Жалақының өсуі адамның қаржылық жағдайын ғана емес, мінез-құлқын да өзгертуі мүмкін. Зерттеуге сәйкес, табысы артқан адамдар уақыт өте келе жауапкершілігі жоғары, эмоциялық тұрғыдан тұрақты бола түскен. Алайда олардың өзгелермен араласуға және тіл табысуға бейімділігі аздап төмендеген. Бұл өзгерістердің ауқымы шағын болғанымен, ғалымдар табыс пен мінездің бір-біріне екіжақты әсер етуі мүмкін екенін анықтады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Psychological Bulletin журналында жарияланған зерттеуге бес елде, АҚШ, Германия, Нидерланд, Норвегия және Австралияда жүргізілген 11 ұзақмерзімді зерттеудің деректері енгізілген. Талдау 134 515-ке дейін жұмыс істейтін ересек адамның мәліметтерін қамтыды. Қатысушылардың табысы мен мінез ерекшеліктері 4 жылдан 20 жылға дейінгі кезеңде бірнеше рет бағаланған.
Гонконг қытай университетінің ғалымдары Вен-Дун Ли мен Кайли Ю бастаған зерттеу тобы адамның мінезі табысына ғана әсер ете ме, әлде табыстың өзгеруі де мінезге ықпал ете ме деген сұраққа жауап іздеген. Бұған дейінгі зерттеулерде осы екі құбылыстың байланысы жөнінде бірізді қорытынды болмаған.
Психологияда адамның мінез ерекшеліктерін сипаттайтын «Үлкен бестік» моделі бар. Ол жауапкершілік, эмоциялық тұрақтылық, тіл табысуға бейімділік, экстраверсия және жаңа тәжірибеге ашықтық деген бес қасиетті қамтиды.
Зерттеу нәтижесі бойынша, табысы өскен адамдардың жауапкершілігі мен эмоциялық тұрақтылығы кейіннен аздап артқан. Яғни олар уақыт өте келе ұйымдасқан, сенімді, міндеттеріне тиянақты және күйзеліске төзімді бола түсуі мүмкін.
Сонымен қатар табыс өскеннен кейін тіл табысуға бейімділік пен экстраверсия көрсеткіштері төмендеген. Тіл табысуға бейімділік адамның өзгелерге түсіністікпен қарап, ынтымақтасуға және келісімге келуге қаншалықты дайын екенін білдіреді. Ал экстраверсия – адамдармен араласуға, белсенді болуға және қарым-қатынас орнатуға бейімділік.
Ғалымдар мұны қызметтік міндеттердің өзгеруімен байланыстыруы мүмкін екенін айтады. Жауапкершілігі жоғары қызметке көтерілген адам жұмыс нәтижесіне көбірек көңіл бөліп, уақытын кәсіби міндеттерге жұмсауы ықтимал. Ал әлеуметтік мәртебенің артуы адамның өзгелердің көзқарасына назар аударуына да әсер етуі мүмкін.
Дегенмен зерттеу жоғары табыс міндетті түрде адамды тұйық немесе өзгелерге салқын қарайтын етеді дегенді білдірмейді. Анықталған өзгерістер статистикалық тұрғыдан маңызды болғанымен, олардың көлемі өте шағын.
Зерттеу барысында кері бағыттағы байланыстар да анықталған. Жауапкершілігі мен эмоциялық тұрақтылығы артқан адамдардың кейінгі табысы да өсуге бейім болған. Демек, бұл қасиеттер адамның кәсіби жетістігіне ықпал етуі мүмкін, ал табыстың артуы оларды одан әрі нығайтуы ықтимал.
Ал экстраверсияның артуы кейінгі табыстың аздап төмендеуімен байланысты болған. Бұл нәтиже алғаш қарағанда күтпегендей көрінуі мүмкін, өйткені ашық әрі көпшіл адамдар көбіне жақсы көшбасшы ретінде қабылданады.
Алайда зерттеушілер экстраверсияның әсері адамның жұмысына байланысты екенін атап өтеді. Адамдармен үнемі байланыс орнатуды қажет ететін мамандықтарда көпшілдік табысты арттыруға көмектесуі мүмкін. Ал кейбір басқа қызметтерде жұмыс уақытында шамадан тыс араласу немесе назарды жиі бөлу керісінше әсер етуі ықтимал. Сондықтан экстраверсия мен табыс арасындағы байланысты барлық мамандыққа бірдей телуге болмайды.
Жаңа тәжірибеге ашықтық пен табыс арасында тұрақты статистикалық байланыс анықталмаған. Ал табыс пен мінез арасындағы өзара ықпалдың күші уақыт өте өзгеріп отырған: зерттеушілердің моделінде байланыс шамамен бір жылдан сәл асқан кезеңде күшейіп, кейін біртіндеп бәсеңдеген.
Ғалымдардың пікірінше, зерттеу адамның мінезі ересек жасқа жеткеннен кейін өзгермейді деген түсінікті қайта қарауға негіз береді. Жұмыс тәжірибесі, қызметтік міндеттер мен табыстың өзгеруі адамның күнделікті әрекеттеріне, ал уақыт өте келе мінез ерекшеліктеріне де ықпал етуі мүмкін.
Сонымен бірге зерттеу табыстың мінезді тікелей өзгертетінін дәлелдемейді. Ғалымдар тәжірибе жүргізбей, ұзақмерзімді бақылау деректерін талдаған. Сондықтан жалақымен қатар өзгерген өмірлік жағдайлар да нәтижеге әсер етуі ықтимал. Бұған қоса, зерттеулер негізінен табысы жоғары Батыс елдерінде жүргізілген, ал мінез ерекшеліктері сауалнамалар арқылы бағаланған.
Осы себепті зерттеудің негізгі қорытындысы — байыған сайын адам міндетті түрде тұйықталып, өзгелерге деген ықыласын жоғалтады деген тұжырым емес. Керісінше, табыс пен мінездің арасында өзара байланыс болуы мүмкін, ал оның сипаты адамның жасына, кәсіби міндеттеріне және өмірлік жағдайына қарай өзгеріп отырады.