Бағдат Қожахметов, «31» арна директоры: Басбұзарлықтан тілбұзарлық өрескел

Ақпарат айдынында өз жолын қалыптастырған, жылағанның мұңы мен қуанғанның шаттығына ортақтасатын ақпарат құралдарының бірі – «31 арна». Телеарна тізгінін Бағдат Қожахметов қолға алғалы арнада ұлттық һәм отбасылық құндылықтар ұлықтала бастады. «31 арнаның» бүгінгі тыныс-тіршілігімен жете таныспаққа, болашаққа бағдарын білмекке Бағдат Болатжанұлымен әңгімелескен едік. Сұхбатта жалпы журналистикаға, оның ішінде телевизия саласына тән жаңа тенденциялар, ақпарат нарығындағы тың үрдістер сөз болды.

«31 арна» эфирінде қазақ тілінің асығы түгел»

– «31 арна» тізгінін алғаш қолыңызға алғанда: «Арнаны қазақшаландыруға бар күшімді саламын», – деген болатынсыз. Ал журналистердің басын қосқан «Медиа Құрылтай-2014» конференциясында: «Мемлекет тарапынан мемлекеттік тілде хабар таратуды қатаң қадағалау шараларының кесірінен көрермен ресейлік БАҚ-қа ауысты, аудиторияны жоғалтып алдық», – дедіңіз. Арнаны басқару саясатындағы бастапқы ұстанымнан айныдыңыз ба? 

– «Медиа Құрылтай» конференциясында сөйлеген сөзімде орыстілді көрерменді меңзеген болатынмын. Бастапқыда берген уәдем – уәде. Ұстанымнан айныған жоқпыз. «31 арна»  қазақтың иісі бұрқырап шығатын телеарнаға айналды. Қазір арна контентінің 60-70 пайызы қазақ тілінде. Қолымыздан келгенше қазақ тіліндегі бағдарламалардың саны мен сапасын арттыруға күш салып жатырмыз. Біріншіден, бұл телеарна – біздің көзқарасымыз бен өмірлік ұстанымдарымыздың көрінісі. Екіншіден, коммерциялық арна болғандықтан, тұтынушы үшін күресті тоқтатуға біздің қақымыз жоқ. Жыл сайын Қазақстандағы қазақтардың саны 2-3 пайызға артып келеді. Еліміздегі көрермендердің басым бөлігі – қазақтар. Ал қазаққа ақпаратты қазақша ұсынбағанда қай тілде ұсынамыз? Үшінші себеп – заң. Бұқаралық ақпарат құралдарының тіліне қойылатын талап еліміздің екі бірдей заңында көрініс тапқан: ҚР «Тіл туралы» заңында және «Телерадио хабарларын тарату туралы» заңында. Мемлекетіміз бір орында тұрған жоқ, экономикалық әлеуеті де, демографиялық қуаты да артып келеді. Мемлекеттік тілдің дамуы да сол қарқынға сай болуы керек. Сондықтан үкімет халықты үркітіп-қорқытпай, қысым жасамай, қазақ тілінің қолданыс аясын сатылы түрде кеңейту бағытын ұстанып отыр. Прогреске қол жеткізудің әдіс-тәсілдері мемлекеттің даму моделіне қайшы келмеуі керек. Біз осы қағиданы басшылыққа ала отырып, қазақ тілінің әлеуетін көтеруге, қазақтілді көрерменнің қатарын арттыруға үлес қосып келеміз. Қазақпен бизнес жасауға болатынын да қолымыздан келгенше дәлелдедік деп ойлаймын.

– «Мен қазақша хабардан 1 доллар, дәл сол хабарды орысша таратсам 2 доллар табамын» депсіз бір сұхбатыңызда. Рухани құндылықты материалдық игіліктің жолына жиі жығып бересіздер ме? 

– Кез келген қазақ орыс тілін біледі, бірақ қазақтың бәрі қазақ тілін білмейді. Сәйкесінше мемлекеттік тілді білетін қазақстандықтардың үлес салмағы артпай тұр. Қазақ тіліндегі бағдарламалардың аудиториясы аз болатыны сондықтан. Бірақ ана тіліміздегі хабарлардан түсетін табыстың аз болатынына қарамастан, оларға капитал құюдан тартынған емеспіз. Келер күнге бағдар жасай отырып, қазақ тілінің болашағы жарқын болатынына көзіміз жетті. Демек, бүгін құйылған қаржы ертең еселеніп ақталады. Мемлекеттік тілдегі хабарларды неғұрлым сапалы етіп дайындаған телеарналар мен продакшн-компаниялардың түптің түбінде ұтатыны талассыз. Көрерменіміздің басым көпшілігі – қазақтар. Сондықтан қазақ тілінің көкжиегі кеңіген сайын «31 арна» да қарыштай түспек.

 – Жуырда вице-министр Бердібек Сапарбаев арнайы кеңес өткізіп, телеарналардың заңнамадағы тілдік талаптарды орындамайтынына наразылық білдірді. Жиыннан кейін сең қозғалды ма? 

– Вице-министр бір телеарнаны емес, барлық телерадио арналарын сынға алды. Сол жиынның оң әсері болғанын мойындау керек. Заңнамадағы тілдік норманы коммерциялық арналар ғана емес, кейбір мемлекеттік телеарналар да өрескел бұзып келді. Бұл мәселе көптен бері мінбелерде көтерілмей жүрген болатын. Бердібек Сапарбаевтың наразылығынан кейін телеарналардың бәрі жапа-тармағай етек-жеңдерін жинай бастады. Саланы реттейтін арнайы заңның бар екенін, оның тек мемлекеттік меншіктегі ақпарат құралдарын емес, жеке меншік арналарды да реттейтінін ұмытқандардың есіне салды. «Көш жүре түзеледі» демей ме халық? Бәрі бірте-бірте қалыпқа түсіп келеді. Экранымыз да екшелу үстінде. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарымен салыстырар болсақ, айырмашылық жер мен көктей. Қазір «31 арна» эфирінде қазақ тілінің асығы түгел. Мемлекеттік тілдегі бағдарламалардың үлес салмағын 80 пайызға дейін көтеруге әлеуетіміз жетеді. Бірақ өзімізді-өзіміз қаржыландырып отырғандықтан, рес­публика халқының полиэтникалық құрамын ескеруге тиіспіз.

«Адамның жаны мен жүрегінің синоптиктеріміз»

– Әдетте арна аудиториясына талдау жасағанда жасы, жынысы, тұрғылықты жері, қай тілде сөйлейтіні –  барлығы есепке алынатыны белгілі. Осы талаптар бо­йынша анықтама берер болсақ, «31-арнаның» көрермені кім? 

– Біздің арнаның көрермендерін екіге бөлуге болады: іздейтін көрермен және факті бойынша арнамызды көретін аудитория бар. Іздейтін көрермен деп отырғаным – арнаның мақсатты аудиториясы. Оның 50-60 пайызы – баласын қарап, үй шаруасында отырған жоғары білімді, қазақтілді әйелдер. Басым көпшілігінің жасы  – 18 бен 45-тің аралығында. Ал факті бо­йынша біздің көрермендеріміздің орта жасы – 33 жас деп көрсетілген. Арна аудиториясының 60-65 пайызының ұлты – қазақ. Жынысына қарай топтағанда, көрерменнің 55 пайызы – әйелдер. 15 пен 25 және 45 пен 60 жас аралығындағы көрермендердің үлес салмағы басым. Орташа жас арифметика заңдылықтары бойынша анықталатындықтан, арна аудиториясын белгілейтін көрсет­кіштер ақиқаттан алшақ жатады. Дүниежүзілік көрсеткіштерге сүйенсек, орта жастағылар теледидар көрмейді екен. Өйткені басым көпшілігі жұмысқа таңертең кетіп, қас қарайған кезде бір-ақ оралады. Бос уақыттары болса,  балаларымен, достарымен қыдырғанды жөн көреді. Сол себепті 30 бен 40 жас аралығындағы көрерменнің саны аз. Телеарна алдынан тұрақты табылатын аудитория – жасөспірімдер мен зейнет жасындағы адамдар.

– Сіздіңше, бүгінгі көрермен арнаға таңдау жасағанда қандай крийтерийлерге сүйенеді?

– Теледидар тетігін қолына ұстаған адам екі-ақ критерийге сүйенеді: ұнайды және ұнамайды. Телеарнаға немесе ондағы бағдарламаларға талдау жасағанда көрермен уақыттың, көңіл-күйдің және өзінің жеке көзқарастары мен мүдделерінің ықпалында болатынын ұмытпауымыз керек. Яғни бүгін ұнаған бағдарлама ертең ұнамай қалуы мүмкін немесе қазір аса қажет болған нәрсенің құны сәлден соң көк тиынға айналуы ықтимал. 2013 жылы біз әлеуметтік зерттеу жүргізіп, көрермендер «31 арнадан» не көргісі келетінін анықтадық. Біздің арнада көңіл көтеретін, сергітіп қана қоймай танымды тереңдететін әрі отбасы мүшелерінің басын бір арнаға тоғыстыратын бағдарламалардың көп болғанын қалайды екен. Сондықтан біз 2013 жылдан бастап арнаның сипаты мен бағдарын өзгертіп, отбасылық арнаға айналдырдық. Хабарларды әзірлеу немесе дайын телеөнімді сатып алу кезінде біздің ұстанатын негізгі қағидамыз – оны отбасының барлық мүшелері бірге отырып көре алуы шарт. Яғни, келіні енесімен, анасы баласымен отырып көре алатын, қызы әкесінің жанында қысылмай тамашалайтын дүниелерді көбейттік. Ұлттық ерекшеліктеріне қарамастан қазақстандықтардың барлығы отбасы құндылықтарын жоғары қояды. Біздің арна отбасы мүшелері арасындағы бірлік пен ынтымақты арттыру функциясын нәтижелі атқарып отыр. «Отбасымен бірге көрейік» деген слоганның өзі-ақ ұстанымымызға анықтама бола алады. Осы ережені ұстанудың арқасында 2014 жылы «31 арна» отандық телеарналар арасындағы рейтинг бойынша екінші орынға көтерілді.

– Қателеспесек, отандық арналардың рейтингін «TNS Gallup Media Asia» зерттеуші компаниясы анықтайды. Компания ұсынған көрсеткіштер қаншалықты объективті?

– Әлемде телеаудиторияға зерттеу жасайтын қанша озық жүйе болса, «TNS Gallup Media Asia»-да соның бәрі бар. Зерттеудің объективтілігі туралы сөз қозғамас бұрын қатысатын адамдардың санына тоқталғым келіп тұр. Компания арнаның, ондағы бағдарламалардың көрермен сұранысын қаншалықты қанағаттандырып отырғанын анықтау үшін небәрі 2,5 мың қазақстандықтың таңдауына сүйенеді. Яғни 17 миллион адамның көзқарасына ат төбеліней көрермен арқылы баға беріледі. Теледидар – ақпарат құралдары арасындағы ең ықпалдысы. Халық  қайда қарап бет түзеуі керек, мәдени өмірімізге қандай өзгеріс керек деген сауалдардың жа­уабын мемлекет сол көрсеткіштерден іздейді. Демек, бәріміз зерттеуге қатысқан 2,5 мың адамның соңынан еруге мәжбүр боламыз.

Социология – өте күрделі ғылым. Бір мемлекеттің тұтас медиа саласын бағдарлайтын зерттеуді математиканың формулаларына теліп қоюға болмайды. Көрсеткіштер объективті болуы үшін зерттеудің шекарасын кеңейте түсу керек. Әзірге сол 2,5 мың адамның сұранысын қанағаттандыру бағытында жұмыс істеп жатырмыз. Нәтижеміз жаман емес. «Информбюроның» көрсетілім үлесі кейде 30-40 пайызға жетіп жығылады. «Қазақша концерттің» көрсеткіштері де өзге арналардағы ойын-сауықтық бағдарламалардан көш ілгері.  Өзіміз де аудиторияға ұдайы зерттеу жүргізіп отырамыз. Сондағы байқағанымыз, мереке күндері рейтингіміз күрт төмендеп кетеді. Өйткені қазақ тойшыл халық қой, мейрам кезінде көрші-қолаңын, туған-туысын жағалап кетеді. Демек, теледидар көретіндердің үлесі де азаяды.  Көктем шықса, қазақты теледидар алдынан табу тіпті қиын. Күн ұзарады, мерекелер мен той-томалақтар көбейеді. Сондықтан қыстың суық күндері оң жамбасымызға келеді (күлді). Мұндай күндері пештің түбінде көрпеге оранып, теледидар көріп жататындардың қарасы артады. Осылайша арна аудиториясына апта бұрын болжам жасап қоямыз. «Адамның жаны мен жүрегінің синоптиктеріміз» дейміз қалжыңдап.

– Отандық телевидениеде импорттық өнімдердің салмағы едәуір. Ал қазақстандық телеөнімге сырттан неге сұраныс жоқ? Біз неге бәсекеге қабілетті емеспіз? Техникалық әлеуетіміз аз ба, сапалы кадрлар кемшін ба?  

– Ең бірінші мәселе – Қазақстанда тұратын халық санының аздығы. Екінші мәселе – қазақ тілінің қолданыс аясының тарлығы. Әлемге кең тараған бес тіл бар, қазақ тілі олардың қатарына кірмейді. Біз сапалы дүниенің бәрін өз тілімізде жасағымыз келеді, ақшаны да қазақ тіліндегі хабарларға көбірек салуға тырысамыз. Бірақ оларды қазақстандықтардан басқа ешкім көрмейді.

Мәселенің тағы бір ұшы заңға келіп тіреледі. «Телерадио хабарларын тарату туралы» заңның күшіне енгеніне 3-ақ жыл болды. Мәселен, Түркияның телевизиясы неге дамып кетті, түрік телесериалдары әлемнің түкпір-түкпірін қалай жаулады деген сауалдарға жауап іздеп көрейікші. Біріншіден, Түркияда 70 миллион адам бар. Екіншіден, осыдан он жыл бұрын үкіметтің қаулысымен мемлекеттік телеарналарына импорттық өнімдерді көрсетуге ты­йым салынды. Олар қордағы ақшаның бәрін өз өндірушілеріне, жергілікті продакшн компанияларға салды. Нәтижесінде түрік сериалдарының саны мен сапасы артты да, өзге мемлекеттердің қызығушылығын тудырды. Түрік телеөнімдері санаулы жылда экспорттық сұраныс жөнінен рекордтық көрсеткіштерге қол жеткізді.

Өкінішке қарай, қазақстандық жобалар әзірге шетелдіктердің қызығушылығын тудыра алмай отыр. Бір қуанатынымыз, өткен жылы «Love» телеарнасы  біздің арна түсірген  «Нархоз» телехикаясын Ресей территориясында көрсету құқығын сатып алды. Бұл – отандық телевизия тарихында төл өнімді шетелдік телеарнаға сату туралы жасалған алғашқы келісім. Ресейлік әріптестеріміз біздің жобаның алғашқы маусымдағы жетістіктерін көргеннен кейін сатып алуға бел байлаған. «Нархоз» қазақстандық продюсерлерге ресейлік нарыққа жол ашып берді, бұл үрдіс жалғасын табады деп ойлаймын.

«Ақпарат нарығының қитұрқылығы көп»

–  «Арнаның бүгінгі жетістігінің кілті сапалы мамандардың талмай еңбектенуі, озық технологияларды пайдалану және халықаралық басқарудың озық үлгілерін меңгеруінде», – дейсіз. Алдыңғы екеуін түсіндік, соңғысына кеңірек тоқталсаңыз. «31 арнаның» менеджменті өзгелерден несімен ерекше?

– Журналистердің көпшілігі «СТС Медианың» сіздерге қандай қатысы бар?», «Арнаның ақпарат тарату саясатына араласа ма?» деген сауалдарды жиі қояды. Мен де жауап беруден шаршамаймын. Біздің арнаның 20 пайызы «СТС Медиа» халықаралық холдингінің үлесінде. Екі тарап акционерлік келісімге қол қойған. Олар біздің ақпарат тарату саясатымызға араласпайды, қандай бағдарлама көрсететінімізді, эфирден қандай жаңалық тарататынымызды өзіміз шешеміз. Бірақ табыс бөліске түсетін болғандықтан олар арнадан берілетін бағдарламалардың сапалы әрі тартымды болуына мүдделі. Сондықтан бізге медиа саласындағы менеджменттің озық үлгілерін ұсынуға тырысады. Құйған капиталдары ақталуы үшін арнаның имиджіне немқұрайлы қарамайды. «СТС Медиа» – халықаралық компания, Ресейде ғана емес, Еуропада, Америкада құрылтайшылары бар. Ауқымы кең болғандықтан мүмкіндігі мен әлеуеті мол. Әлемдік тәжірибенің сынынан сүрінбей өткен әдіс-тәсілдерді бізбен бөлісіп отырады. Біз өз мента­литетімізге, ұстанымдарымыз бен көз­қа­растарымызға сай келетінін қабылдаймыз. Қазақ сіңіре алмайтын дүниені өздеріне қайтарып береміз. Яғни, «31 арна» менеджментінің өзгелерден ерекшелігі – басқарудың отандық және әлемдік технологияларын қатар меңгеруінде.

– Тауарды өндіру бар, оны қаржы көзіне айналдыру бар. Сапалы өнімнің бәрі бірдей мол табыс әкеле бермейтін шығар…

– Дұрыс айтасыз. ХХІ ғасырдағы нарықтың заңдылығын анықтайтын алтын ереже бар:  тауар өндіру өте қиын, ал оны сату одан да қиын. Сол қағиданы телеиндустрия тіліне тәржімалайтын болсақ: телевизиялық хабарларды жасау қиын, көрермен көңілінен шығу одан да қиын. Жасаған өнімің ұнайды, ұнамайды деген екі-ақ критерий бойынша бағаланатын болғандықтан, көп еңбек етуге тура келеді. Көрермен қашықтықтан басқару құралының бір түймесін басса болды, айлап дайындаған жобаң, апталап түсірген репортажың іске алғысыз боп қалуы мүмкін. Жарнама берушінің көңілінен шығу мәселесі тағы бар. Бірақ көрерменге ұнаса, жарнама беруші бас тарта алмайды. Сондықтан аудитория назары үшін күрес ешқашан тоқтамайды. Ол тоқтаған күні арна тоқырайды.

Нарықтың қитұрқылықтары көп. Мәселен, кондитерлік фабрика  кәмпиттің 100 түрін шығарады дейік. Бірақ оның тек бесеуі ғана тұтынушылардың кең сұранысына ие болуы мүмкін. Бірақ фабрика қалған 95 кәмпитті шығаруды тоқтатпайды. Өйткені оларды сатылымға шығармасаң, әлгі бес кәмпитің де өтпей қалады. Тұтынушыларға таңдау жасауға мүмкіндік беру керек. Нарықтың бұл заңдылығы телеиндустрияда да кеңінен қолданылады.  Мысалы, біз «Базарбаевтармен» бірге бірнеше сериал түсіреміз. Бірақ «Базарбаевтардың» рейтингі басқалардан жоғары болатынын біліп тұрамыз. Күштің бәрін соған жұмсап, өзге сериалдарды жүрдім-бардым түсіреміз деген сөз емес. Дегенмен біреуінің бәсі басым түседі және өзге сериалдардың шығыны сәтті жобадан түскен табыстың жанында түкке тұрғысыз болып қалады.

–  Соңғы кезде телеарналар балаларға арналған бағдар­ламаларды сиретті. Оның ішінде «31 арна» да бар. Бала тәрбиесін  «Балапанға» ысырып қойдыңыздар ма? 

– Соңғы кезде еліміз әлемдік медианың заңдылықтарын басшылыққа алып, салалық телеарналар ашу ісін мықтап қолға алды. «24.kz», «Kazsport», «Білім және мәдениет» сынды арналардың ақпарат айдынынан лайықты орын алып, өз көрерменін қалыптастыра білуі – соның айғағы. Әсіресе, балаларға арналған «Балапан» телеарнасы аз уақытта кішкентай көрермендерінің тілін таба білді. Өзгеміз балалар бағдарламасын беруді азайтқанымыз рас, бірақ түбегейлі бас тартқан жоқпыз. Біріншіден, өзгенің нанына ортақтасқымыз келмейді. Екіншіден, коммерциялық арна болғандықтан біз балаларды тұтынушылар қатарына қоспаймыз. Бізді ақша табатын және сол ақшаны жұмсайтын аудитория көбірек қызықтырады.

«Үйренем деген жасқа есігіміз ашық»

– Биыл елімізде мерейтой көп. Қазақ хандығының 550 жылдығы, Жеңістің 70 жылдығы, Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығы мемлекеттік деңгейде тойланбақ. Аталмыш мерейтойларды атап өтуге  телеарна қандай үлес қоспақ?

– Телеарна – мемлекет саясатын ілгерілететін басты насихат құралы. Еліміз үшін айтулы шаралардан ешбір арна тыс қалмайды деп ойлаймын. Біз де шама-шарқымызша бұл мерейтойларды жоғары дәрежеде атап өтуге үлес қоспақшымыз. Бір қиыны, арнамыз ойын-сауықтық бағдарламаларға басымдық беретіндіктен, Жеңістің 70 жылдығына арналған  хабарларды дайындаудың формасын іздеп, біраз бас қатыруға тура келді. Соғыстың зардаптарын, онда қисапсыз қан төгілгенін әзіл-оспақпен жеткізген кімді көрдіңіз? Сондықтан классикалық әдіс-тәсілдерді қолданған дұрыс деп шештік. Соғыс ардагерлерімен сұхбат, майдан туралы репортаждар дайындалады. Ал Қазақ хандығының 550 жылдығы мен Ассамблеяның 20 жылдығына келер болсақ, ұстанған бағытымызды өзгертпей-ақ бұл тақырыптарда талай қызық дүние жасауға болады. Көп ұлтты отбасының немесе бірнеше ұлт өкілдері тұраты көшенің қызықты оқиғаларын көрсететін ситком түсіруді жоспарлап отырмыз. Қазақ хандығының 550 жылдығына дайындайтын тартуымыз құпия болып қалсын. Белгілі режиссер Рүстем Әбдірашевпен бірге Қазақстанда бұрын-соңды болмаған жобаны қолға алдық. Жылдың соңына таман көрермен назарына ұсынатын боламыз.

– Газеттің кіріспесі кеше деп басталса, телеарналар бүгін деп сөйлейді. Ал интернет дәл қазір деп бастайды сөздің әлқиссасын. Баспасөз бен телевидениенің болашағына қатысты болжам­дарыңыз қандай?

– Кезінде кино пайда болғанда дуа­лы ауыздар театр өледі деп даурықты. Газет шыққанда кітап келмеске кетеді деген болжам айтылды. Ал интернет ақпарат нарығын жаулай бастағанда телевизия өледі деп шуласты жұрт. Бәрі де жел сөз екенін уақыт дәлелдеді. Театр өз орнында, кітап та оқырманын жоғалтқан жоқ. Ал телевизия жаңа ғасырдағы жаңа дәуренін бастады. Интернетке келер болсақ, ол тек бос құты тәрізді. Оның ішіндегі контенттің басым бөлігін баспасөз бен телевизиялық өнім толтырып тұрғанын ұмытпауымыз керек.

– Француздың «Шарли Эбдо» журналына қарсы жасалған лаңкестік әрекет дүние жүзінде үлкен резонанс тудырды. Шетелдік әріптестердің қазасынан кейін «Біз қаншалықты қорғалғанбыз?» деген сұрақ мазалайды.

– «Шарли Эбдо» редакциясының істегенін қайталасаңыз, сіздің қауіпсіздігіңізге ешкім кепілдік бермейді. Бірақ француз журналына қарсы  жасалған лаңкестік әрекетті ештеңе ақтай алмайды. Әр нәрсенің өз шегі бар. Дін мен ділдің ерекшелігін де естен шығармау керек. Еуропада қалыпты нәрсе деп қабылданатын құбылысты Азия халықтары қабылдай алмауы мүмкін. Ағылшындар мен немістер ардақ тұтатын дүниенің қазақ үшін бақырлық құны болмауы ықтимал. Өйткені әр халықтың өмірге деген көзқарасы, таным-таразысы әртүрлі. Сондықтан ақпарат айдынында жүрген әрбір журналист өз кәсібіне үлкен жауапкершілікпен қарауы тиіс. Көрерменге, оқырман мен тыңдарманға ұсынған ақпаратың үшін, ең алдымен, өзің жауаптысың. Кейбір әріптестерім қолымен істегенді мойнымен көтеруге келгенде осалдық танытып жатады. «Заңымыз олқы, жан-жағымыздан төнген қауіп көп, қорғанымыз жоқ» деген даурықпаны да қадамын аңдамай басатындар таратады.

Біздің арнаның ұстанымы – ел ішіндегі берекенің шырқын бұзбау және азаматтардың қауіпсіздігіне нұқсан келтірмеу. Шынайы ақпарат берудің жөні осы екен деп, оң-солға қарамай айқайлай беруге болмайды. Редакцияға келіп түскен материалдың бәрі сүзгіден өтеді, күзелетін және түзелетін тұстары болады. Биліктен немесе құрылтайшыдан қорыққандықтан емес, ел тыныштығын ойлаған­дықтан. Халық неғұрлым бейбіт ғұмыр кешсе, соғұрлым байиды. Елдің тұрмысы түзелсе, «31 арнаның» да әлеуеті артады. «31 арнаның» қуаты артса, телеарнадан берілетін хабарлардың саны мен сапасы жақсарады.

– Жуырда «Жас қазақ» газетінің бас редакторы Срайыл Смайыл «Дилетанттың дәурені-2» деген мақала жазып, телеарна эфирін босатпайтын әншілер мен актерлерді сынға алды. Өнер жұлдыздарына телеарна төрін ұсыну – Ресейден енген құбылыс. Терістік көршіміздің бұл үлгісі саланың нағыз мамандарын көк жәшіктен шеттетіп жіберген жоқ па?

– Бұл сұрағыңызға бір ғана мысалмен жауап беруге болады. Осыдан 4-5 жыл бұрын әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті журналистика факультетінің студенттері арасында зерттеу жүргізіп, жастардың бұл мамандықты не үшін таңдағанын анықтамақ болдық. Зерттеу нәтижесіне таңғалмасқа шарамыз қалмады. Студенттердің 99 пайызы тележүргізуші болып, халыққа тез танылу арқылы жоғары лауазымға қол жеткізу үшін журналистика факультетіне түседі екен. Мамандықты мансап үшін таңдайтын болса, мұндай жас­тар журналистиканың көсегесін көгертеді дегенге сенбеймін. Ал эфир тізгінін ұстаған өнер жұлдыздарына келер болсақ, бұл – әлемдік тенденцияға айналған құбылыс. «Нағыз мамандар түн ұйқысын төрт бөліп хабарды дайындайды, ал атақ пен алғыс атаулыға жүргізуші ие болады» деген наразылықты жиі естимін. Кейде рейтинг үшін танымал адамдарды шақыратынымыз рас. Ойын-сауықтық немесе музыкалық бағдарламалар болмаса, ақпараттық-сараптамалық хабарлардың тізгіні журналистердің өз қолында. Атақ пен марапатына да ешкім ортақтасып жүрген жоқ.

– Жұмыс істеуге келген жас кадрлардың біліксіздігі үшін телеарналардың басшылығы әдетте журналистика факультетін кінәлайды.  Сапалы білім теория мен тәжірибенің ұштастығынан тумай ма? Мәселен, көп телеарналар тәжірибеден өтуге келген жастарға оң шырай таныта бермейді. «31 арна» ше? 

– Журналистика факультеттері мен «Информбюро» редакция­сының арасындағы жол қауын­шының жолындай. Үйренем деген жасқа есігіміз ашық. Біздің арнадан тәжірибеден өтіп, арнаға сіңісіп кеткендер, кейін жұмысқа қабылданғандар өте көп. Жастарды саланың қыр-сырына баулуға біз де мүдделіміз. Өйткені сапалы кадрлар үнемі резервте тұруы керек. Журналистер бір орында отырмайды. Бірінің қызметі ауысады, бірінің шені өседі. Кейде редакциялар арасында да ауыс-түйіс болып тұрады. Сондай кезде журналистерді өзіміз даярлаған мамандар алмастырады. Телевизияда өндірістік процесс бір сәт те толас­тамайды, сондықтан жұмыс өзінің қалыпты ырғағынан жаңылмас үшін кез келген нәрсенің, тіпті, кадрдың да баламасы болуы керек.

– 2011 жылы «Болашақтың іргесін бірге қалайық» атты Жолдауында Елбасымыз: «2017 жылы қазақстандықтардың 80 пайызы, ал 2020 жылы 95 пайызы қазақ тілінде сөйлейді» деген болатын. 2020 жылға дейін 5-ақ жыл қалды. Көрсетілген межені бағындыра аламыз ба?

– Бүгінгі күнге дейін Елбасымыздың бір де бір болжамы ақиқаттан алшақ кеткен жоқ, бағдарларының бәрі орындалуда. Сондықтан Нұрсұлтан Назарбаев белгілеп берген бұл межеге де өз уақытында қол жеткіземіз деп ойлаймын. Соңғы рет журналистермен кездесуінде Елбасымыз айфон, айпадтармен кітап оқитындарды болашақта қағаз кітап оқығандар басқаратынын айтты. Бұл сөзі де негізсіз емес.

Мемлекет жүргізіп отырған саясатты қолдау мақсатында «31 арна» өзінің қазақтілді көрермендерін тек Қазақстан территориясынан ғана емес, өзге мемлекеттерден де іздей бастады. 2016 жылдан бас­тап Ресейдің шекараға жақын төрт облысына біздің арнаны көрсету мәселелерін шешіп жатырмыз. Неге десеңіз, ол жерде 2 миллионнан астам қандастарымыз тұрады. Қытайдың Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданында 1,5 миллион қазақ бар екен. Оған 10 миллион түркітілдес халықты қосыңыз. Олардың көпшілігі қазақ тілін жетік меңгерген. Қандастарымыздың арасында интернет арқылы «Информбюроны» жібермей көретіндер бар. Ал ғаламдық желіге қосылуға мүмкіндігі жоқтар біздің бағдарламаның бірнеше санын дискіге жазып алып көреді екен. Қытайда сөз бостандығына шектеу қойылғандықтан оларды журналистердің билік өкілдерін ашықтан-ашық сынға алуы қатты қызықтыратын көрінеді. Сондықтан «31 арнаның» шекарасын Қытайға дейін ұлғайту мәселесін де күн тәртібіне қойдық. Өзбекстан мен Қырғызстанды да қамтығымыз келеді. Біріншіден, қазақ тілінің көкжиегін кеңейту мақсатын көздесек, екіншіден, коммерциялық мақсаттан туған ұмтылыс. Қазіргі таңда Қазақстанда телевизиялық жарнамадан түсетін табыстың жиынтық көлемі небәрі 110-120 миллион долларды құрайды. Осы шектен аса алмай тұрмыз. Кірісті арттырудың ең оңтайлы жолы – арналардың хабар тарату шекарасын ұлғайту. Қазақтілді БАҚ-тың керегесі кеңейсе, қазақ тілінің де тынысы ашылады деп ойлаймын.

– Әңгімеңізге рахмет!

 Сұхбаттасқан Анар ЛЕПЕСОВА

Редакция таңдауы

Қазақстанда 1 наурыздан бастап пойыз билеттері қымбаттайды

2021 жылы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңына қатынайтын барлық әлеуметтік маңызы бар бағыттарға теміржол билетінің құны 7% қымбаттайды, деп хабарлайды ҚазАқпарат. «Жолаушылар тасымалы»...

ІІМ көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы хабарлады

ҚР ІІМ Көші-қон қызметі комитеті төрағасының орынбасары Сабыржан Сейітжанов ІІМ-де өткен апталық брифинг барысында ҚР көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы айтып берді, – деп...

Ғабит Мүсіреп «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды

Белгілі публицист, қаламгер Ғабит Мүсіреп қазақ баспасөзінің қарашаңырағы, еліміздің бас басылымы – «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Ғабит Іскендерұлы Мүсіреп – Қа­рақалпақстанның Тақтакөпір...

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...
kazakhstan map low polygonal glowing silhouette outline 67515 300

Шетелдегі қандастар ассимиляцияға ұшырамауы үшін ана тілі оқытылуы қажет

Бізде бір үстірттеу түсінік бар. Бұл – шетелдегі ағайын ана тілін жақсы...
9xzuvgoldg73phpbp35rc7ph9bo1ei

Жүлгелі тарих – жатқа сес

Алаш арысы Міржақып Дулатов: «бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің...
huawei beijing

Дастан ЖӘНІБЕК: Huawei-де жұмыс істеп, ауылдағы бауырларыма көмектесіп отырмын

2020 жылдың екінші жартыжыл­ды­ғында Huawei компаниясы өз тари­хында тұңғыш рет Samsung және...

Жаңалықтар

Қазақстанда 1 наурыздан бастап пойыз билеттері қымбаттайды

2021 жылы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңына қатынайтын барлық әлеуметтік маңызы бар бағыттарға теміржол билетінің құны 7% қымбаттайды, деп хабарлайды ҚазАқпарат. «Жолаушылар тасымалы»...

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрамында ротация жасалды

Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі құрамында ротация жасалды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. «Ұлттық кеңестің жұмысына жұртшылықтың жаңа өкілдері – «ҚазАқпарат» Халықаралық ақпарат агенттігі» АҚ Басқарма...

ІІМ көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы хабарлады

ҚР ІІМ Көші-қон қызметі комитеті төрағасының орынбасары Сабыржан Сейітжанов ІІМ-де өткен апталық брифинг барысында ҚР көші-қон заңнамасына енгізілген өзгерістер туралы айтып берді, – деп...

Samsung басшысы пара бергені үшін 2,5 жылға сотталды

Сеул соты Samsung Group басшысы Чжэ Ён Лидің ісін қайта қарап, оны екі жарым жылға түрмеге қамау туралы шешім шығарды, деп хабарлады Bloomberg. Чжэ Ён...

Мұхтар Тілеуберді жаңа қызметке кірісті

Осы уақытқа дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарып келген Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді бұдан былай сыртқы ведомство басшысы және ҚР Премьер-Министрінің орынбасары қызметін қоса атқарады. Мұхтар...

Ұлттық экономика министрі тағайындалды

ҚР Президентінің Жарлығымен Әсет Ерғалиев Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі болып тағайындалды. Әсет Арманұлы1987 жылы 18 маусымда дүниеге келді. Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институтын...

Серік Шапкенов Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметіне тағайындалды

Президент жарлығымен Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі қызметіне Серік Жамбылұлы Шапкенов тағайындалды. Серік Жамбылұлы 1979 жылы 29 шілдеде Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Қаратөбе...

Үкіметтің жаңа құрамы жасақталды

Қазақстан Үкіметінің жаңа құрамы жасақталды. Бұл туралы Ақорда хабарлады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 44-бабының 3) тармақшасына сәйкес ҚАУЛЫ ЕТЕМІН: Тағайындалсын: Әлихан Асханұлы Смайылов – Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары; Роман...

Ауғанстан азаматы Қазақстанда 11 жыл бойы заңсыз жүрген

"Келімсек" іс-шарасы барысында Алматыда 11 жыл бойы заңсыз тұрған Ауғанстан азаматы анықталды деп хабарлайды Polisia.kz. Белгілі болғандай, 30 жастағы шетелдік осы уақытқа дейін мұқият...

30 градус аяз: Синоптиктер алдағы үш күннің ауа райын болжады

Еліміздің синоптиктері алдағы үш күн, 19-21 қаңтарға арналған ауа райы болжамын ұсынды. "Қазгидромет" мамандардың айтуынша, дәл қазір оңтүстік циклон солтүстік-шығысқа ауысады, оның орталығы Каспий теңізінің...

Мейрамбек Бесбаевтың денсаулығы жайлы дәрігерлер не дейді?

Алматыдағы №7 қалалық клиникалық ауруханасының баспасөз қызметі хабарлағандай, әнші Мейрамбек Бесбаевтың денсаулығы жақсарып келеді. «Ол 16 қаңтар күні №7 қалалық ауруханаға жедел жәрдеммен ауыр халде...

Cтуденттер пандемияға байланысты оқу ақысын төмендетуді талап етті

Қырғызстанда жиырмаға жуық жоғары оқу орнының студенттері коронавирус пандемиясына байланысты оқу ақысын төмендетуді сұрайды. Індет таралғалы студенттердің көбі қосымша жұмыстан айырылған, енді бірінің ата-анасы...

“Сұңқар” радиостудиясы өз жұмысын бастады

“Қазақ радиолары” ЖШС және Еуразия ұлттық университетінің өзара ынтымақтастық меморандумы негізінде “Сұңқар” радиостудиясы эфирге жол тартты.  “Біз болашақ арманның асқарымыз Біз елімнің мөп-мөлдір аспанымыз Еркін ойлы,...

Экс-депутат бас редактордың орынбасары қызметіне тағайындалды

Бұған дейін ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты болған Кәрібай Мұсырман «Egemen Qazaqstan» газетінің Бас редакторының орынбасары қызметіне тағайындалды. Бұл туралы Egemen.kz сайты хабарлады. 1957 жылы бұрынғы...

Елімізде теміржол билеттері қымбаттайды

Елімізде темір жол билеттерінің бағасы көтеріледі, деп хабарлайды zakon.kz. 2021 жылғы 1 наурыздан бастап облысаралық және қала маңы қатынастарындағы барлық әлеуметтік маңызы бар маршруттарға теміржол көлігімен...

UFC ардагері коронавирустан қайтыс болды

Америкалық аралас жекпе-жек шебері (MMA) Пол Вареланс коронавирустың асқынуынан қайтыс болды. Бұл туралы MMA Junkie хабарлады. Абсолютті күрес чемпионатының (UFC) ізашарларының бірі 51 жасында бақилық...

Алматыдағы модульді госпиталь құрылысына бөлінген 5,5 млрд теңгенің 4 млрд теңгесі ұрланған

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет Алматыдағы модульді жұқпалы аурулар ауруханасы құрылысы кезінде бюджет қаражатын жымқыру туралы қылмыстық іс тергеліп жатқанын растады, деп хабарлайды Informburo.kz.  "16 қаңтарда...

Қазақстандықтарға доллар бағамы күрт өзгеретіні ескертілді

Қазақстандықтар бір-біріне 27 қаңтарда доллар бағамы күрт өзгеретінін ескертуде, деп хабарлайды zakon.kz. Таратылған хабарламаларда валюта алдағы уақытта алтын стандартына байлаулы болатыны айтылған. Алайда stopfake.kz бұл мәлімдеме...

Ғабит Мүсіреп «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды

Белгілі публицист, қаламгер Ғабит Мүсіреп қазақ баспасөзінің қарашаңырағы, еліміздің бас басылымы – «Egemen Qazaqstan» газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Ғабит Іскендерұлы Мүсіреп – Қа­рақалпақстанның Тақтакөпір...

ДДСҰ өкілі коронавирус қашан басылатынын айтты

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының өкілі Мелита Вуйнович "Российская газетаға" берген сұхбатында коронавирустық пандемия қашан аяқталуы мүмкін екенін айтты.  Оның айтуынша, биылғы жылы COVID-19 ауруының жағдайы...

Интернеттегі алаяқттардың арбауына түспеудің 5 сақтық қағидасы

Полицейлердің айтуынша, бұл қылмыстың ең көп таралған түрі – онлайн несие алу. Бұл жағдайда алаяқтар азаматтардың жеке деректеріне алаяқтық жолмен қол жеткізеді немесе онлайн-қарыздарды...

Жаңа қаулы: Павлодар облысында бірқатар мекемелердің қызметі тоқтатылады

Павлодар облысының бас мемлекеттік санитар дәрігері Батырбек Әлиевтің өңірдегі карантиндік шектеу шараларын күшейту жөнінде жаңа қаулысы жарияланды. Жаңа қаулы ережелеріне сәйкес, әкімдерге бірқатар міндет жүктеліп...

Мақтаарал ауданында карантин шаралары енгізілді

Соңғы бірнеше тәулік ішінде Мақтаарал ауданы аумағында пневмонияның вирусты түрі мен COVID-19 белгілері бар азаматтардың саны артқан. Осыған байланысты аудан әкімі Б.Асановтың тапсырмасына сәйкес...

Димаш АҚШ президентін ұлықтау апталығының ашылу салтанатында ән шырқады

АҚШ президенті Джо Байденнің инагурациялау апталығының ашылуына арналған салтанатты іс-шара өтті. Онда Димаш Құдайберген қазақтың «Самалтау» халық әнін орындады, – деп жазды dimashnews.com. Дәстүр...

Шыңғыс хан жайлы шындық

Белгілі бауыржантанушы, филология ғылымының кандидаты Мамытбек Қалдыбай Ержан Исақұлов пен Зәріпбай Оразбайдың «Шыңғыз хан» кітабы туралы пікір білдірді. Әр елдің терең тамыры мен бай тарихы...

Анкарада Абай альбомының тұсаукесері өтті

Халықаралық ТҮРІКСОЙ ұйымы мен Қазақстанның Түркиядағы елшілігінің ұйымдастыруымен Анкарада «Абайды түсіну» альбомының тұсаукесері өтті. Бұл туралы Түркия Радио Телевизия порталы хабарлады. ТҮРІКСОЙ ұйымының Бас хатшысы...

Сот үкімі: «Серік-голова» 19 жылға сотталды

Қылмыс әлемінде «Серік-голова» лақап атымен танымал Серік Жаманаев 19 жылға сотталды. Сот үкіміне сәйкес, Серік Жаманаев кінәлі деп танылып, 1,75 миллион теңгесі, 6 мың доллары...

Қазақстан аумағының ғарыштан түсірілген суреті жарияланды

Халықаралық ғарыш станциясы Қазақстан аумағының ғарыштан түсірілген суреттерін жариялады. «Қазақстанның үстінен 264 миль қашықтықтан астам биіктікте Халықаралық ғарыш станциясынан түсірілген көрініс», – делінген суреттің сипаттамасында. Айта...

COVID-19: еліміздің 4 облысы «қызыл» аймаққа енді

ҚР Денсаулық сақтау министрлігі 18 қаңтардағы ел өңірлеріндегі эпидемиологиялық ахуалды бағалау матрицасын жариялады. Министрліктің мәліметіне сәйкес, Қазақстанның 4 облысы мен 1 қаласы, атап айтқанда, Ақмола,...

Атырауда түрмеге телефон лақтырған 2 азамат қамауға алынды

Атырау облысы бойынша Қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің мәліметінше, УГ-157/9 (ерлер түзеу колониясы) мекемесінің қоршауынан тыйым салынған заттарды лақтырған екі ер адам ұсталған. «Олар Атырауға Маңғыстау...

Коронавирус пневмониясынан 2 адам қайтыс болды

Сoronavirus2020.kz сайты 18 қаңтардағы жағдай бойынша коронавирустық инфекция белгілері бар пневмония туралы ақпаратты жариялады. «16.01.2021ж. коронавирустық инфекция белгілері бар пневмонияның 17 жағдайы және 2 өлім...

Өткен тәулікте 1003 адамнан коронавирус анықталды

Қазақстанда өткен тәулікте 1003 адамнан коронавирус инфекциясы анықталды, – деп хабарлайды coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 125 Алматы қаласы - 97 Шымкент қаласы...

Қызылқайнар ауылына 70 жылдан кейін ауыз су тартылды

Жамбыл облысындағы Қызылқайнар ауылына 70 жылдан кейін жаңа құбыр тартылып, орталықтандырылған ауыз су жүйесіне қосылды. Осы уақыт аралығында елдімекен тұрғындары тау бөктерінен ағатын бұлақ...

Бүгін ауа райы қандай болады – Қазгидромет

Қазгидромет 18 қаңтарға арналған ауа райы болжамын жариялады. Фронталдық бөліктердің ықпалымен елдің солтүстік-батысында, солтүстігінде және орталығында аздаған қар, батысында жауын-шашын (жаңбыр, қар) күтіледі. Қазақстан аумағының қалған...

Қазақстанда апта ішінде болған кадрлық тағайындаулар

Өтіп бара жатқан апта ішінде ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың ұсынысымен және Мәжіліс депутаттарының қолдауымен еліміздің Премьер-Министрі қызметіне Асқар Мамин қайта тағайындалды. Сонымен қатар 7-ші шақырылымдағы...

Навальныйды әуежайда 100 полицей қарсы алады

Алексей Навальный Мәскеуге ұшып келеді. Оның Ресейге оралуына жақтастары ғана емес, қарсыластары да дайындалып жатыр, мысалы, полиция, - деп хабарлайды "База" Telegram-каналы.  Алексей Навальный түстен кейін...

Шетелдегі қандастар ассимиляцияға ұшырамауы үшін ана тілі оқытылуы қажет

Бізде бір үстірттеу түсінік бар. Бұл – шетелдегі ағайын ана тілін жақсы сақтаған деген. Бұрын олай болған шығар, бірақ қазір жағдай одан біршама төмен...

Шетел сарапшысы: Жәнібекті Геннадий секілді дарынды деп айта алмаймын

Кәсіби бокс промоутерлері мен сарапшылардың пікірінше, қазақстандық былғары қолғап шеберлері Садриддин Ахмедов пен Жәнібек Әлімханұлы әлем бойынша болашағынан үміт күттіретін үздік ондыққа кіреді. Алайда көпшілігі бұл...

Мейрамбек Беспаев коронавирус жұқтырып, ауруханаға түсті

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Дарын» мемлекеттік жастар сыйлығының иегері, әнші Мейрамбек Беспаев коронавирус жұқтырды, деп хабарлайды Nege.kz сайты. Белгілі болғандай, әнші Алматыдағы ауруханалардың бірінің жансақтау...

Кореялық бойжеткен қазақ-корей сөздігін құрастыруға көмектесетін адамдар іздеп жатыр (видео)

Оңтүстік Корея елінің тумасы Чой Ён Сон Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университетінің студенттерімен онлайн режимде өткен кездесуде қазақ-корей сөздігін шығаруға қол ұшын...

Қытайда балмұздақтан коронавирус анықталды

Қытайдың Тяньцзинь қаласында Tianjin Daqiaodao Food компаниясы өндіретін балмұздақтан коронавирус табылды, деп хабарлайды Sky News. Агенттіктің хабарлауынша, балмұздақты әзірлеу барысында Жаңа Зеландиядан жеткізілген құрғақ сүт...

«Жұдырықтасамын». Хабиб Нұрмагомедов октагонға оралуы мүмкін

Жуырда Хабиб Нұрмагомедовпен келіссөз жүргізген UFC президенті Дэйн Уайт UFC ТВ-дің эфирінде оның алдағы уақытта октагонға оралуы мүмкін екенін айтты. Кездесу барысында Нұрмагомедов ММА әлеміне...

Қазақ қыздары Сербияда өтіп жатқан жарыста бірінен соң бірі чемпион болды

Әйелдер арасындағы бокстан Сербияда өтіп жатқан халықаралық турнир аяқталуды. «Ұлт кубогы» атты бұл турнирде Қазақстан командасы бірнеше алтын медалға қол жеткізді дейді Olympic.kz сайты....

Мини-футбол: «Ақтөбенің» сенсациялық жеңісі таң қалдыруда

Қазақстандық клуб Чемпиондар лигасында сенсация жасады деп жазады sports.kz порталы. Афиныда «Ақтөбе» Чемпиондар лигасының 1/16  матчында Грекияның АЭК командасымен ойнап, 5:2 есебімен жеңіске жеткен. «Ақтөбе»...

Мен сендердің жалғыз тал бүршігіңмін

Тірісінде кітабын шығара алмай кеткен ұстаз-ақынның арманын жерлестері орындады Ауылда жүріп-ақ айлы түнмен сырласып, жарық күнге жыр арнап өткен талай ақынның әдеби ортаға жете алмай,...

97 алаяқ қылмыстық жауапкершілікке тартылды

«Боранды күні қасқыр құтырады» демекші, пандемия кезінде интернет арқылы алаяқтық жасап, жұртты виртуальды түрде тонағандар көбейіп кеткен. Алаяқтықтың көбі онлайн-сауда жасағандарды қақпанға түсірген. Пандемия кезінде...

COVID-19: 2 миллион адам қайтыс болды (видео)

БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш әлемде екі миллионнан аса адам коронавирустан қайтыс болғанын мәлімдеді деп хабарлайды Tengrinews.kz. Бас хатшы өз мәлімдемесінде вируспен күресуге шақырып, вакцина...

«Баннердегі қыз» миллион теңге қаламақы сұрап отыр

Алматы облысының тұрғыны Самал Омарова Алматы әкімдігінен коронавирусқа қарсы насихат ретінде өзінің суретін қолданғаны үшін қаламақы төлеуді сұрайды деп хабарлайды «31 арна». Қыздың суреті COVID-19...

UFC спортшыларға марихуана қолдануға рұқсат берді

Ендігі жерде қан құрамынан марихуана белгілері анықталса, бұл ұйымның ережесін бұзу деп саналмайды. UFC ұйымдастырушылары жарыс кезіндегі допинг-бақылау ережесіне түзету енгізіп, шеберлеріне ішінара марихуана қолдануға...

Германияда өткен тәулікте 18 мыңнан астам адам коронавирус жұқтырды

Германияда коронавирустың жаңа түрін жұқтырғандар саны өткен тәулікте 18 мыңнан асты. Бұл туралы ГФР Денсаулық сақтау министрлігі құрамына енетін және елдегі COVID-19 статистикасын жүргізетін...

Өскеменде 9 жасар бала смартфон үшін үйінен кетіп қалған

Қылмыстық полиция қызметкерлері баланы бір сағаттың ішінде үйге жақын жердегі супермаркеттен тапты. Баланың анасы ұлын өзі іздеп таппақ болған, алайда іздеу нәтижесіз аяқталады. Амалы...

Нұр-Сұлтан қаласы «қызыл» аймаққа енді

Қазақстанның үш өңірі коронавирустың таралу қаупі бойынша «қызыл» аймаққа енді. «Қызыл» аймаққа Нұр-Сұлтан қаласы, Ақмола және Қостанай облыстары енгізілді. «Сары» аймақта Алматы қаласы, Атырау, Батыс Қазақстан,...

Үзіліссіз 10 сағат тікелей эфир өткізді

2021 жылдың 15 қаңтарында Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті әлеуметтік желі арқылы, үзіліссіз он сағат тікелей эфир өткізді. Негізгі мақсат – студенттерге қазіргі оқу...

Еліміздің бірнеше облысында ауа райы бұзылады

Қазақстанның бірнеше өңірінде ауа райының бұзылатындығы жөнінде Қазгидромет хабарлады. 16 қаңтарда Ақмола облысының кей жерінде бұрқасын болжанады. Оңтүстік-шығыстан, оңтүстіктен секундына 15-20 метр жел соғады. Көкшетауда оңтүстіктен...

Ағаштың заңсыз оталуына наразы топ жолды кесілген ағаштармен жауып тастады

Өзбекстанның Қашқадария облысы Карши қаласындағы "Буюк Турон" махалласының шамамен 200 тұрғыны 13 қаңтарда таңертең әуежайға апаратын жолды кесілген ағаштармен жауып тастады, деп хабарлайды Орталық...

Жаңа қаулы: Елордада демалыс күндері ойын-сауық орталықтары істемейді

Нұр-Сұлтан қаласындағы шектеу және карантиндік шаралары туралы қаулы жаңартылды. Оның ішінде: Ұйымдар, кәсіпорындар қызметкерлерінің кемінде 80%-ын қашықтықтан жұмыс істеу түріне көшіру; Қалалық қоғамдық көліктің жұмысына жұмыс және...

COVID-19: Екі облыста карантин ұзартылды

Түркістан облысында және Шығыс Қазақстан облысында коронавирусқа байланысты карантин ұзартылды. Бұл туралы екі өңірдің бас санитарлық дәрігерлері шығарған жаңа қаулыда айтылған.  Түркістан облысының бас санитарлық...

Мемлекет басшысы Бақытжан Темірболатты жаңа қызметке тағайындады

Бақытжан Темірболат Тұңғыш президент кітапханасының директоры болып тағайындалды, деп хабарлайды Ақорда сайты. «Мемлекет басшысының өкімімен Бақытжан Берікбайұлы Темірболат «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасының кітапханасы»...

Шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық қолғап қолданылған болып шықты

Мәскеуге шетелден жеткізілген 10 миллионға жуық бір реттік қолғаптар қолданылған болып шықты. Бұл туралы қалалық прокуратураның баспасөз қызметі хабарлады. Ведомство санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді бұзуға әрекет жасау...

Рахым ОШАҚБАЕВ: Саясиландырудың жаңа кезеңі басталмақ

Рахым ОШАҚБАЕВ, «Талап» қолданбалы зерттеулер орталығының директоры: –Президент VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында жаңадан сайланған депутаттарға бірқатар маңызды міндеттерді жүктеді. Мемлекет басшысы аталған міндеттерді...

Президент Премьер-министрді тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды

ҚР Президенті Асқар Маминді Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі қызметіне тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды Ақорданың баспасөз қызметі. Оқырман назарына құжат мәтінін ұсынамыз.  А.Ұ. Маминді...

Алматы қаласы мәслихатының жаңа хатшысы сайланды

Қалалық әкімдікте VIІ сайланған Алматы мәслихатының бірінші сессиясы өтті, оның барысында мәслихат хатшысы болып Станислав Канкуров сайланды. Станислав Владимирович Канкуров бұған дейін Nur Otan партиясы...

Ғалымдар құлақтағы шуыл денсаулықтағы қандай ақаудың белгісі екенін анықтады

Құлақтағы шуыл денсаулықтағы күрделі ақаудың белгісі болуы мүмкін.  Бұл туралы британдық Express басылымы американдық ғалымдардың зерттеуіне сілтеме жасап хабарлады. Құлақтағы шуыл немесе ғылыми тілмен айтқанда...

Иркутск аспанында метеорит өртенді (видео)

15 қаңтарда таңертең Иркутск қаласы маңында жер атмосферасында толығымен өртенген болидтің құлауы байқалды, деп хабарлайды РИА Новости. https://www.youtube.com/watch?v=zG9xH3Bj55M Бұл туралы ИГУ астрономиялық обсерваториясының директоры Сергей Язев...

COVID-19: Елімізде бір компанияның 47 қызметкері коронавирус жұқтырды

Батыс Қазақстан облысында бір компанияның 47 қызметкерінен коронавирус табылды. БҚО санитарлық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары Нұрлыбек Мұстаевтың өңірлік коммуникациялар қызметі алаңында мәлім еткеніндей, Бөрлі ауданында...

Самат НҰРТАЗА, саясаттанушы: Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендету – демократияның жемісі

– Бүгін Президент Қ.Тоқаев Парламент сессиясында сөйлеген сөзінде саяси партиялардың Мәжіліске өту шегін 7-ден 5 пайызға төмендетуіміз керек деді. Менің ойымша, бұл – демократияның...

Дариға Назарбаева Мәжілісте немен айналысатыны белгілі болды

Парламент Мәжілісінің жетінші шақырылымының депутаты Дариға Назарбаева экономикалық реформа және өңірлік даму комитетінің құрамына енді.  Альберт Рау жетекшілік ететін бұл комитет құрамында барлығы 14 депутат...

Адамның симптомсыз коронавирусты өткергенінің басты белгілі аталды

Адамның жиі шаршап, әлсіздікті сезінуі симптомсыз коронавируспен ауырғанын айғақтауы мүмкін. Бұл туралы Push Doctor мекемесінің бас дәрігері Дэн Банстон айтты, деп хабарлайды Express.  Дәрігердің сөзінше,...

Атырау мұнай өңдеу зауыты ALTAY-45 қысқы дизель отынын шығаруды бастады

Атырау мұнай өңдеу зауыты өнім түрлерін кеңейтті. 2021 жылғы қаңтарда зауытта шекті қату температурасы минус 45˚С болатын Altay - 45 қысқы дизель отынының бірінші...

Локдаунның орнына коменданттық сағат: Шектеу шаралары қатаңдатылады

Оңтүстік Африка Республикасында шыққан коронавирустың жаңа штамының таралуына байланысты Францияға кіру тәртібі қатаңдатылмақ. Енді Еуроодақтан елдерінен басқа мемлекеттерден келген азаматтардың барлығы  бір апта карантинге...

Сауд Арабиясында жаңа қала салынады

Сауд Арабиясының билігі жасанды интеллект көмегімен көліксіз және көшесіз қала салуды жоспарлап отыр. Елдің футуристік іскерлік орталығында The Line қаласы пайда болады. Жоба құрылысының басталғаны...

Мәжіліс төрағасының орынбасарлары сайланды

ҚР Парламенті Мәжілісі төрағасының орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым Кесебаева сайланды. Мәжілістің жалпы отырысы барысында Нұрлан Нығматулин өзінің орынбасарлары лауазымына Павел Казанцев пен Балайым...

Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы болып сайланды

Бүгін Парламент Мәжілісінің жалпы отырысында Нұрлан Нығматулин Мәжіліс Төрағасы лауазымына сайланды. «Нұрлан Нығматулин қалада да, министрлікте де, облыста да, партияда да, әкімшілікте де басшы қызметтерде...

Қазақстанда Салық кодексіне ревизия жасалады

VII шақырылымдағы ҚР Парламентінің бірінші сессиясында Мемлекет басшысы Үкімет экономикалық белсенділікті қолдауға бағытталған контрциклдық макроэкономикалық саясатты жалғастыруы тиіс екенін айтты.  «Фискалдық саясатты жетілдіру аясында Салық...

Ердоған тікелей эфирде коронавирусқа қарсы қытай вакцинасын алды

14 қаңтарда Түркия президенті Режеп Тайып Ердоған БАҚ-тың қатысуымен коронавирус вакцинасының алғашқы дозхасын алды. Анкара ауруханасындағы  процедура тікелей эфирде көрсетілді, деп хабарлайды aa.com. https://www.youtube.com/watch?v=FAG-fnm4gpk Ердоған қытай...

Мемлекет басшысының VII шақырылымдағы Парламент сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың VII шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясында сөйлеген сөзінің толық мәтіні жарияланды. Құрметті отырысқа қатысушылар! Қазақстан Конституциясының 59-бабына сәйкес жетінші шақырылымдағы Парламенттің бірінші сессиясын...

Онлайн петиция институтын заң жүзінде рәсімдеуіміз керек – Президент

VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясында ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев осылай деді.  «Өздеріңіз білесіздер, жыл басында кейбір заңнамалық актілерге қоғамдық кеңестер қызметі мәселелері бойынша өзгерістер мен...

KASE: Доллар тағы арзандады

Қазақстан қор биржасындағы (KASE) сауда-саттық қорытындысы бойынша, теңгенің 1 долларға қатысты бағамы арзандады. Доллар бағамы 14 қаңтар кешімен салыстырғанда 0,37 теңгеге құлдырады, 1 доллар –419,55...

Қ.Тоқаев: Парламенттің алдында екі маңызды міндет тұр

«2025 жылға қарай әрбір азамат үшін тиімді институтционалдық және инфрақұрылымдық орта қалыптастырамыз», – деді Президент VII шақырылған Парламенттің бірінші сессиясында. Мемлекет басшысы еліміздің стратегиялық бағдары...

Сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керек – Президент

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясының ашылуында барлық деңгейдегі сайлау бюллетендеріне «бәріне қарсымын» деген жазу енгізу керегін айтты. «Шын мәнінде, баламалы пікір және бәріне қарсы...

15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсіп, сотталған бозбала қамаудан босатылды (видео)

Ақтөбеде 15 жастағы қызбен жыныстық қатынасқа түсті деген айып тағылған 17 жастағы бозбала қамаудан босатылды. Ақтөбе облыстық соты мәліметінше, былтыр шілде айында кәмелетке толмаған жасөспірімдер...

Мемлекет басшысы VII шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты

ҚР Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 7-ші шақырылған Парламенттің 1-ші сессиясын ашты. «ҚР Конституциясының 59-бабына сәйкес, 7-шы шақырылымдағы Парламенттің 1-ші сессиясын ашық деп жариялаймын», – деді ҚР...

Алматыда үшінші теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр

Мегаполисте Алматы-3 теміржол вокзалын салу жоспарланып отыр. Бұл туралы Алматы қаласының Бас жоспарын түзетуді талқылау барысында «Алматыгипрогор-1» компаниясы бас директорының орынбасары Алтай Сатыбалдиев мәлімдеді. Бас...

Шоқыну мерекесінде жаппай шомылуға тыйым салынды – Қарағанды облысы

Қарағанды шіркеу округінің өкілі Александр Угольков пандемия жағдайында Шоқыну мерекесін өткізу тәртібін түсіндірді, – деп хабарлады saryarqa.kz. Облыс әкімдігінің мәліметінше, қазіргі эпидемиологиялық жағдайға байланысты биыл...

Елордада осы жексенбіде қоғамдық көліктер жүрмейді

17 қаңтар, жексенбі күні елордада қоғамдық көлік қатынамайды. City Transportation Systems көлік компаниясының мәліметінше, 17 қаңтарда Нұр-Сұлтан қаласында және қала маңына қатынайтын бағдарлардың қозғалысы бір...

Шетелдіктер 5 маусымға дейін ҚР аумағынан шығып кетуі тиіс – СҚО

Солтүстік Қазақстан облыстық полиция департаменті шетелдік азаматтардың елімізде жүріп-тұру қағидаларына өзгеріс енгізілгенін хабарлайды. Жол жүру құжаты, тұрақты тұруға ықтияр хаты, ҚР визасы, ҚР уақытша...

Өткен тәулікте 835 адам коронавирус жұқтырды

Қазақстанда өткен тәулікте 835 адамда коронавирус анықталды, – деп хабарлады coronavirus2020.kz. Аймақтар бойынша: Нұр-Сұлтан қаласы - 74, Алматы қаласы - 131, Шымкент қаласы - 25, ...

Талдықорғандық өрт сөндірушілер 4 адамды құтқарып қалды (видео)

Талдықорғанда «Мүшелтой» шағын ауданындағы көпқабатты тұрғын үйдің төртінші қабатында орналасқан пәтерде өрт тұтанған. Алматы облысының Төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері өртке оранған пәтерден екі ересек адам...

Ермұхамет Ертісбаев: Дәл қазір Премьер-министрді ауыстыру қателік болар еді

Ертең, 15 қаңтарда Үкіметтің жаңа құрамы белгілі болады. Ескі Үкімет жаңа сайланған Мәжіліс депутаттары алдында өкілеттігін доғарып, отсавкаға кетті. Осыған орай сарапшылар жаңа Министрлер...

Шетел сарапшылары: Головкин «Канелодан» нокаутпен жеңіліп, карьерасын аяқтайды

Спорт әлеміндегі түрлі мәселелерге талдау жүргізетін ESPN телеарнасының сарапшылары 2021 жылы кәсіби боксшылар арасында өтетін кездесулерге болжам жасап, соның ішінде көпшілік асыға күтіп жүрген қазақстандық...

Қарабақ – Әзербайжанның жауһары

Бүгін Халықаралық Түркі академиясының ұйымдастыруымен Нұр-Сұлтан қаласындағы Бейбітшілік және келісім сарайында Түркі мемлекеттері Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында Әзербайжан мемлекеті туралы бірнеше кітаптың тұсаукесері болып...

Шын зиялы кім немесе Ясауи ілімі хақында

Зиялы, зиялылықтың феномен ретінде қоғамда алатын орны мәселесі адамзаттың әртүрлі даму сатысында, әр қоғамда пікірталас көзі болып келді. Бұл мәселенің қазіргі Қазақстан қоғамы үшін...

Тәуелсіздік ұрпақтары ой толғайды

Биыл сан ғасыр бойы арман­дап жет­кен Тәуел­сіздігімізге – 30 жыл. Пре­зидент Қ.Тоқаев «Тәуелсіздік бәрі­нен қым­бат» атты мақаласында еге­мендігіміз бен елдігіміздің тірегі болатын басты бағыттарға...

«Отбасылық мәселеден шаршадым»: Көкшетауда жоғалып кеткен көпбалалы әйел табылды

Көкшетауда үйінен кетіп қалған көпбалалы әйел табылды, – деп хабарлады облыстық Полиция департаменті. Ведомствоның мәліметінше, биыл 13 қаңтар күні Көкшетау қалалық ПБ кезекші бөліміне...

Сұрамсақтық неге белең алды?

Қазіргі кезде ақша сұрап, тіленшілік қылған адамдарды көшелерден, жерасты өткелдерінен ғана емес, ғаламтордан, әлеуметтік желілерден де кездестіретін болдық. Үлкен аудиториясы бар өнер жұлдыздары, блогерлердің...

Жүлгелі тарих – жатқа сес

Алаш арысы Міржақып Дулатов: «бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады» десе, ақын...

Қазақстан жеріне 100 миллион қазақ сиятын әлеуеті бар

Биыл ел Тәуелсіздігінің 30 жылдығымен қатар қандастардың атажұртқа көшіп келе бастағанына да 30 жыл толды. Қазақ көшін жүйелі жүргізуге бірқатар тарихи құжаттар мен оң...

Қырғыздар Ата Заңына Құрылтай институтын енгізбек

«Адасқанның алды – жөн, арты – соқпақ». Әлбетте, бұл ұлы ойшыл ақын, ағартушы Абайдың сөзі. Қырғыз елінің соңғы отыз жылда өткен жолына қырғыздың өз ...

Еліміздің 7 облысында ескерту жарияланды – Қазгидромет

«Қазгидромет» РМК еліміздің 7 облысында ескерту жариялады. 15 қаңтарда Солтүстік Қазақстан облысының кей жерінде тұман күтіледі. Оңтүстік-шығыстан жел соғады, кей жерде күші 15-20 м/с күтіледі. 15...

Мәжіліс құрамы көп жаңарды

Мәжіліс пен мәслихаттар сайлауында 7 пайыздық межеден астам дауыс жинаған «Nur Otan» партиясы – 5 148 074 (71,09 пайыз), Қазақстанның «Ақ жол» демокра­тиялық партиясы...