Ақтөбе облысында жел энергетикасын дамытуға бағытталған ірі жобалар жүзеге асырылып жатыр. Әсіресе Хромтау ауданында бой көтерген жел электр стансалары өңірдің энергетикалық әлеуетін арттырып, электр тапшылығын азайтуға жол ашпақ. Миллиардтаған инвестиция тартылған бастаманың экономикаға тиімділігінен бөлек, экологиялық маңызы да зор.
Қазақстан алдағы бес жылда жалпы қуаты 6,3 гигаватт болатын «жасыл» энергия нысандарын іске қосуды жоспарлап отыр. Осы міндет аясында Ақтөбе облысында, оның ішінде Хромтау ауданында жел энергетикасын дамыту қарқын алған.
Жел әлеуеті жоғары аумақта бірнеше жоба қатар жүзеге асырылуда. Қолданыстағы және құрылысы жоспарланған стансалар толық іске қосылған жағдайда, облыстағы жел энергетикасының белгіленген қуаты 746 мегаватқа жетеді. Бұл – өңірдің энергетикалық жүйесін нығайтатын елеулі қадам.
90 миллиард теңгелік жоба
Хромтау ауданындағы ірі бастаманың бірі – қуаты 200 мегаватт болатын жел электр стансасының құрылысы. Sungrow компаниясының қатысуымен жүзеге асырылып жатқан жобаның инвестициялық құны – 90 млрд теңге. Құрылыстың шамамен 80-90 пайызы аяқталған.
Стансада қытайлық Sany компаниясы шығарған 26 жел генераторы орнатылады. Әр турбинаның қуаты – 7,7 мегаватт. Өндірілген электр энергиясын жалпы желіге жеткізу үшін арнайы қосалқы станса салынып, KEGOC-тың «Өлке» қосалқы стансасына дейін ұзындығы 58 шақырымға жуық екі жоғары кернеулі электр желісі тартылады.
Sungrow Qurylys компаниясының сыртқы байланыс жөніндегі маманы Бағдат Қожамұраттың айтуынша, жобаның негізгі мақсаты – өндірілген электр энергиясын Қазақстанның бірыңғай электр энергетикалық жүйесіне қосу.
– Стансада өндірілген электр энергиясы арнайы қосалқы станса арқылы жоғары кернеулі желілерге беріледі. Осылайша, жаңа нысан елдің жалпы энергетикалық жүйесін толықтыруға үлес қосады, – дейді ол.
Жобаның өңір үшін берер пайдасы аз емес. Есеп бойынша, Argest және Beta Wind стансалары толық қуатымен жұмыс істей бастағанда жылына шамамен 746 млн киловатт-сағат электр энергиясын өндіреді. Бұл – кемінде 300-340 мың үйдің бір жылда тұтынатын нормасына тең. Сонымен бірге жаңартылатын қуат көздерін пайдалану жылына шамамен 226 мың тонна көмірді алмастырып, ауаға тарайтын көмірқышқыл газын кемінде 633 мың тоннаға дейін азайтуға мүмкіндік береді.
Жоба Хромтау ауданының еңбек нарығына да оң әсерін тигізіп отыр. Құрылыс кезеңінде 200-ден астам адам жұмыспен қамтылған. Стансалар іске қосылғаннан кейін 20-дан астам тұрақты жұмыс орны ашылады.
Желдің әлеуеті – елдің әлеуеті
Жел электр стансасын салу үшін тек қолайлы аумақты табу жеткіліксіз. Ең алдымен желдің бағыты, жылдамдығы мен жыл бойы тұрақты соғуы зерттеледі. Өйткені стансаның тиімділігі осы табиғи факторларға тікелей байланысты.
Хромтау аудандық кәсіпкерлік бөлімінің басшысы Нұржан Ерғазиннің айтуынша, жобаланған аумаққа арнайы өлшеу мачталары орнатылып, белгілі бір уақыт аралығында жел туралы мәлімет жиналады. Сонымен қатар «Қазгидромет» деректері де назарға алынады.
– Жиналған мәліметке қарап аумақтың энергетикалық әлеуеті есептеледі. Желдің басым бағытын анықтау үшін «жел раушаны» көрсеткіші пайдаланылады. Осы зерттеулердің нәтижесінде станса салуға қолайлы жер белгіленеді, – дейді ол.
Дегенмен жел энергетикасының өзіндік ерекшелігі бар. Желдің соғуы бәсеңдесе, электр өндіру көлемі де азаяды. Ал жел соқпаса турбиналар энергия өндірмейді. Қазіргі жобаларда өндірілген электр қуатын жинақтайтын жеке сақтау жүйесі қарастырылмаған. Сондықтан болашақта мұндай технологияларды дамыту да маңызды мәселенің бірі болмақ.
Алғашқы тәжірибе нәтижесі
Хромтау ауданында жел энергетикасының әлеуетін іс жүзінде көрсетіп отырған нысанның бірі – қуаты 150 мегаватт болатын «Хромтау» жел электр стансасы. Әрқайсысының қуаты 6,25 мегаватт болатын 24 турбинадан тұратын стансая іске қосылғалы бері 556 млн киловатт-сағат электр энергиясын өндірген.
«ЕЭК» АҚ өндіріс жөніндегі директоры Әлімжан Тілеумағамбетовтің айтуынша, стансаның жұмыс көрсеткіші желдің күшіне қарай өзгеріп отырады.
– Желдің жылдамдығы секундына 2,5 метрге жеткенде қондырғылар іске қосылады. 12-18 метр жылдамдықта станса номиналды қуатына шығады. Ал жел секундына 24 метрден асқанда қауіпсіздік мақсатында турбиналар автоматты түрде тоқтайды, – дейді маман.
Станса жылына орта есеппен 480-500 млн киловатт-сағат электр энергиясын өндіреді. Өндірілген қуаттың толық көлемі ERG тобының кәсіпорындарына бағытталады. Нысандағы барлық өндірістік үдеріс SCADA автоматтандырылған жүйесімен бақыланады. Қазір стансада 16 адам еңбек етіп жүр.
Жел энергетикасының басты артықшылығының бірі – электр өндіру кезінде көмір, мұнай немесе газ жағылмайды. Соның нәтижесінде атмосфераға тарайтын зиян да аз. «Хромтау» стансасының жұмысы жылына шамамен 440 мың тонна көмірқышқыл газының ауаға таралуына жол бермейді.
Табиғи қуат – экономика игілігіне
Хромтау ауданында қолға алынған жобалар жел энергетикасының өңір үшін баламалы қуат көзі ғана емес, экономикалық дамудың жаңа мүмкіндігі екенін көрсетеді. Инвестиция, жаңа жұмыс орындары, заманауи технология мен экологиялық тиімді-лік – осы бастамалардың негізгі нәтижесі.
Әрине, желге тәуелді өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз ету, энергия сақтау жүйелерін дамыту және электр желілерінің мүмкіндігін молайту алдағы уақытта да өзекті болмақ. Дегенмен алғашқы стансалардың нәтижесі бұл бағыттың әлеуетін айқындап берді.
Табиғи мүмкіндікті тиімді пайдаланып, оны заманауи технологиямен ұштастыру – энергетикалық қауіпсіздікті нығайтудың маңызды жолы. Хромтаудағы жел стансалары осы бағыттағы нақты қадамның бірі. Ендігі міндет – басталған жобаларды нәтижелі аяқтап, жел қуатын ел игілігіне жарату.
Жанна КӨПЖАНОВА,
Ақтөбе