Ақтөбе облысында «Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын» автожолының 28 шақырымдық учаскесінде төрт жолақты көлік қозғалысы ашылды. Халықаралық маңызы бар жолдың бұл бөлігін қайта жаңғырту көлік қатынасының қауіпсіздігін арттырып, тасымал көлемін ұлғайтуға мүмкіндік береді. Жоба – өңірдегі ірі көлік инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстарының маңызды кезеңі.
Ақтөбе облысында халықаралық маңызы бар «Самара – Шымкент» автожолының бойындағы 28 шақырымдық учаске қайта жаңғыртылып, пайдалануға берілді. Бұған дейін екі жолақты болған жол енді төрт жолақты қозғалысқа көшті. Соның нәтижесінде қарама-қарсы бағытта келе жатқан көліктердің ағыны бөлініп, жолдың өткізу қабілетін арттыруға жағдай жасалды.
«Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын» автожолының 791-819 шақырым аралығындағы учаскесін пайдалануға беру рәсіміне Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев, Ақтөбе облысының әкімі Асхат Шахаров, «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы» АҚ басқарма төрағасы Дархан Иманашев, сондай-ақ жол саласының мамандары мен мердігер ұйымдардың өкілдері қатысты.
Жаңғырту жұмыстарының нәтижесінде жол I техникалық санатқа ауыстырылды. Бұл халықаралық бағыттағы көлік қозғалысын тиімді ұйымдастыруға, жеңіл автомобильдер мен ауыр жүк көліктерінің қауіпсіз әрі үздіксіз қатынауына мүмкіндік береді.
«ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы» АҚ басқарма төрағасы Дархан Иманашев жол құрылысының нәтижесін бағалауда оның ұзындығымен қатар, қауіпсіздік деңгейіне де басымдық беру қажеттігін атап өтті.
– Біз үшін ең маңыздысы – қанша шақырым жол салғанымыз емес, сол жолдың халық үшін қаншалықты қауіпсіз әрі қолайлы болғаны. Былтыр осы бағыттағы алғашқы екі жолақпен қозғалысты ашқан едік. Бүгін төрт жолақтың барлығы пайдалануға беріліп отыр. Қарама-қарсы бағыттағы көліктер енді бөлек жүреді. Бұл – күн сайын жеңіл және ауыр жүк көліктері қатынайтын халықаралық жол үшін аса маңызды. Алдағы мақсатымыз – 262 шақырымның өн бойында осындай қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз ету, – деді ол.
Құрылыс ауқымы мен атқарылған жұмыс
Қайта жаңғыртылған 28 шақырымдық учаскеде жол жамылғысының барлық қабаты төселіп, ауқымды жұмыстар жүргізілді. Құрылыс барысында 3,66 миллион текше метр топырақ қазылып, тиісті жұмыстар атқарылды. Сонымен қатар екі көпір, екі жол өтпесі және екі көлік айрығы салынды. Мал айдап өтетін бес өткелді қоса алғанда, су өткізетін 46 құрылыс нысаны тұрғызылды.
Жобаға 490 маман мен 380 бірлік жол-құрылыс техникасы жұмылдырылды. Құрылыс жұмыстарына 1,4 миллион тоннадан астам қиыршық тас пен 14 мың тонна битум дайындалды. Бұл көрсеткіштер учаскені қайта жаңғыртуға қажетті материалдық-техникалық ресурстардың ауқымын аңғартады.
Дегенмен жолдың ұзақ жыл бойы сенімді қызмет етуі атқарылған жұмыстың көлеміне ғана байланысты емес. Құрылыс материалдарының сапасы, оларды қолдану технологиясының сақталуы және әр кезеңдегі зертханалық бақылаудың жүйелі жүргізілуі де шешуші рөл атқарады. Сондықтан жол құрылысына қатысатын мердігер ұйымдар материалдардың белгіленген талаптарға сәйкестігін тексеруге ерекше көңіл бөледі.
Жол сапасы зертханада тексеріледі
Осы бағытта жұмыс істеп жатқан мердігер ұйымдардың бірі – Sine Midas Stroy ЖШС. Компания жанындағы зертханада жол құрылысына пайдаланылатын топырақтың, қиыршық тастың, асфальт қоспасы мен битумның сапасы тексеріледі. Мұндай бақылау құрылыс материалдарының техникалық талаптарға сәйкестігін анықтап, жол төсемінің беріктігі мен төзімділігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Зертхана басшысы Жәнібек Медетовтің айтуынша, карьерлерден жеткізілген топырақтың максималды тығыздығы мен оңтайлы ылғалдылығы анықталады. Бұл көрсеткіштер топырақты жол құрылысына дұрыс пайдалануға және қажетті деңгейде нығыздауға мүмкіндік береді.
Қиыршық тастың сапасы да бірнеше өлшем бойынша бағаланады. Оның 10-20 және 5-10 миллиметрлік фракциялары арнайы електер арқылы тексеріліп, тығыздығы мен аязға төзімділігі зерттеледі. Өйткені жол төсемінің беріктігіне қолданылатын материалдардың қасиеттері тікелей әсер етеді. Әсіресе, ауа райы құбылмалы, температура айырмасы едәуір болатын өңірлерде материалдардың сыртқы орта әсеріне төзімді болуы маңызды.
Асфальт қоспалары мен төселген жолдан алынған керн үлгілері арнайы престер және вакуумдық қондырғының көмегімен сыналады. Зертханалық сынақтар арқылы материалдардың белгіленген талаптарға сәйкестігі бағаланады. Сонымен бірге мамандар битумның температура әсеріне төзімділігін, созылғыштығы мен тығыздығын тексереді. Бұл көрсеткіштер жол жамылғысының пайдалану кезіндегі беріктігін бағалауға мүмкіндік береді.
– Белгіленген талапқа сәйкес келмейтін материалдар сұрыпталып, құрылысқа пайдаланылмайды. Мұндай бақылау жол төсемінің сыртқы әсерлерге төзімділігін арттыруға бағытталған, – дейді Жәнібек Медетов.
Қазір зертханада 10 маман жұмыс істейді. Олардың негізгі міндеті – құрылыс материалдарының сапасын тұрақты тексеріп, жол төсемінің беріктігіне қойылатын талаптардың орындалуын бақылау. Зертханалық сынақтардың нәтижесі құрылыс барысында қолданылатын материалдардың сапасын бағалауға және талапқа сай келмейтін өнімдерді дер кезінде анықтауға көмектеседі.
Осылайша, жол сапасын қамтамасыз ету жұмыстары құрылыс алаңындағы бақылаумен ғана шектелмейді. Материалдарды зертханалық тексеруден өткізу, олардың физикалық қасиеттерін бағалау және белгіленген технологиялық талаптарды сақтау – нысанның ұзақмерзімді қызмет етуіне ықпал ететін негізгі шарттардың бірі.
262 шақырымдық жобаның жалғасы
Пайдалануға берілген 28 шақырым – «Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын» автожолын қайта жаңғыртуға арналған жалпы ұзындығы 262 шақырымдық жобаның бір бөлігі. Жоба аясында бүкіл бағытты кезең-кезеңімен төрт жолаққа кеңейтіп, I техникалық санатқа көшіру көзделген. Қалған учаскелерде құрылыс жұмыстары жалғасып жатыр.
Бұл бағыттың көлік-логистикалық маңызы зор. Ол Ақтөбе мен Қызылорда қалаларын байланыстыратын «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық көлік дәлізінің дамуына ықпал етеді. Жол инфрақұрылымын жаңғырту өңіраралық қатынасты жақсартып, жүк тасымалының тиімділігін арттыруға, халықаралық бағыттағы көлік қозғалысын оңтайландыруға мүмкіндік береді.
Жаңартылған учаскенің ашылу рәсімінде Премьер-министрдің бірінші орынбасары Нұрлыбек Нәлібаев батыс өңірлердегі ірі жол жобаларының стратегиялық маңызына тоқталды. Оның айтуынша, биыл тамыз айында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың қатысуымен Ақтөбе, Маңғыстау және Қызылорда облыстарында үш ірі жол жобасының құрылысы басталған. Олардың қатарында «Ақтөбе – Ұлғайсын», «Ұлғайсын – Сексеуіл» және «Сексеуіл – Қызылорда» бағыттары бар. Сонымен қатар Сексеуіл мен Бейнеу аралығындағы құмды алқап арқылы өтетін жаңа жол салынуда.
Аталған үш жобаға жалпы көлемі 3 триллион теңгеге жуық қаражат бөлініп, 1 900 шақырымнан астам жол салу жоспарланған. Жобаларды алдағы үш жыл ішінде аяқтап, пайдалануға беру көзделіп отыр. Мердігер ұйымдарға жұмыстарды белгіленген мерзімде орындаумен қатар, мүмкіндігінше мерзімінен бұрын аяқтау міндеті қойылған.
Бұл бастамалар батыс өңірлердің көлік ин-фрақұрылымын кешенді дамытуға бағытталған. Жаңа жолдар мен жаңғыртылған учаскелер аймақтар арасындағы байланысты нығайтып, жолаушылар мен жүк тасымалына қолайлы жағдай жасауға тиіс. Сонымен бірге халықаралық транзиттік бағыттардың әлеуетін арттырып, елдің көлік-логистикалық жүйесін дамытуға серпін береді.
Жол сапасына қойылатын талап күшейеді
Қазақстанда жол құрылысының көлемін ұлғайтумен қатар, оның сапасына қойылатын талаптарды күшейтуге де басымдық беріліп отыр. Үкімет тапсырмасымен құрылған арнайы комиссия құрылыс материалдарының сапасын, соның ішінде битум мен қиыршық тастың белгіленген талаптарға сәйкестігін, сондай-ақ ауыр жүк көліктерінің жолға түсіретін салмағын реттеу мәселелерін қарастырады.
Комиссия құрамына ғалымдар, жол саласының мамандары, тиісті мекемелердің басшылары мен депутаттар енгізілген. Оның жұмысы жол құрылысы мен пайдалануға қатысты өзекті мәселелерді талдап, сапаны қамтамасыз етуге бағытталған іс-шараларды пысықтауды көздейді.
Жол жамылғысының мерзімінен бұрын бүлінуіне құрылыс материалдарының сапасы ғана емес, көлік салмағының белгіленген шектен асуы да әсер етуі мүмкін. Сондықтан жол инфрақұрылымын қорғау үшін құрылыс кезінде сапа талаптарын сақтау және пайдалануға берілгеннен кейінгі жүктемені реттеу мәселелері өзара сабақтастықта қарастырылуы қажет.
– Президент жол сапасын жақсартуды тапсырды. Біз де осы бағыттағы жұмысты күшейтіп жатырмыз. Жолдың сапасына, қолданылатын материалдарға және көлік салмағына қойылатын талап күшейеді. Біздің мақсатымыз – сапалы жол салып қана қоймай, жол-көлік оқиғаларын азайтып, адам өмірін сақтау, – деді Нұрлыбек Нәлібаев.
Қыс мезгілінде жолда қалып қойған жүргізушілерге көмек көрсету мәселесі де назардан тыс қалған жоқ. Осы мақсатта арнайы техника мен құтқару құралдары сатып алынуда. Мұндай жабдықтар ауа райы күрт нашарлаған кезде, қарлы боран мен көктайғақ салдарынан жолда қиындыққа тап болған азаматтарға жедел көмек көрсетуге мүмкіндік береді.
Жол қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек құрылыс сапасымен шектелмейді. Қысқы кезеңге дайындық, жол бойындағы жағдайды бақылау және төтенше ахуал кезінде тиісті қызметтердің жедел әрекет етуі де маңызды. Сондықтан жолдарды жаңғырту жұмыстары қауіпсіз қозғалысты ұйымдастыру іс-шараларымен қатар жүргізілуге тиіс.
Ақтөбе облысындағы жол жұмыстарының барысы
Ақтөбе облысында республикалық маңызы бар автомобиль жолдарын жаңғырту және жөндеу жұмыстары бірнеше бағытта қатар жүргізіліп жатыр. «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы» АҚ облыстық филиалының басшысы Айбол Данағұловтың мәліметінше, облыстағы автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 1 875 шақырымды құрайды.
Бүгінге дейін 578 шақырым жолдағы жұмыс аяқталған. Оның 326 шақырымы қайта жаңғыртылса, 252,59 шақырымына орташа жөндеу жүргізілген. Қазір 1 122,5 шақырым жолда құрылыс және жөндеу жұмыстары жалғасып жатыр. Оның 856 шақырымында қайта жаңғырту, ал 266,5 шақырымында орташа жөндеу жұмыстары атқарылуда.
Сонымен қатар Жем өзенінің бойындағы 92+100 шақырымда және Қауылжыр өзенінің бойындағы 219 шақырымда орналасқан көпірлерге күрделі жөндеу жүргізілуде. Бұл нысандардың жағдайын жақсарту жол инфрақұрылымының сенімділігін арттыруға және көлік қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған.
Жыл соңына дейін облыстағы республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының кемінде 88 пайызының жағдайын жақсарту жоспарланған. Бұл міндетті Ақтөбе облысының әкімдігі, тиісті министрлік және «ҚазАвтоЖол» ұлттық компаниясы бірлесіп жүзеге асырады.
Жоспарланған жұмыстардың ауқымы облыстағы жол желісін жаңғыртуға кешенді көзқарас қажет екенін көрсетеді. Бір жағынан, халықаралық маңызы бар негізгі бағыттардың өткізу қабілеті мен қауіпсіздігі арттырылса, екінші жағынан, қолданыстағы жолдар мен көпірлерді жөндеу арқылы инфрақұрылымның жалпы жағдайын жақсарту көзделіп отыр.
Нәтиже сапамен өлшенеді
«Ақтөбе – Қарабұтақ – Ұлғайсын» автожолының 28 шақырымдық учаскесінде төрт жолақты қозғалыстың ашылуы – жалпы ұзындығы 262 шақырымды құрайтын қайта жаңғырту жобасының маңызды кезеңі. Алда қалған учаскелерді белгіленген талаптарға сай жаңғыртып, бүкіл бағыттың қауіпсіздігі мен өткізу қабілетін арттыру міндеті тұр.
Жол құрылысының тиімділігі пайдалануға берілген шақырым санымен ғана бағаланбайды. Оның қаншалықты берік, қауіпсіз және ұзақ мерзім қызмет ететіні де маңызды. Бұл үшін сапалы құрылыс материалдарын пайдалану, технологиялық талаптарды сақтау, зертханалық бақылауды жүйелі жүргізу және ауыр жүк көліктерінің жолға түсіретін салмағын реттеу қатар жүзеге асырылуы қажет.
Халықаралық көлік дәліздерінің дамуы елдің өңіраралық байланысына, жүк тасымалына және транзиттік әлеуетіне тікелей ықпал етеді. Сондықтан жолдарды жаңғырту барысында қозғалыс қауіпсіздігіне, құрылыс сапасына және инфрақұрылымды күтіп ұстауға бірдей мән беру қажет.
Ақтөбе облысындағы жұмыстардың түпкі мақсаты да осыған саяды: көлік қозғалысына қолайлы жағдай қалыптастыру, жол-көлік оқиғаларының қаупін азайту және салынған инфрақұрылымның ұзақ жыл бойы сенімді қызмет етуін қамтамасыз ету. Бұл міндеттің орындалуы құрылыс қарқынымен қатар, сапаны бақылау мен пайдалануға берілген жолдарды тиісті деңгейде күтіп ұстауға байланысты.
Жанна КӨПЖАНОВА,
Ақтөбе