ۇلىبريتانيا، ۆەنەسۋەلا جانە سەۋلدى جايلاعان جايسىزدىق

ەۋروپانىڭ وڭتۇستىگىنەن باستالعان قارجى داعدارىسى ۇلىبريتانيانى دا شارپىدى. گرەكتەر سياقتى اعىلشىندار دا مەملەكەتتىك قارىزدى وتەۋ قيىندىقتارىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. وتكەن اپتادا «Moody’s Investors Service» اگەنتتىگى ەۋروپاداعى بىرنەشە مەملەكەتتىڭ رەيتينگىن تومەن ءتۇسىرىپ تاستادى. كورسەتكىشتەرى قۇلدىراعان ەلدەردىڭ قاتارىندا ۇلىبريتانيا دا بار. ساراپشىلار بۇعان اسەر ەتكەن ەكى فاكتوردى اتايدى. بىرىنشىدەن، كورولدىكتىڭ بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ جانە مەملەكەتتىك قارىزداردى ازايتۋعا باعىتتالعان جوسپارلارى ناتيجە بەرمەۋدە. ەكىنشىدەن، ەۋروپانى القىمنان الا باستاعان رەتسەسسيا بريتان ەكسپورتىنا سۇرانىستى تومەندەتە باستاعان. ەكسپورت ۇلىبريتانيا ءۇشىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولعاندىقتان، اعىلشىن تاۋارىنا سۇرانىستىڭ كەمۋى ءوندىرىستى تۇرالاتۋى مۇمكىن. ءوندىرىستىڭ ازايۋى ءىجو كولەمىنىڭ ءوسىمىن دە تەجەيتىنى انىق.

اعىلشىندار ەرتەڭگى كۇنگە الاڭداۋلى

مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى دا ۇلىبريتانيا ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ ۇلگەرگەن. ەلدەگى مۇناي-گاز ءوندىرۋشى ءىرى كومپانيالارىنىڭ ءبىرى – «Brindex»-ءتىڭ توراعاسى روبين اللان مۇناي باعاسى باررەلىنە 60 دوللار بولعان كەزدىڭ وزىندە-اق: «مۇنداي باعامەن اقشا تابۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىز تەرەڭ داعدارىستامىز»، – دەگەن بولاتىن.
وتكەن عاسىردا سولتۇستىك تەڭىز تۇبىندەگى قوردىڭ ارقاسىندا ۇلىبريتانيا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى بويىنشا كوشباسشى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى اتانعان. الايدا 1990-جىلداردىڭ سوڭىندا تەڭىزدىڭ ونىمدىلىگى كۇرت ازايىپ، مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار جاڭا كەن وشاقتارىن تاپپاي قالدى. سوڭعى ءتورت جىلدا ۇلىبريتانيا وندىرگەن قارا التىننىڭ كولەمى 40 پايىزعا كەمىگەن. قازىرگى تاڭدا اعىلشىندار كۇنىنە 1 ملرد. باررەل مۇنايدى قاناعات تۇتىپ وتىر، بۇل 1998 جىلعى كورسەتكىشتىڭ جارتىسىنا دا جەتپەيدى. سالىقتىڭ ءوسۋى جانە شيكىزات قورىنىڭ سارقىلۋى مۇناي وندىرۋگە جۇمسالاتىن شىعىندى شارىقتاتىپ جىبەرگەنى دە اعىلشىن كاسىپكەرلەرىن تۇيىققا تىرەپ وتىر. قازىر قارا التىن الۋ شىعىنى 2002 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە ارتقان كورىنەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلدەگى مۇناي ءوندىرىسى قازىناعا ەش پايدا اكەلمەي تۇر. الايدا بۇل سالاداعى داعدارىستىڭ نەگىزگى سەبەبىن ماماندار 2014 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستالعان الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋىمەن بايلانىستىرادى. سالدارىنان مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار شىعىندى ازايتۋ ءۇشىن قىزمەتكەرلەرىن كۇرت قىسقارتا باستاعان. رەسمي دەرەك بويىنشا ۇلىبريتانيادا قارا التىن وندىرىسىنە 450 مىڭنان استام ادام تارتىلعان. ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگىزىلگەن جاپپاي قىسقارتۋلاردان سوڭ قانشا ادام قالعانى بەلگىسىز. «BBC» تاراتقان دەرەككە سۇيەنسەك، «ConocoPhillips» كومپانياسى ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ 14 پايىزىن، ياعني 1650 ادامدى جۇمىستان شىعارىپتى. كەيبىر كومپانيالار قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى جالاقىنى ۋاقىتىلى بەرە الماي وتىر، بۇعان شىداماعان جۇمىسشىلار ءوز ەرىكتەرىمەن قىزمەتىن تاستاپ كەتىپ جاتقان كورىنەدى.
القىمنان العان ەكونوميكالىق داعدارىس مۇناي الپاۋىتتارىن عانا ەمەس، نارىقتىڭ وزگە سۋبەكتىلەرىن دە تىعىرىققا تىرەدى. شىعىنعا باتقانداردىڭ ىشىندە سوناۋ 1924 جىلى قۇرىلعان، جاھاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە 7 600 ساۋدا ورتالىعى بار، تازا تابىسى كەزىندە 2،96 ملرد. دوللاردى قۇراعان «Tesko» كومپانياسى دا بار. الەم بويىنشا سۋپەرماركەت جەلىلەرى اراسىنداعى «Wal-Mart» (اقش) جانە «Garrefour» (فرانتسيا) كومپانيالارىنان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىندا تۇرعان «Tesco» سوڭعى جىلداردا قارجىلىق قيىندىقتاردان تۋىنداعان داۋ-دامايلاردان كوز اشپاي كەلەدى. سونىڭ اسەرىنەن بۇگىندە قۇرىلىمنىڭ تابىسى تىم تومەندەپ كەتكەن. وسى كەلەڭسىزدىكتەردىڭ سالدارىنان كومپانيا ءوز يەلىگىندەگى ساۋدا نۇكتەلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن مىڭداعان قىزمەتكەرىن ەڭبەك بيرجاسىنا باعىتتاۋعا ءماجبۇر.
«Tesسo» موينىنا تۇسكەن اۋىرت­پالىقتى وسىلاي جەڭىلدەتپەسە، باسقاداي جول تابار ەمەس. ويتكەنى قۇرىلىمنىڭ قۇلدىراۋىنا ىشكى قايشىلىقتار عانا ەمەس، تۇتى­نۋشىلاردىڭ تاۋار ساتىپ الۋ بەلسەندىلىگى كۇرت تومەندەپ كەتكەنى دە كەرى اسەر ەتۋدە. اسىرەسە، ەۋروپا مەملەكەتتەرىندەگى ساۋدا نۇكتەلەرىنەن كەلەتىن كىرىس ماردىمسىز بولىپ تۇر ەكەن. كومپانيا ىشكى كەلەڭسىزدىكتەرىن رەتتەۋى مۇمكىن، بىراق ادامداردى ءوز دۇكەندەرىنە قويشا ءيىرىپ كىرگىزىپ، ساۋداسىن جۇرگىزە المايدى. بۇلاي ەتكەننىڭ وزىندە قالتاسى جۇقارعان تۇرعىنداردان پايدا بولماسى انىق. بۇدان ءبىز جاعدايدى تۇزەۋ «Tesسo»-نىڭ وزىنە بايلانىستى ەمەس ەكەنىن اڭعارامىز.
بانكروت بولۋدىڭ الدىندا تۇرعان «Tesسo» اكىمشىلىگى وزدەرى سالىپ جاتقان الىپ عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىن توقتاتتى جانە قاتارعا قوسىلعالى تۇرعان 49 جاڭا دۇكەندى اشۋدان باس تارتتى. سونىمەن قاتار، تابىستان قاعىلعان 43 سۋپەرماركەتىن جابۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. بۇل جاعداي قۇرىلىستار مەن دۇكەندەردە جۇمىس ىستەيتىن ۇلىبريتانيالىق مىڭداعان ازاماتتى ناپاقاسىز قالدىرماق. سونداي-اق، كومپانيا شىعىندارىن ازايتا ءتۇسۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ «Blinkbox» اتتى تانىمال سايتىن ساتۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا، كومپانيانىڭ ىشكى زەينەتاقى اۋدارىمدارىنا توقتاۋ سالىنىپتى.
ەۋروپانىڭ وزگە مەملەكەتتەرىمەن سالىستارعاندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ءبىرشاما تومەن (5،9%) دەپ ەسەپتەلىپ كەلگەن ۇلىبريتانيادا بۇگىنگى تاڭدا بەيرەسمي دەرەك بويىنشا 2 ميلليونعا جۋىق جۇمىسسىز ادام بار. جۇمىسسىزدىقتىڭ بەلەڭ الۋى، ەڭ الدىمەن، ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ مازاسىن قاشىرۋدا. سەبەبى ەلدە بۇزاقىلىق پەن ۇرلىق-قارلىق كوبەيگەن. جىل باسىنان بەرى زەرگەرلىك جانە ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىن توناۋ فاكتىلەرى تىيىلماي تۇر ەكەن. لوندوننىڭ وزىندە قىلمىس سانى 22 پايىزعا ارتقان. ءبىر اي ىشىندە ارنايى وپەراتسيا كەزىندە زاڭسىز ساقتالعان قارۋدىڭ 358 داناسى تاركىلەنىپتى.
ۇلىبريتانيا پوليتسەيلەرى ەل تۇر­عىندارىن قىلمىسقا كۇنكورىس قامى يتەر­مەلەيتىنىن بىلەدى. تاۋار مەن قىزمەتتەر قۇنىنىڭ ارتۋى جاعدايدى ءتىپتى ۋشىقتىرۋى ىقتيمال. قازىردىڭ وزىندە ۇلىبريتانيا تۇرعىندارىنىڭ 75 پايىزى ەلەكتر قۋاتى اقىسىن تولەۋگە قينالىپ وتىر. 2،3 ملن استام بريتاندىق وتباسى وتىن جەتىسپەۋشىلىگى جاعدايىندا ءومىر سۇرۋدە. بۇعان «Policy Exchange» تالداۋ ورتالىعى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى دالەل. دەمەك، كەڭ اۋقىمدى ەنەرگەتيكالىق داعدارىس ۇلىبريتانيانى دا اينالىپ وتپەگەن.

سەۋل سەرگەلدەڭگە ءتۇستى 

ەكونوميكالىق قۋاتى جونىنەن ازيا بويىنشا ءتورتىنشى ورىندا تۇرعان مەملەكەت – وڭتۇستىك كورەيا دا الەمدىك داعدارىس تولقىنىنان وقشاۋ قالعان جوق. مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى التى جىل بۇرىنعى كورسەتكىشكە دەيىن قۇلدىراعان. وڭتۇستىك كورەيا نارىعىنىڭ قاتتى قىسىلعان شاعى وتكەن جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىنا تۇسپا-تۇس كەلگەن ەدى. 2014 جىلدىڭ قازان-قاراشا ايلارىندا ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى نەبارى 0،4 پايىزدى قۇراعان. ءۇشىنشى توقساندا بۇل كورسەتكىش 0،9 پايىزعا تەڭ بولعانىن ەسكەرسەك، قىسقا مەرزىم ىشىندەگى كۇرت قۇلدىراۋ مەملەكەتتىڭ ىشكى-سىرتقى جاعدايىنا كەرى اسەر ەتەتىنى انىق. «2014 جىلدىڭ ءتورتىنشى توسقانىنداعى ەكونوميكالىق ءوسىم 2013 جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2،7 پايىزعا ارتادى» دەگەن بولجام قاعاز جۇزىندە قالدى.

ەكونوميستەردىڭ سوزىنە سەنسەك، وڭ­تۇستىك كورەياداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كەمۋىنە ەكسپورت كولەمىنىڭ قىسقارۋى مەن ينفراقۇرىلىمدارعا جۇمسالاتىن شىعىننىڭ ازايۋى سەبەپ. قۇرىلىسقا سالىنعان ينۆەس­تيتسيا ماۋسىمدىق تۇراقسىزدىقتارعا بايلانىستى 9،2 پايىزعا ازايعان. بۇل – 1998 جىلدان بەرگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. سالىق ءتۇسىمى كەمي باستاعان سوڭ مەملەكەت الدىن-الا بەكىتىلگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋدى توقتاتا تۇرۋعا ءماجبۇر.
«Barclays Bank»-ءتىڭ ەكونوميسى ۆاي حو لەونگتىڭ ايتۋىنشا، 2014 جىلى ءىجو ءوسىمى 3،5 پايىزدى قۇراۋى مۇمكىن دەگەن بانكتىڭ بولجامى راستالمعان. «ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمى 2015 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا دا ايتارلىقتاي وڭ ناتيجە بەرمەيدى. تەك ەكىنشى توقساندا عانا ءوسىم بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى جاھاندىق ىشكى سۇرانىستى ارتتىرادى»، – دەيدى ساراپشى.
ەكونوميستەردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك، ماردىمسىز كورسەتكىشتەردەن سوڭ وڭتۇستىك كورەيا ورتالىق بانكى ەل ەكونوميكاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن پايىزدىق مولشەرلەمەنى قىسقارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى مۇمكىن. بانك 2013 جىلدىڭ مامىرىنان بەرى پايىزدىق مولشەرلەمەنى ءۇش رەت تومەندەتكەن بولاتىن. سوڭعى رەت وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا رەكوردتىق دەڭگەيگە دەيىن (2%) ءتۇسىردى.
الايدا بيۋدجەتتى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان بۇل شارا وڭ ناتيجە بەرگەن جوق. جەكە جانە ۇجىمدىق قارىزدار ىشكى سۇرانىسقا قىسىم ءتۇسىرىپ تۇرعاندىقتان 40 ميلليارد دوللار جاعدايدى تۇراقتاندىرا المادى. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى تەجەلگەن سوڭ، كارىستەرگە ەكسپورتتان دا قايىر بولماي تۇر. ويتكەنى وڭتۇستىك كورەيا سىرتقى ساۋداسىنىڭ تورتتەن ءبىر بولىگى قىتايلاردىڭ ۇلەسىنە تيەدى.
ەكسپورت قانا ەمەس، ەلدىڭ ىشكى نارىعى دا تەجەلگەن. تاۋارعا سۇرانىس كەمىگەن سوڭ وندىرۋشىلەردىڭ دە ىنتاسى تومەندەيدى. كارىستەردىڭ ءونىمىنىڭ سۇرانىستىڭ ازا­يۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قىتايدىڭ ارزان تاۋارلارى اسەر ەتىپ وتىرعانى انىق. يەنانىڭ السىرەۋى دە وڭتۇستىككورەيالىق وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن باسەڭدەتىپ تۇر. كارىستەر مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىن عانا ءوز پايداسىنا شەشە الادى. سەبەبى وڭتۇستىك كورەيا – ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلاردىڭ نەگىزگى نارىعى. قارا التىن ارزانداعان سايىن كارىستەردىڭ ەنەرگياعا جۇمسايتىن شىعىنى ازايا بەرەدى.
اقش ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى دە وڭتۇستىك كورەياعا وڭ ىقپال ەتپەك. ويتكەنى امەريكا نارىعى كارىستەرگە ەلەكتر-تەحنيكالىق تاۋارلارىن كەڭ كولەمدە ەكسپورتتاۋعا كومەكتەسە الادى. بىراق وڭتۇستىك كورەيا ورتالىق بانكى العاشقىدا «2015 جىلى ەكسپورت ءوسىمى 3،9 پايىزدى قۇرايدى» دەگەن بولجام ايتسا، كەيىنىرەك بۇل پىكىرىن وزگەرتىپ، 3،4 پايىزدىق ءوسىمدى قاناعات تۇتتى. سوعان قاراعاندا، كارىستەردىڭ قوي جىلىنا ۇمىتتەن گورى كۇدىكتەرى باسىم سياقتى.

ۆەنەسۋەلا دەفولتقا ۇشىراۋى مۇمكىن

جاھاندىق داعدارىس لاتىن امەريكاسى ەلدەرىن دە اۋرە-سارساڭعا سالىپ قويدى. بۇل ايماقتا، اسىرەسە، ۆەنەسۋەلانىڭ قۇتى قاشتى. مەملەكەتتە ازىق-ت ۇلىك پەن وزگە دە تاۋارلاردىڭ تاپشىلىعى تۋدىرعان ەكونوميكالىق داعدارىس قۇرلىقتاعى وزگە مەملەكەتتەرگە دە سالقىنىن تيگىزۋى مۇمكىن. ساراپشىلار، ءتىپتى، ۆەنەسۋەلانىڭ دەفولتقا ۇشىراۋى مۇمكىن ەكەنىن دە جوققا شىعارمايدى. وتكەن ايدا رەسەي، قىتاي جانە وپەك-كە مۇشە 5 مەملەكەتتى ارالاپ، قارجىلاي كومەك سۇراپ قايتقان ۆەنەسۋەلا پرەزيدەنتى نيكولاس مادۋرو حالىقتى جاقسى جاڭالىققا ۇمىتتەندىرگەن. جاقىن ارادا مۇناي نارىعىنداعى قيىن جاعدايعا جان بىتىرەتىن جاڭا كەلىسسوزدەر قابىلدانۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپتى. بىراق حالىق كۇتۋدەن شارشاعان. ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعىن تەرەڭ سەزىنىپ جاتقان ۆەنەسۋەلادا دۇكەندەردىڭ الدىنداعى ۇزىن-سونار كەزەك قازىر ۇيرەنشىكتى جاعدايعا اينالدى. ۇكىمەت ساۋ­دا ورىندارىنداعى بەي-بەرەكەتسىزدىكتى رەتتەۋ ءۇشىن تۇرعىنداردى اپتانىڭ كۇندەرى بويىنشا ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداپتى. ياعني ءار تۇتىنۋشى وزىنە ارنايى بەلگىلەنگەن كۇنى عانا ساۋدا جاساي الادى. بۇل ءتارتىپ ءار ازاماتتىڭ تولقۇجات ءنومىرى بويىنشا انىقتالادى ەكەن.
«ۆەنەسۋەلا 2015 جىلى دەفولتقا ۇشىراۋى مۇمكىن. سوندىقتان كوپتەگەن ينۆەستورلار بۇل ايماققا قارجى سالۋعا قورقادى. قازىر جاعدايدى سىرتتان باقىلاپ وتىرعان ءتيىمدى. ۆەنەسۋەلاداعى داعدارىستىڭ نەگىزى سەبەبى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. ويتكەنى بۇل ەلدىڭ ۆاليۋتالىق تۇسىمدەرىنىڭ 95%-ىن قارا التىننان الىناتىن ونىمدەر قامتاماسىز ەتەدى»، – دەيدى «Charles Stanley»-ءدىڭ باس ەكونوميسى دجەرەمي باستون-كارر.
لاتىن امەريكاسى ەلدەرى ەكو­نوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىن ىزدەپ الەك. شيكىزات باعالارىنىڭ كۇرت تومەندەۋى، ونىڭ ىشىندە مەتالدار مەن ەنەرگيا رەسۋرستارى، اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ قۇنى قۇلدىراعان سوڭ وڭتۇستىك امەريكاداعى مەملەكەتتەردىڭ قارجى جانە ساۋدا-ساتتىق جۇيەسى كەرى كەتتى. «Financial Times» گازەتىنىڭ جازۋىنشا، رەگرەسس جالعاسا بەرسە، ايماق ساياسي تۇيتكىلدەرمەن دە بەتپە-بەت كەلۋى مۇمكىن.
كولۋمبيا مەن پەرۋ ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن شيكىزاتتىق ونىمدەر قۇرايدى. باعانىڭ بۇگىنگى باعامى بۇل مەملەكەتتەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن 5 پايىزعا تومەندەتۋى مۇمكىن، ياعني 1999 جىلدان بەرى بولماعان كورسەتكىشكە جەتكىزەدى. سويا ءوسىرۋدى كاسىپ ەتكەن ارگەنتينا دا بيۋدجەت تاپشىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن ۆاليۋتالىق قورىن قىسقارتىپ كەلەدى. ەكسپورتىنىڭ 60 پايىزىن شيكىزات قۇرايتىن برازيليا ەكونوميكاسى دا اۋىر كۇندەردى باستان وتكەرۋدە.
«شيكىزات باعاسى ەرتە مە، كەش پە، ءبارىبىر ارزاندايتىن ەدى. مۇنداي قاۋىپتى مەن بىرنەشە جىل بۇرىن ەسكەرتكەنمىن. 2008 جىلى شيكىزات «جارىلىسى» بولعان كەزدە لاتىن امەريكاسىنداعى ساۋدا بالانسىنىڭ تاپشىلىعى ءىجو-ءنىڭ 1 پايىزىن قۇراعان ەدى. قازىرگى جاعداي ول كەزدەگىدەن الدەقايدا قيىن. ەگەر شيكىزات باعاسى 2003 جىلعى دەڭگەيگە تۇسسە، تاپشىلىق ءىجو-ءنىڭ 7 پايىزىن قۇراۋى ابدەن مۇمكىن»، – دەيدى نيۋ-يوركتاعى كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى حوسە انتونيو وكامپو.
لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنىڭ داعدارىس تۇيىعىنا باتقان وزگە مەملەكەتتەردەن ارتىقشىلىعى – سىرتقى قارىزدارىنىڭ ازدىعى. سوندىقتان ولار تاپشىلىقتى جويۋ ءۇشىن حالىقارالىق نارىققا سۇيەنە الادى. سوڭعى ون جىل ىشىندە وڭتۇستىك امەريكاعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار قارقىندى تۇردە تارتىلدى. 2014 جىلى بۇل ايماققا وزگە قۇرلىقتاردان 188 ملرد. دوللار قارجى قۇيىلعان. الايدا ينۆەستيتسيانىڭ ۇشتەن ءبىرى شيكىزات ءوندىرۋشى ونەركاسىپ پەن ەنەرگەتيكالىق سالالارعا باعىتتالعان بولاتىن. دەمەك ءدال قازىرگى جاعدايدا شەتەلدىك سالىمدارعا دا سەنىم جوق.

انار لەپەسوۆا

ۇقساس جاڭالىقتار

Back to top button