايى» دا وسىندا: بىزدەگى 2،2 ميلليون «ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلاردىڭ» ءبارى بىردەي مەملەكەت ەسەبىندەگىدەي كاسىپكەرلەر ەمەس. ستاتيستيكا ماماندارى وسى توپتىڭ ءوزىن ەكى كاتەگورياعا بولەدى. ەلدە «جەكە كاسىپكەر» رەتىندە سالىق كوميتەتىندە تىركەلىپ، جەكە كاسىپكەردىڭ كۋالىگىن العان ادامنىڭ سانى 1،5 ميلليونعا جەتەدى ەكەن. بىراق بۇل قاعاز جۇزىندە عانا. ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىرعانىنداي، كوپتەگەن ادامدار «جەكە كاسىپكەر» رەتىندە تىركەلىپ، ءمور العان سوڭ دا سابىلىپ، بوس جۇرەدى. جاڭاعى 1،5 ميلليون تىركەلگەن «جەكە كاسىپكەرلىكتىڭ» جارتىسىنان استامى قاعاز جۇزىندەگى يدەيا بولىپ قوزعاۋسىز تۇرادى. سوندا قازاقستاندا كاسىپ اشىپ، ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ جۇرگەندەردىڭ سانى جوبالاپ ايتقاندا 700 000 ادام. ءوز ناپاقاسىن تاۋىپ قانا قويماي، مەملەكەتكە سالىق تولەپ، ۇلتتىق ەكونوميكانى ىلگەرى جىلجىتاتىندار دا – سولار. ال ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلاردىڭ ەكىنشى توبى اۋىلدا مال-جانى بار، ەگىس نە باسقا شارۋاشىلىعى بار تۇرمىسى ورتاشا تۇرعىن بولۋى مۇمكىن، بىراق ولاردىڭ جىلدىق تابىسىن ەسەپتەۋ قيىن ءارى ولار مەملەكەتكە سالىق تولەمەيدى. قازاقشا ايتقاندا، «سەن تيمەسەڭ، مەن تيمەن بادىراق كوزدىڭ» جاعدايى. مەملەكەتتىك تىركەۋ ورگانىنا، «مەنى ەسەپكە الىپ، جاردەماقى تولە نەمەسە جۇمىس تاۋىپ بەر» دەپ الاقان جايمايدى، ءوزى دە مەملەكەتكە الىم-سالىق تولەۋگە ق ۇلىقسىز نەمەسە قاۋقارسىز. ەل ىشىندە ءبىر بازار مەن ەكىنشى بازاردىڭ اراسىندا زات تاسىپ، جابايى ساۋدا جاساپ جۇرگەندەردىڭ  جاعدايى دا وسىعان ۇقساس. الماتى مەن استانا سياقتى ءىرى قالالاردا جەكە كولىگىمەن ادام تاسىپ، «تاكسي» قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەندەر دە وسى كاتەگوريادا.

بۇدان بولەك، ستاتيستيكالىق كوميتەتتىڭ ەسەپ-قيسابىندا جۇمىسسىزداردىڭ شىن احۋالىن انىقتاۋعا ارنالعان تاعى ءبىر ءادىس بار. «ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلاردى» ايلىق تابىسى «ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى مينيمۋم» دەڭگەيىنەن اساتىندار جانە اسپايتىندار دەپ تاعى ەكىگە ءبولىپ قاراستىرادى. بۇل مەجەدەن اسپايتىندار سانى ەلدە 300 000 ەكەن. ال «ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى مينيمۋم» كورسەتكىشى قازاقستاندا قازىرگى تاڭدا 24 459 تەڭگە. ايلىق تابىسى 24 459 تەڭگەدەن اسپايتىندار، راسىمەن تۇرمىس جاعدايى اۋىر، كۇنىن ارەڭ كورىپ وتىرعاندار ەكەنى داۋسىز. ستاتيستيكانىڭ تىلىندە بۇل توپ «جەمىسسىز، ءتيىمسىز» دەپ اتالادى. سوندا قازاقستاندا جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەندەر سانى 436 000 بولسا، وعان ەكونوميكالىق «ءتيىمسىز» سانالاتىن 300 000 ادامدى قوسساق، جۇمىسسىزداردىڭ شىنايى كورسەتكىشى كەم دەگەندە 730 000 بولۋى كەرەك.

بىراق بەيرەسمي مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك، ەل اۋماعىندا «ءونىمسىز، ءتيىمسىز» كاتەگورياسىنا جاتاتىن ادامدار سانى 1،1 ميلليون ادام بولۋى كەرەك. بىراق رەسمي ستاتيستيكا مۇنى ەشقاشان مويىندامايدى، سەبەبى ونىڭ ەسەپتەۋ ءادىسى جوعارىداعىداي. ال 1،1 ميلليونعا رەسمي ورتالىقتا تىركەۋدە تۇرعانداردى قوسساق، وندا ەلدەگى جۇمىسسىزدار «ارمياسى» 1،5 ميلليون ادامعا جەتەدى. سوندا جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى قازىرگىدەي  5 پايىز ەمەس، 17-18 پايىز شاماسىندا دەپ ايتىلۋى ءتيىس ەدى.

بىراق ستاتيستيكالىق ەسەپتىڭ قىزىعى مەن شىجىعى مۇنىمەن بىتپەيدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قوعاۋ مينيسترلىگى تۇرعىن حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالناما جۇرگىزگەندە، ەل اۋماعى بويىنشا 1،2 ميلليون ادام ءوزى تۋرالى «جۇمىس ىستەيمىن» دەپ اقپار بەرسە دە، ەش جەردە تىركەلمەگەن ءارى مەملەكەتكە سالىق تولەمەيتىنى انىقتالعان. ال 250 000 ادامنىڭ «جەكە كاسىپكەر» رەتىندە كۋالىگى بار، بىراق سالىق كوميتەتىندە ولاردىڭ تابىس دەكلاراتسياسى «نولگە» تەڭ. سوندا 1،5 ميلليون ادام شىن جۇمىسسىز ءارى تابىسى تومەن بولسا، 1،5 ميلليون ادام ايتەۋىر تىربانىپ، ءوز نانىن تاۋىپ جەپ جۇرگەن، بىراق ەشبىر ەسەپتە جوق ادامدار بولعاندا، بىزدەگى جۇمىسسىزداردىڭ سانى 3 ميلليونعا جۋىقتاپ قالادى. ونىڭ ىشىندەگى «كولەڭكەلى بيزنەستە» جۇرگەندەر دە، جالاقىسىن «كونۆەرتپەن» الاتىندار دا، جابايى بيزنەسپەن اينالىسىپ، سالىق تولەۋدەن جالتاراتىندار دا، قاعاز جۇزىندە «كاسىپكەر» اتىن يەلەنىپ، ءوزى بوس جۇرگەندەر دە جانە جاعدايى شىنىمەن تومەن، ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاپپاي، دىڭكەسى قۇرىعان شاراسىزدار دا بار. وسىنداي 3 ميلليوندىق «ارميانىڭ» ىشىندە مەملەكەت ەسەبىندە تۇرعاندار تەك 436 000 مىڭ. «قازاقستانداعى جۇمىسسىزدار سانى 5 پايىزدان اسپايدى» دەگەن كورسەتكىش وسىدان شىعادى. جۇمىسسىزدىققا قاتىستى ەكى ءتۇرلى كوزقاراستىڭ بولۋى ەكى ءتۇرلى ستاتيستيكالىق دەرەكتەردىڭ تاراۋىنا سەبەپ بولادى. رەسمي كورسەتكىش جاڭاعىداي بولعانىمەن، شىنايى سان ودان ەكى الدە ءۇش ەسە كوپ ەكەنىن ساراپشى ەكونوميستەر ايتىپ ءجۇر. ال ءبىز مۇنى ءوز ەسەبىمىزدە اشىپ كورسەتتىك.

البەتتە، بۇل ورايدا مەملەكەت قول قۋسىرىپ قاراپ وتىر دەۋگە بولماس. انىعىندا، مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسسىزدىقتىڭ رەسمي ءارى بەيرەسمي دەرەكتەرىن جاقسى بىلەدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قوعاۋ مينيسترلىگى «ءوزىن-ءوزى قامتۋشىلار» ساناتىنداعى ازاماتتاردىڭ «ءتيىمسىز» كاتەگوريادان شىن مانىندە «كاسىپكەر، ىسكەر» كاتەگورياسىنا ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر. جاپپاي كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدى ناسيحاتتاۋعا جانە قولداۋعا ارنالعان  مەملەكەتتىك باعدارلامانى قابىلداۋىنىڭ سەبەبى وسىندا. وسى ورايدا، پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ 2016 جىلى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە «ادامدارعا بالىق بەرۋدىڭ قاجەتى جوق، ولارعا بالىق اۋلاۋدى ۇيرەتۋ كەرەك» دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى. «تۇرعىن حالىقتىڭ تابىسىنىڭ ءوسۋى ءبىزدىڭ جۇمىس ورىندارىن اشىپ، ادامداردىڭ ءوز ناپاقاسىن وزدەرى تابۋىنا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك دەگەندى بىلدىرەدى. مەملەكەتتىڭ ءرولى دەگەن وسى»، – دەگەن ەدى پرەزيدەنت. كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا بولىنەتىن شاعىن نەسيەلەر وسى ماقساتقا ارنالعان. ەگەر ەڭبەككە جارامدى تۇرعىندار جەكە كاسىپ اشىپ، ءوز شارۋاشىلىعىن جۇرگىزىپ، تابىس تاباتىن بولسا، ءوز بالا-شاعاسىن اسىراپ قانا قويماي، اعايىن-تۋىسىنا جۇمىس تاۋىپ بەرەدى ءارى مەملەكەتكە سالىق تولەيدى. سوندا كاسىپكەرلەر سانىنىڭ ارتۋى تۇرعىن حالىققا دا، مەملەكەتكە دە ءتيىمدى.

ايتپاقشى، جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشىن ەسەپتەۋ ادىستەمەسى كوپ ەلدەردە ۇقساس دەدىك قوي. سوندا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا رەسمي كورسەتكىشكە جۇگىنسەك، جۇمىسسىزدىقتىڭ ەڭ تومەن رەسمي كورسەتكىشى شىن مانىندە وتە كەدەي ەلدەردىڭ ۇلەسىندە ەكەن. مىسالى، حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ دەرەگىنە سايكەس، كامبودجادا جۇمىسسىزدىق 0،3  پايىز عانا. ياعني، رەسمي ستاتيستيكا بەتى بۇلك ەتپەستەن ءاربىر كامبودجالىقتىڭ جۇمىسى بار ەكەنىن ايتادى. شىن مانىندە، دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ دەرەگىنە سەنسەك، مۇنداعى 15 ميلليون حالىقتىڭ 8،1 ميلليونى كۇنىن ارەڭ كورىپ وتىر. حالىقتىڭ 17،7 پايىزى ءسىڭىرى شىققان كەدەي سانالادى. مىسالدى جاقىننان ىزدەسەك، بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا بىلتىرعى رەسمي جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 0،5 پايىز دەپ حابارلاندى. بىراق بۇل ەلدە دە جۇمىسسىزدار رەسمي ورگانعا تىركەلۋگە قۇمار ەمەس، سەبەبى جۇمىسسىزدارعا مەملەكەت ەسەبىنەن تولەنەتىن جاردەماقى ايىنا ون دوللاردان اسپايدى ءارى ونى شەكتەۋلى مەرزىم عانا تولەيدى. وعان قوسا، بۇل ەلدە تىركەۋدە تۇرعان جۇمىسسىزدار وقتىن-وقتىن قوعامدىق جۇمىستارعا تەگىن جەگىلىپ تۇرادى. مۇنداي جاعدايدا «تىركەۋدە جوق»، ياعني شىن جۇمىسسىزدار سانى رەسمي كورسەتكىشتەن الدەقايدا كوپ بولاتىنى تۇسىنىكتى. سالىستىرۋ ءۇشىن، قازاقستاندا جۇمىسسىزدارعا بەرىلەتىن جاردەماقى كولەمى 27 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. ونىڭ ءوزى 4 اي، كوپ دەگەندە 6 اي عانا بەرىلەدى.

بۇل مىسالداردى قومسىنا قويماساڭىز، تۇرمىس دەڭگەيى تومەن ازيالىق مەملەكەتتەرگە قارالىق، مىسالى، تايلاند، ميانما، بەنين ەلدەرىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 1 پايىزدان اسپايدى. وسىدان سوڭ رەسمي كورسەتكىشتەرگە يلاناسىز با، جوق پا – ءوز تاڭداۋىڭىز.

ءبىر عاجابى، ستاتيستيكالىق ۇعىمعا سالعاندا، رەسمي كورسەتكىشتەر شىندىقتى بۇرمالايدى دەپ دابىرا سالۋدىڭ دا قيسىنى كەلە قويماس. سەبەبى قازىرگىدەي «جۇمىسسىز ادام – جۇمىسى جوق جانە جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن، ياعني جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا تىركەلگەن ادام» انىقتاماسىنا سايكەس، تەك تىركەۋدە تۇرعان ادامداردى عانا ەسەپكە الساق، وندا رەسمي ستاتيستيكا باردى بار دەپ قانا كورسەتىپ وتىر. بىراق كادۋىلگى ءومىردىڭ ايناسى باسقاشا. شاماسى، ساندىق كورسەتكىش تەك قاعاز بەتىندە عانا «سويلەيدى»، ال شىن كورسەتكىشتى ءومىردىڭ ءوزى ايقىنداپ بەرىپ وتىر.

 

 

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button