Чилиде көпшілік Димашты айрықша қадір тұтады. Мен оларға Димаштың туған елі – Қазақстан туралы да айтып жүремін. Домбыраға сүйіспеншілігім мені тұтас бір елмен жақындастырды. Димаштың шығармашылығымен ғана шектелмей, Қазақстанның тарихын, салт-дәстүрін, мәдениетін зерттей бастадым. Адамдар Қазақстанды тек Димаш арқылы ғана емес, оның табиғатының әсемдігімен, бай мәдени мұрасымен де танып, білсе екен деймін.
– Біз сұхбаттасқан шетелдік жанкүйердің көпшілігі Димаштың қайталанбас дауысы мен әншілік шеберлігіне тәнті. Ал сізді оның әншілігімен қатар, күй тарту өнері де ерекше қызықтырған екен. Домбыра шертуге қызығушылығыңызды Димаштың орындауындағы қай күй арттырды?
– 2023 жылы мұғалім әріптесім маған Димаш туралы айтып берді. Кейін оның әнін тыңдатқан кезде таңданысымды жасыра алмадым. «Мұндай дауыс болуы мүмкін бе?» деп ойладым. Кейін YouTube желісінен оның «Адай» күйін шерткенін көрдім. Сол сәтте екі ішекті ғана аспаптың осындай қуатты үн шығара алатынына қайран қалдым. Домбыраның үні бірде нәзік те әсем естілсе, бірде тұтас оркестрдің үніндей асқақтап кетеді. Сол кезде домбыраға сүйіспеншілігім оянды. Бұл менің өмірімдегі үлкен бетбұрыс болды. Мен мұны үнемі айтып жүремін: Димаш өмірімді жақсы жаққа өзгертті. Бұған дейін де өміріме көңілім толатын. Күнделікті тіршілігім жұмыс істеу, оқушыларыма сабақ беру және анама қамқорлық жасаумен өтетін. Бірақ өнердің мені осындай жаңа әлеммен таныстыратынын ойламаппын. Димаштың қайталанбас дауысы, домбыраның тылсым үні мені бұрын білмеген, бұрын сезінбеген рухани әлемге жетеледі. Ал домбыраның арқасында қазақтың күй өнеріне құрметім мен ықыласым бұрынғыдан да арта түсті.
Чилиде көпшілік Димашты айрықша қадір тұтады. Мен оларға Димаштың туған елі – Қазақстан туралы да айтып жүремін. Домбыраға сүйіспеншілігім мені тұтас бір елмен жақындастырды. Димаштың шығармашылығымен ғана шектелмей, Қазақстанның тарихын, салт-дәстүрін, мәдениетін зерттей бастадым. Адамдар Қазақстанды тек Димаш арқылы ғана емес, оның табиғатының әсемдігімен, бай мәдени мұрасымен де танып, білсе екен деймін.
– Өзіңіз кәсіби музыкантсыз ба, әлде?
– Мен Аргентинада дүниеге келдім. Бірақ отбасым – Чилиден. Әкем жұмыс бабымен Аргентинаға қоныс аударғандықтан, мен сонда тудым. 16 жасқа дейін Аргентинада тұрдым, кейін отбасымызбен Чилиге қайта оралдық.
Қазір мектепте биология пәнінен сабақ беремін. Музыкаға қызығушылығым бала кезімнен басталды десем болады. Тілім шыққаннан бастап музыкаға әуес болдым десем артық айтпаймын. Бәрі ойыншық пианинодан басталды. Содан бері музыка өмірімнің ажырамас бөлігіне айналды. Ұстаздықты да жаным сүйеді. Ал музыкаға ықыласым тіпті бөлек. Музыка – мен үшін жай ғана әуестік емес, өмірімнің маңызды бір бөлігі.
– Екі жыл бойы домбыраны өз бетіңізше үйреніпсіз. Таңғалдырғаны, парақшаңыздан осы аралықта көп композицияны шебер ойнайтыныңызды байқадық. Өзіңіз айтпасаңыз, мұғалімсіз үйренгеніңізге сенбес едім.
– Дәл солай. Екі жыл бұрын YouTube платформасынан домбыра үйренудің жолдарын іздей бастадым. Басында оңай болған жоқ, өйткені кирилл әліпбиін білмейтінмін. Кейін күйші, сазгер Жақсылық Нәдірбековті таптым. Ол кісі домбыра шертуді үйрететін «Домбыра софт» бағдарламасын әзірлепті. Сол бағдарламаны сатып алып, бейнесабақтарды көріп отырып, өз бетімше үйрене бастадым. Сөйтсем, музыканы есту қабілетім жақсы екен. Көргенімді тез меңгеріп аламын. Әнді үш-төрт рет тыңдасам, әуенін оңай жаттап аламын. Бұл қабілетім домбыра үйренгенде де көп көмектесті. Қазір көп күйді орындалуын көрмей-ақ, тек тыңдау арқылы үйрене аламын.
Ал қазір домбырадан арнайы сабақ алып жүрмін. Бақтияр Аманбайдың бейнесабақтарын бір жыл бұрын көрген едім. Ол жуырда онлайн сабақ өткізуді қолға алды. Сондай-ақ менің үшінші домбырамды да Бақтияр шебер жасап берді. Қазір ол аспап Чилиге келе жатыр. Тағатсыздана тосып жүрмін.
– Алғашқы екі домбыраны қайдан, кімнен алдыңыз?
– Алғашқы домбырамды eBay арқылы тапсырыспен алдырттым. Кішкентай аспап екен, ұзындығы небәрі – 44 сантиметр. Кейін оның балаларға арналған домбыра екенін білдім. Оны алғашында аңғармаппын. Соған қарамастан, домбыра тартуды дәл осы аспаппен үйрене бастадым. Өзіме қатты ұнады. Кейін Нұрбек шеберден кәсіби домбыра сатып алдым. Үшінші домбырам айтып өткенімдей, жолда «келе жатыр». Ал төртіншісін тағы да Нұрбек шеберге тапсырыс бердім. Ол тұтас ағаштан ойып жасалған, көне үлгідегі ерекше домбыра болмақ.
– «Балқадиша», «Самал», «Қараторғай» әндерін де орындап жүрсіз. Әндерді үйренбес бұрын сөздерінің мағынасы мен шығу тарихын зерттеп, қазақшадан испан тіліне аударатыныңызға таңбыз.
– Дәл солай. Қазір кирилл әліпбиінің шамамен сексен пайызын меңгердім. Әндерді үйренгенде олардың мәтінін зерттеп, аударып, мағынасын түсінуге тырысамын. Қазақ тілін арнайы үйренуге уақытым үнемі жете бермейді. Дегенмен осындай ізденістердің арқасында көптеген жаңа сөз бен сөз тіркесін меңгеріп жүрмін. Орындайтын әнімнің сөзін түсіну мен үшін өте маңызды. Әнді тек әуеніне салып орындау аздық етеді, оның мазмұнын да жүрегіммен сезінгім келеді.
– «Балқадиша» әнін тыңдаған сайын көзіңізге жас үйірілетінін айтыпсыз. Бұл әннің жаныңызға соншалықты жақын болуының себебі неде?
– Мен сізге өмірімдегі өте сырлы оқиғаны айтып берейін. Өмірімде бірнеше рет жақын адамымнан айырылдым. Тіпті, досымнан да жақын, болашақта өмірлік серігіме айналуы мүмкін деп ойлаған адамым жол апатынан қаза тапты. Бұл мен үшін өте ауыр соққы болды. Балалық шағымда да жүрегіме жара салған сәттер аз болған жоқ. Мысалы, Аргентинадан Чилиге көшуім оңайға соқпады. Мен Чилиді жақсы көремін, бірақ бала кезімде үйреніп қалған ортамды, туған жерімді қиып кету қиын болды. Кейін өз басымнан өткен қайғыны, сезімдерімді қазақ халқымен байланыстыра алатынымды түсіндім. Өйткені қазақ халқының да талай қасіретті бастан өткергенін білемін. Ашаршылық пен қуғын-сүргін тарихын оқыдым. Ал «Балқадиша» әні менің жан дүниемді ерекше толқытады. Тыңдаған сайын өзімнің бастан кешкен ауыр сәттерім көз алдыма келеді. Әсіресе, алты жасымда сүйікті әпкемнің тұрмысқа шыққан кезі есіме түседі. Ол мен үшін екінші анамдай еді. Әпкемнің үйден кеткені бала жүрегіме қатты батты. Сондықтан «Балқадишаны» тыңдағанда сол кездегі сезімдерім қайта оянады.
«Дударай» әні де мені ерекше баурайды. Әннің негізінде жатқан махаббат хикаясы өте әсерлі. Мен ол ән туралы деректерді қызығып оқимын. Тіпті, менде Дудар мен Мариямның суреттері де бар.
– Қай күйді қайта-қайта орындаудан жалықпайсыз?
– Құрманғазының «Кісен ашқан» күйін ерекше жақсы көремін. Бұл күйдің менің жүрегімде орны бөлек. Өз бетімше үйренген алғашқы күйім де – Құрманғазының «Алатауы». Одан кейін «Ата толғауды» үйрендім. Ал «Кісен ашқанның» әсері мен үшін тіпті ерекше. «Әсем қоңыр» күйін орындағанды да жақсы көремін.
– Парақшаңыздан байқап қарасам, қазақ музыканттарымен де, басқа да көп отандасымызбен жақсы араласады екенсіз. Сұрағым келгені, домбыра шертуден бөлек, қазақ достарыңыздан тағы нені үйрендіңіз?
– Қазақ достарымнан үйренгенім көп. Әсіресе, үлкенге құрмет көрсетіп, оларды «аға» деп сыйлап сөйлеу дәстүрі маған ерекше ұнайды. Қазақтың салт-дәстүрі, отбасындағы тәрбие, тарихы, тілі мен музыкасы туралы да көп мәлімет алдым. Ерекше айта кетерлігі, олар үнемі жаңа әндер ұсынып отырады. «Мария, мына әнді тыңдап көрші, сен де орындай аласың» деп, түрлі шығармалармен таныстырады. Олардың арқасында қазақшам жақсарып, сөздік қорым да молайды. Әсіресе, «Айналайын» деген «жылы» сөзді ерекше жақсы көремін. Қазақтардың үлкенді сыйлап, кішіні құрметтеуі, адамдарға ізетпен қарап, жылы сөйлей білуі мені тәнті етеді. Осындай қарым-қатынас мәдениетінен үйренерім көп екені сөзсіз.
– Өзіңіз айтқандай қазақ тілін үйренуге уақыт тапшы болса да, расында тіліңіз жатық екені байқалады. Әсіресе, «Анашым» әнін орындағанда тілімізге тән төл дыбыстарды анық әрі дұрыс айтасыз. Оларды дұрыс айтуға арнайы көңіл бөлесіз бе?
– Қазақ тілін әзірге өз бетімше үйреніп жүрмін. Оқулығым да бар. Бұған дейін онлайн сабақтарға қатысып, төрт сабақ алдым. Бірақ кейін уақытым жетпей қалды. Қазір домбыраға көбірек уақыт бөлгім келеді. Жұмыс, үй шаруасы, бәріне бірдей үлгеру оңай емес. Дегенмен демалыс күндері қазақ тілі сабақтарын қайта жалғастырсам деймін.
Қазақ әндерін үш жылдан бері үзбей тыңдап келемін. Соның арқасында тілге тән дыбыстардың айтылуын жақсы меңгердім. Қазір оларды сенімдірек айта аламын. Күн сайын қазақша ән айтқанда ондағы әр сөзді мүмкіндігінше дұрыс айтуға да мән беремін.
Менің бір үлкен арманым бар. Instagram парақшамды көрген өзге ұлттар, соның ішінде орысша сөйлейтін қазақтар да «Қазақ тілін үйренуге болады екен, Мария сияқты біз де сөйлей аламыз» деп үлгі алса деймін. Парақшама аударма көмегімен болса да, қазақша жазба жариялауға тырысып жүрмін. Алдағы уақытта қазақ тілін жетік меңгеріп, өз ойымды ешкімнің көмегінсіз жеткізгім келеді.
– Қазақстанға әлі табаныңыз тимесе де, must-visit тізіміңіздің басында Қатонқарағай тұр екен. Бұл мекен сізді несімен қызықтырды? Неліктен ең алдымен сол жерге барғыңыз келеді?
– Қазақстанға әлі барған емеспін. Қазір оған мүмкіндік болмай тұр. Мұның бірнеше себебі бар. Ең бастысы – анамның жағдайы. Ол төсек тартып жатыр, менің күтіміме мұқтаж. Сондықтан үйден ұзап шығу, тіпті демалысқа бір жаққа бару да қиын. Анамды менен артық күтетін адам табу оңай емес. Дегенмен бір күні Қазақстанға баратыныма сенемін. Әсіресе, Қатонқарағайды өз көзіммен көрсем деймін. Қазақстандағы бір досым сол өлкенің бейнежазбасын көрсеткен еді. Табиғатына бірден тәнті болдым. Қалың орманы, сан алуан құсы, адам қолы тимеген табиғаты мені ерекше қызықтырды.
Бұдан бөлек, тарихи орындарды аралап, музейлер мен кесенелерді көргім келеді. Қызылордаға да бару ойымда бар. Қазақстанның көрікті жерлерін аралап қана қоймай, тарихы мен мәдениетін тереңірек танып, халқымен жүздесуді армандаймын.
– Сіздің Instagram парақшаңызға көз жүгірткен адам сізді Чилиде емес, Қазақстанда тұрады деп ойлап қалуы мүмкін. Әр видеоңызда арқаңызда Қазақстанның туы ілулі тұрады. Әр видеоңызда шекелік пен білезікті тағып жүретініңізді байқадым. Мұның бәрін Қазақстаннан Чилиге тапсырыспен алдырттыңыз ба?
– Иә, кейбірін арнайы тапсырыспен алдырттым. Қазақстанның туын Чилиден сатып алдым. Ал шекелік пен білезікті eBay арқылы тапсырыс беріп алдым. Қазір тағы бірнеше ұлттық бұйымның келуін күтіп жүрмін.
Алдағы уақытта сіздердің барқыттан тігілген ұлттық киімдеріңізді сатып алғым келеді. Өте әдемі! Қазақтың әшекейлері, ұлттық киімдері, әсіресе қамзолдары маған қатты ұнайды. Осындай бұйымдарды тағып жүру арқылы Қазақстанға деген зор құрметімді білдіргім келеді. Бұл – қазақ халқына және оның мәдениетіне деген ықыласымды көрсетудің бір жолы.
– Алдағы жоспарыңыз қандай?
– Менің ең асыл арманым – Қазақстанға барып, осындағы тамаша адамдармен жүздесіп, көрікті жерлерін өз көзіммен көру. Дегенмен Қазақстанға әлі бармасам да, осындай керемет адамдармен араласып, өнерімді олармен бөлісіп жүргенімнің өзі – арманымның орындалғаны. Олардың менің шығармашылығымды бағалап, қолдау білдіргені, музыка арқылы табысып, қазақ мәдениетіне сүйіспеншілігімді бөлісе алғаным – мен үшін үлкен бақыт. Бұл – қиял емес, шындық. Әрі қандай ғажап шындық десеңізші! Димашты танығанға дейін өмірім бірқалыпты өтетін. Тіпті Instagram парақшасын ашуға да жүрексінетінмін. Ән айтуға да батылым жетпейтін. «Қолымнан келмейді, елдің алдында ұятқа қаламын» деп ойлайтынмын. Ал Димаш пен оның домбыра тартуы мені осы күнге жеткізді. Бүгін сізбен сұхбаттасып отырмын. Бұдан асқан бақыт бола ма?!
Әлия, сізге шын жүрегіммен алғыс айтамын! Қазақстанда менің өнерімді ұнатып, қолдап жүрген адамдар бар екенін білетінмін. Бірақ шығармашылығыма осыншалық жоғары баға беріп, ықылас танытады деп ешқашан ойламаппын. Мұны сезіну мен үшін ерекше қуаныш әрі үлкен мәртебе!
Мен қазақ халқын шексіз жақсы көремін! Домбыра, күй, ортеке, күй тартыс өнері, қазақтың ғажап әндері, тарихы мен мәдениеті туралы тыңдауға ниетті әр адамға айтып жүруден ешқашан жалықпаймын.
– Қайта сізге рахмет! Бір күні қазақ жерінде жүздесіп, әңгімемізді жалғастыруға жазсын! Қазақтың күйі мен әнін Чилиде дәріптеп жүрген еңбегіңіз жемісті болсын!
Сұхбаттасқан
Әлия ТІЛЕУЖАНҚЫЗЫ