Қазақстанның цифрлық мемлекет құру бағытындағы жетістіктері халықаралық деңгейде жоғары бағаланып келеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының электрондық үкіметті дамыту индексінде еліміз әлемнің 193 мемлекетінің арасында 24-орынға көтеріліп, Орталық Азия мен ТМД елдері арасында жетекші орынға ие болды. Еліміз 2022 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда төрт сатыға жоғарылап, 0,9009 балл жинады. Бұл – мемлекеттік қызметтерді цифрландыру, халыққа қолайлы жағдай жасау және заманауи технологияларды мемлекеттік басқару жүйесіне енгізу бағытындағы жұмыстың нәтижесі, деп хабарлайды turkystan.kz.
Қазіргі заманда мемлекеттің даму деңгейі тек экономикалық өсіммен немесе табиғи ресурстарымен ғана өлшенбейді. Мемлекеттік басқарудың тиімділігі, халыққа көрсетілетін қызметтердің сапасы, цифрлық технологиялардың қолжетімділігі мен азаматтардың электрондық жүйелерді пайдалану мүмкіндігі де елдің халықаралық бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын маңызды факторларға айналды.
Халықаралық рейтингте Қазақстанның Ресей, Армения, Өзбекстан және Әзербайжан сияқты мемлекеттерден жоғары орналасуы цифрлық мемлекеттік қызметтер саласындағы ілгерілеуді аңғартады. Алайда халықаралық рейтингтегі жоғары орын – тек статистикалық көрсеткіш емес. Оның астарында мемлекеттік қызметтерді азаматтарға барынша жақындату, құжат рәсімдеу уақытын қысқарту, мемлекеттік органдардың жұмысын оңтайландыру және халықтың цифрлық мүмкіндіктерін кеңейту секілді ауқымды міндеттер тұр.
БҰҰ рейтингі нені бағалайды?
Электрондық үкіметті дамыту индексі (E-Government Development Index, EGDI) – Біріккен Ұлттар Ұйымы әзірлейтін халықаралық көрсеткіш. Ол мемлекеттердің ақпараттық-коммуникациялық технологияларды мемлекеттік басқару жүйесінде қаншалықты тиімді пайдаланып отырғанын кешенді түрде бағалайды. Индекс үш негізгі құрамдас бөліктен тұрады. Біріншісі – онлайн қызметтердің даму деңгейі. Екіншісі – телекоммуникациялық инфрақұрылымның жағдайы. Үшіншісі – адами капиталдың даму деңгейі.
Онлайн қызметтер көрсеткіші мемлекеттік органдардың ресми интернет-ресурстары мен электрондық платформалары арқылы азаматтарға қандай қызметтер ұсынылатынын, олардың қолжетімділігі мен сапасын бағалауға бағытталған. Ал телекоммуникациялық инфрақұрылым интернеттің таралуы, байланыс желілерінің дамуы және халықтың цифрлық қызметтерді пайдалану мүмкіндігімен байланысты. Адами капитал көрсеткіші халықтың білім деңгейі мен цифрлық қызметтерді пайдалануға қажетті мүмкіндіктерін ескереді. Өйткені электрондық үкіметтің тиімділігі тек технологияның болуына емес, азаматтардың оны қолдана алуына да байланысты. Осы үш бағыттың өзара үйлесімді дамуы мемлекеттің цифрлық әлеуетін айқындайды. Қазақстанның жалпы индекс бойынша 24-орынға көтерілуі осы бағыттардағы жетістіктердің халықаралық деңгейде мойындалғанын білдіреді.
Қазақстандағы цифрландырудың маңызды бағытының бірі – электрондық үкімет жүйесін дамыту. 2006 жылы іске қосылған eGov.kz порталы азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы өзара байланысты жеңілдетуге бағытталған. Цифрлық мемлекеттік басқару жүйесінде eGov.kz порталымен қатар, электрондық лицензиялау және мемлекеттік деректерді біріктіруге бағытталған Smart Data Ukimet секілді жобалар да бар. Олардың мақсаты – мемлекеттік ақпараттық жүйелердің өзара байланысын күшейтіп, қызметтерді ұсыну процесін тиімді ету.
Цифрландыру мемлекеттік қызметтерді жай ғана интернетке көшірумен шектелмейді. Ол азаматтардың мемлекетпен байланысу тәсілін өзгертіп, мемлекеттік басқарудың ашықтығы мен тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Жетістіктермен бірге шешімін күткен міндеттер де бар
Қазақстанның халықаралық рейтингтегі жоғары орны цифрландыру бағытындағы жұмыстың нәтижесін көрсеткенімен, бұл саладағы барлық мәселе шешілді дегенді білдірмейді. Электрондық үкіметтің тұрақты дамуы жаңа технологияларды енгізумен қатар, азаматтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды да талап етеді. Яғни халықаралық рейтингтегі позицияны сақтап қалу ғана емес, цифрлық қызметтердің нақты сапасын арттыру да маңызды.
Алдағы кезеңде электрондық үкіметті дамыту жасанды интеллект, деректерді талдау және мемлекеттік қызметтерді автоматтандыру технологияларымен тығыз байланысты болмақ. Бұл технологиялар азаматтардың сұраныстарына жедел жауап беруге, мемлекеттік органдардың жұмысын оңтайландыруға және қызмет көрсету процестеріндегі артық қадамдарды азайтуға мүмкіндік береді.
Алайда мұндай шешімдерді енгізу кезінде олардың қауіпсіздігі, ашықтығы және азаматтардың құқықтарына сәйкестігі ескерілуі керек. Технологиялар адамның мемлекеттік қызмет алуын жеңілдетіп, шешім қабылдау процесін түсінікті етуге қызмет етуі тиіс.
Қазақстан үшін тағы бір маңызды бағыт – цифрлық мемлекеттік басқарудағы тәжірибесін жетілдіріп, халықаралық тәжірибемен алмасу. Әлемдегі озық елдердің шешімдерін зерттеу, тиімді тәсілдерді бейімдеу және отандық цифрлық өнімдерді дамыту саланың одан әрі өсуіне ықпал етуі мүмкін.
Бұл ретте халықаралық рейтингтерді мақсаттың өзі ретінде емес, елдің даму деңгейін бағалауға көмектесетін құрал ретінде қарастырған жөн. Рейтингтегі жоғары орын мемлекетке цифрлық реформаларды жалғастыруға серпін беріп, әлсіз тұстарды анықтауға мүмкіндік береді.
Қазақстанның БҰҰ рейтингіндегі нәтижесі – электрондық үкімет саласындағы жүйелі жұмыстың маңызды көрсеткіші. Ендігі міндет – қол жеткізілген жетістіктерді нығайтып, мемлекеттік қызметтердің сапасын одан әрі арттыру, өңірлер арасындағы цифрлық алшақтықты азайту және азаматтардың жеке деректерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету.