Бүгінде ата-аналардың көпшілігі баласының бос уақытын тиімді өткізіп, қабілетін дамытуы үшін түрлі үйірмелерге жаздырады. Бірі баласын спортқа берсе, енді бірі музыка, би, шахмат, сурет салу немесе шет тілін үйрену курстарын таңдайды. Алайда ақылы үйірмелердің бағасы мен қосымша шығындары отбасылық бюджетке салмақ түсіруі мүмкін, деп turkystan.kz тілшісі Aikyn.kz сайтына сілтеме жасап хабарлайды.
Қазір елімізде балаларға қосымша білім беретін жекеменшік орталықтар көп. Олардың арасында шығармашылық студиялар, спорт секциялары, тіл курстары мен робототехника үйірмелері бар.
Әрине, мұндай сабақтар баланың қызығушылығын арттырып, белгілі бір бағытта қабілетін шыңдауға мүмкіндік береді. Дегенмен ата-аналар ай сайынғы төлемнен бөлек, қажетті құрал-жабдықтарға, арнайы киімдерге және түрлі жарыстарға да қаражат жұмсайды.
Бір баланың үйірмесіне қанша ақша кетеді?
Астанадағы бірқатар білім беру орталығының әлеуметтік желілерде жариялаған бағаларына сүйенсек, шахмат пен сурет салу үйірмелеріне қатысу айына 15 мың теңгеден басталады.
Би сабақтарының бағасы 15-30 мың теңге аралығында болса, кейбір ағылшын тілі курстары үшін ата-аналар ай сайын шамамен 20 мың теңге төлейді.
Ал робототехника үйірмелерінің құны 20 мыңнан 54 мың теңгеге дейін жетеді. Жекелеген спорт секцияларында айлық төлем 40 мың теңге болуы мүмкін. Мәселен, бір бала ағылшын тіліне 20 мың, шахматқа 15 мың және биге тағы 15 мың теңге төлеп қатысса, ай сайынғы шығын 50 мың теңгені құрайды.
Тоғыз айлық оқу жылында бұл сома 450 мың теңгеге жетеді. Ал осындай үйірмелерге екі бала қатысатын болса, отбасы бір оқу жылында 900 мың теңге жұмсауы мүмкін. Бұл есепке жолақы, арнайы киім, спорттық құралдар, музыкалық аспаптар мен басқа да қажетті заттардың бағасы кірмейді.
Ақылы байқаулар қосымша шығынға айналған
Үйірмелерге қатысатын балалар үшін түрлі шығармашылық жарыстар мен байқаулар ұйымдастырылады. Олардың арасында республикалық және халықаралық деңгейде өтетіні де бар.
Соңғы уақытта мұндай жарыстарға шақыратын жарнамалар әлеуметтік желілер мен мессенджерлерде жиі кездеседі.
Бір қарағанда, байқаулар жас өнерпаздардың қабілетін танытып, сахнада тәжірибе жинауына мүмкіндік беретіндей көрінеді. Алайда олардың бәрі бірдей баланың кәсіби дамуына ықпал ете ме? Осы мәселе төңірегінде Aikyn.kz тілшісі жекеменшік үйірмеде домбырадан сабақ беретін Санжар есімді оқытушымен сөйлескен. Ол толық аты-жөні мен жұмыс орнын жарияламауды сұраған.
"Біз жекеменшік орталықта балаларға домбыра үйретеміз. Әрине, сабақтар ақылы. Оқыту топтық форматта жүргізіледі. Әр топта шамамен 6-7 баладан отырады. Олардың жасы да, домбыра тарту деңгейі де әртүрлі. Орталығымызда осындай бірнеше топ бар. Сол балалардың көпшілігін ақылы өнер байқауларына қатыстырамыз. Әрине, біз кәсіби музыкант болғандықтан, қай баланың қандай деңгейде домбыра тартатынын жақсы білеміз. Бірақ байқауға қатысқан кезде олардың бас жүлде немесе бірінші орын алып қайтатынын жиі көреміз. Шынын айтқанда, мұндай ақылы байқаулардың біз үшін кәсіби тұрғыдан аса үлкен пайдасы бар деп айта алмаймын. Дегенмен ата-аналардың сұранысы өте жоғары".
Оқытушының айтуынша, кейбір ата-аналар баласын үйірмеге алғаш әкелген сәттен бастап оның қандай жарыстарға қатысатынын сұрайды. Ал сабақ беру әдістемесі мен мұғалімнің кәсіби тәжірибесіне қызығушылық танытатындар аз.
"Қазір баласын домбыра үйренуге алғаш алып келген ата-аналардың өзі бірден «Балаларды конкурстарға қатыстырасыздар ма?» деп сұрайды. Кейбірі біздің кәсіби біліктілігімізді, жұмыс тәжірибемізді немесе оқыту әдістемемізді сұрамайды. Ең алдымен байқауларға қатыстыру мәселесіне қызығушылық танытады. Бұл тек маған қатысты жағдай емес. Біздің орталықта үш домбыра оқытушысы жұмыс істейді. Үшеуімізге де ата-аналар тарапынан қойылатын негізгі сұрақтардың бірі – осы. Сондықтан олардың сұранысын ескеріп, балаларды түрлі ақылы байқауларға қатыстырамыз. Нәтижесінде оқушыларымыздың басым бөлігі бас жүлде немесе бірінші орын алып қайтады. Екінші орын алатындар өте аз. Оның өзінде көбіне домбыраны енді ғана үйреніп жүрген балалар болады. Ал үшінші орын берілетін байқауларды көп кездестірмедік".
Санжар кейбір байқауларда қатысушылардың басым бөлігі жүлделі орын алатынын айтып, мұндай жарыстардағы бағалаудың әділдігіне күмән келтірді.
Ол елімізге танымал әншілердің бірі ұйымдастырған өнер байқауын мысалға келтірді.
"Осы ретте бір жағдай есіме түсіп отыр. Елімізге белгілі әншілердің бірі өз атынан ақылы өнер байқауын ұйымдастырған еді. Сол кезде ұйымдастырушылар байқаудың афишасында қатысу жарнасын төлеу міндетті түрде жүлделі орын алу деген сөз емес екенін алдын ала нақты ескерткен болатын. Меніңше, бұл – дұрыс ұстаным. Өйткені байқаудың басты мақсаты қатысушылардың бәрін марапаттау емес, олардың өнерін кәсіби тұрғыдан бағалау болуы керек. Алайда соңғы жылдары өзіміз қатысып жүрген ақылы байқауларда балалардың барлығы дерлік лауреат атанып қайтатынын байқап жүрміз", – дейді Санжар.
Мұндай жарыстарға қатысу үшін де ата-аналар қосымша ақша төлейді. Мәселен, бала бір жылда бес байқауға қатысып, әрқайсысына 10 мың теңгеден жарна төлесе, тек қатысу ақысының өзі 50 мың теңгеге жетеді. Егер жарыс басқа қалада ұйымдастырылса, оған жол жүру, тамақтану және қонақүй шығындары қосылады.
Ата-аналар ақылы байқаулар туралы не ойлайды?
Дегенмен коммерциялық жарыстардың бәрін пайдасыз деп бағалау дұрыс болмас еді. Кейбір ата-аналар мұндай байқаулар баланың өзіне деген сенімін арттырып, шығармашылыққа қызығушылығын күшейтетінін айтады.
Баласын домбыра үйірмесіне қатыстырып жүрген Әсем Мұратқызы да осы пікірді ұстанады.
"Әрине, айналамыздағы таныстарымыз бен достарымыздың арасында ақылы байқаулардан ешқандай пайда жоқ деп есептейтіндер бар. Бірақ менің ойымша, мұндай жарыстардың балаға беретін өзіндік әсері болады. Мәселен, баламыз сахнаға шығып, өнер көрсетіп, жүлделі орын алып, медаль тағып қайтқаннан кейін домбыраға деген қызығушылығы арта түсетінін байқадық. Үйге келген соң аспабын қолына жиі алып, күнделікті дайындалуға тырысады. Яғни мұндай марапаттар балаға қосымша мотивация береді. Әрине, байқаулар ақылы болғандықтан, қатысу жарнасын төлейміз. Бірақ ұстаздары бізден міндетті түрде қатысуды талап етпейді. Тек осындай байқау өтетінін, қатысу құны қанша екенін хабарлайды. Қаласақ қатысамыз, қаламасақ қатыспаймыз. Біздің отбасымыз үшін бұл аса үлкен шығын емес. Дегенмен мұндай байқауларға баласын қатыстыруға қаржылық мүмкіндігі жетпейтін отбасылардың да бар екенін түсінеміз", – дейді ата-ана.
Оның сөзінше, таныстарының арасында ақылы жарыстарға күмәнмен қарайтындар да бар. Кейбір ата-аналар мұндай байқаулар баланың нақты шеберлігін анықтауға жеткілікті мүмкіндік бермейді деп есептейді.
"Сондықтан барлық ата-ана үшін ақылы байқаулар пайдалы немесе пайдасыз деп кесіп айту қиын. Өз тәжірибемізде оның пайдасын көбірек байқадық. Дегенмен кейде байқауларда жеңілген бала болмайтындай көрінеді. Қатысушылардың көбі бас жүлде алып қайтады. Бір жағынан, мұның қаншалықты әділ екені де ойландырады. Екінші жағынан, кішкентай баланың сахнадан жылап түскенінен гөрі, марапат алып, қуанып қайтқаны дұрыс шығар деп ойлаймын. Бұл – менің жеке пікірім", – дейді Әсел Мұратқызы.
Осы тұста екі мәселені ажырата қарастырған жөн. Біріншісі – баланың сахнада өнер көрсету арқылы тәжірибе жинауы мен ынтасының артуы. Екіншісі – байқаудағы кәсіби бағалаудың объективтілігі.
Медаль немесе диплом жас өнерпазға қуаныш сыйлап, жаңа жетістіктерге ұмтылуына ықпал етуі мүмкін. Алайда қатысушылардың барлығы дерлік жоғары орын алатын жарыстарда шынайы бәсекелестіктің қаншалықты сақталатыны сұрақ тудырады.
Мамандар не дейді?
Астанадағы №2 музыка мектебінің мұғалімі Арман Сыздықовтың пікірінше, мемлекеттік музыка мектептерінде білім алатын оқушылар үшін талаптары жоғары, тегін өткізілетін кәсіби байқаулар тиімдірек. Сонымен бірге маман жекеменшік студияларда оқитын балалар үшін коммерциялық жарыстардың да белгілі бір пайдасы болуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
Атап айтқанда, мұндай байқаулар оқушыларға көпшілік алдында өнер көрсетіп, сахналық тәжірибе жинауға мүмкіндік береді. Дегенмен кез келген үйірменің нәтижесін тек марапаттар мен дипломдардың санымен өлшеу дұрыс емес. Мысалы, домбыра үйренген бала бірнеше айда жаңа күйлерді меңгерсе, спорт секциясына барған оқушының физикалық дайындығы жақсарса немесе тіл курсына қатысқан бала шет тілінде еркінірек сөйлей бастаса, мұны нақты жетістік деп бағалауға болады.
Мұндай нәтижеге жетуде оқытушының біліктілігі, оқу бағдарламасының сапасы, сабақтардың жүйелілігі және баланың жеке қызығушылығы маңызды рөл атқарады.
Ақылы үйірме – шығын ба, әлде инвестиция ма?
Баланың дамуына жұмсалған қаражаттың нәтижесін бірден есептеу мүмкін емес. Кейде оның әсері бірнеше айдан кейін байқалса, кей жағдайда жылдар өткен соң көрінуі мүмкін.
Оның үстіне әр баланың қабілеті мен қызығушылығы әртүрлі. Бірі спортқа бейім болса, екіншісі музыкаға, сурет салуға немесе ғылымға қызығуы ықтимал. Сондықтан ақылы үйірмелерді таңдағанда олардың бағасына ғана емес, сабақтың сапасына және баланың нақты жетістіктеріне назар аударған жөн.
Ата-аналар үшін ең маңыздысы – баланың бос уақытын толтыру немесе оны мүмкіндігінше көп байқауға қатыстыру емес, қызығушылығына сәйкес қабілетін дамыту. Ал түрлі ақылы жарыстарға қатысу мәселесінде олардың ұйымдастырылу деңгейі, әділ бағалау жүйесі және балаға беретін нақты пайдасы ескерілуі керек.
Өйткені баланың дамуы алған медальдарының санымен емес, меңгерген білімімен, қалыптасқан дағдыларымен және өзіне деген сенімімен өлшенеді.