2026 жылғы Әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығы канадалық ақын, эссеист әрі классик-филолог Энн Карсонға бұйырды. Швед академиясы бұл шешімін оның «классикалық дәстүрмен ойнақы түрде сұхбаттаса отырып, қазіргі әдебиетте жаңа формалар қалыптастырған батыл әрі жаңашыл шығармашылығымен» түсіндірді. Бұл баға ақынның ұзақ жыл бойы әдеби ортада мойындалған өзіндік дара жолын айқындай түсті. Энн Карсон әдебиет қалыптасқан түсінікті, дайын ойды көркем тілмен жеткізудің құралы дегенді жоққа шығарған ақын.
Кейде әдебиетке жаңа ой әкелу үшін жаңа тақырып табудың қажеті жоқ. Көне мифке қайта оралып, бұрыннан таныс сезімге басқа қырынан қарасаң көп пайымның ізіне түсесің. Бастысы, сол сезімді әбден қалыптасқан сарынмен емес, тың форма арқылы жеткізе білу керек. Зерттеушілер Энн Карсонның шығармашылығы осындай тың ізденістермен суарылғанын айтады. Ол көне грек әдебиетін қазіргі адамның психологиялық тәжірибесімен ұштастырып, поэзияның мүмкіндігі әлдеқайда мол екенін дәлелдеді. Оның мәтіндерінде өлең мен проза, әдеби сын мен естелік, философиялық пайым мен күнделікті өмірдің ұсақ-түйегі бір-біріне кедергі келтірмей, қайта тұтас ойға айналады дейді әдебиеттанушылар.
Биылғы Нобель сыйлығын Энн Карсон алды деген ақпарат шығысымен, оның өлеңдері мен шығармашылық жолына үңілген әдебиетсүйер қауым көп болды. Кейбір өлеңдерін сынағандар, «Осы да өлең бе?» дегендер де көп кездесті. Әрине, ағылшынтілді ақынның бір жырын оқып, оның бүкіл шығармаларын күстаналау, жоққа шығару, берісін айтқанда, әдепсіздік, арысын айтқанда, әдеби танымнан мақұрым мерездік деуге болады. Солардың ішінде замандасымыз, драматург Ақлима Исмаилованың пікірі су жаңа Нобель иегерінің шығармашылық әлемін жақсы түйіндегенін байқадық.
«2026 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын канадалық ақын, жазушы әрі аудармашы Энн Карсон иеленді.
Карсонның ерекшелігі – поэзияны прозамен, философияны сезіммен, көне грек мифологиясын қазіргі өмірмен ұштастыруында екен.
Қазір оқырманды тек әдемі жазумен таңғалдыру қиын. Өйткені әдемі сөйлем құрау бір бөлек те, сол сөйлемнің астына ғасырлардың білімін, философияның тереңдігін, адам табиғатын түсінуді сыйғызу – мүлде басқа деңгей.
Осы тұста жазушының таланты туралы түсінікке қайта қарау керек сияқты.
Талант – базалық мүмкіндік. Ал білім – сол мүмкіндіктің көкжиегін кеңейтетін күш.
Көп оқымай-ақ әсерлі сөйлем жазуға болады. Бірақ адамзаттың мыңдаған жылдық тәжірибесін түсінбей, адам жанының күрделілігін терең ашу оңай емес.
Бүгін жазушы болу үшін тек сезімтал жүрек пен жүйрік қиял аздық етеді. Тарихты білу керек, философияны оқу керек, басқа әдебиеттермен танысу керек, әлемнің қалай ойлағанын және адамның неге өзгермейтінін түсінуге ұмтылу керек.
Өйткені оқырманды бір әдемі сөйлеммен таңғалдыруға болады. Ал оның санасында ұзақ қалу үшін сол сөйлемнің артында үлкен ой жатуы керек.
Талант назар аудартады. Білім тереңдік береді. Ал екеуі тоғысқанда ғана шығарма уақытпен бірге өмір сүре алады», – деген сөзі оқырман ретінде бізді де ақын шығармашылығына терең пайыммен қарауға жетеледі.
Энн Карсон кім?
1950 жылы 21 маусымда Торонтода дүниеге келген Карсон мектепте оқып жүрген кезінде-ақ көне грек тілін үйрене бастайды. Кейін Торонто университетінде классикалық филологияны оқып, ежелгі грек ақыны Сафоның шығармашылығын зерттеген. Антика әлемінің әдебиеті мен философиясына қызығушылық оның кейінгі әдеби жолын айқындаған маңызды арнаға айналды.
Ол 1986 жылы жарық көрген «Eros the Bittersweet» еңбегінде махаббат пен құштарлықтың табиғатын көне грек әдебиеті арқылы зерделейді. Ал 1998 жылғы «Autobiography of Red» («Қызылдың автобиографиясы») өлеңмен жазылған романында ежелгі мифті заманауи адамның өмірімен сабақтастырады.
Карсонның жаңашылдығы дәстүрлі әдеби формаларды түгел теріске шығармай, формалық ізденістер арасындағы шекараны өзгеріссіз, қатып қалған ереже деп те санамай, екі ортадан өзіндік жол іздеуінде деген пікір жиі айтылады. Өлеңнің ішінде ғылыми пайымның ұшырасуы, естеліктің философиялық сұраққа ұласуы, кей мәтіннің суретпен, хатпен немесе аудармамен жалғасуы оның шығармашылығында қалыпты құбылысқа айналған. Мұндай тәсіл кейде оқырманды тосырқатуы мүмкін. Себебі біз мәтіннен оқиғаның бірізді дамуын, кейіпкердің анық шешімге келуін, соңында оймақтай болса да түйін жасалуын күтеміз. Ал Карсон ой мен оны жеткізу тәсілін үнемі құбылтудың шебері. Э.Карсон Нобель лауреаты атанған соң ел қатарлы біз де оның өлеңдерін, эсселерін, ой-тұжырымдарын зерделеуге ынтықтық. Сонда түйген ойымыз осы. Оның шығармашылығы хақында жазылған мақалалардың дені де осы тұжырымды қуаттайды.
Оның 2010 жылы жарық көрген «Nox» кітабы осы ерекшелікті айқын танытады. Шығарма ұзақ уақыт бойы отбасынан жырақта өмір сүрген ағасы Майклды еске алуға арналған. Карсон ағасының өмірін басынан аяғына дейін баяндап, жоғалтудың мәнін біржола түсіндіріп беруге тырыспайды. Оның орнына хаттарды, фотосуреттерді, естеліктерді, құжаттарды және ертеде өмір сүрген Рим ақыны Катулланың өлеңдерінен өзі аударған үзінділерді қатар берген. Жеке адамның өмірі мен көне әдебиет, отбасылық естелік пен аударма бір кітаптың ішінде тоғысады.
Мұнда жоқтау, аза тұту өзгеше сипат алған: бұралаң тағдыр кешкен ағасын «есіл ер» деп еңіреумен, «қара шекпен» жамылып түңілумен әспеттемеген. Автор жоғалған адамның басып өткен жолын елестету, шашылған деректерді салыстыру, сөздің мағынасын іздеу арқылы кейіпкеріне ескерткіш қоюға тырысқан. Әдетте, біз де өмірден өткен жақынымыз туралы айтқан сөздерін, жылы да шуақты істерін еске алып, суреттерін қарап, санамыздағы естеліктердің қоймасын ақтарып жатамыз. Баспалардан шығып жатқан естелік кітаптар да көп. Әйткенмен, бұл деректердің ешқайсысы «жоғалған» адамның орнын толтыра алмайтыны баршамызға белгілі. Карсонның әдеби тәсілі осы қайшылықты әлсін әлі оқырман есіне салады. Естелік көбейген сайын жоғалтудың орнын толтыру мүмкін еместігі тіпті де айқындала түседі.
Сондықтан оның шығармашылық әлеміндегі жаңалығын жанрларды синтездеуімен ғана түсіндіру жеткіліксіз. Карсон оқырманды ойлау тәсілін өзгертуге шақырады. Ол бір-бірінен алшақ көрінетін ұғымдардың арасынан байланыс іздейді, дайын қорытындыға асықпайды. Өйткені жоғалған нәрсенің орнын қиялмен толтыру мен оның жоқтығын мойындаудың арасында жер мен көктей алшақ әлем бар...
Үшеудің қасіреті
Осы тұрғыдан алғанда, Карсонның «Әйнек жайлы эссе» (The Glass Essay) поэмасы оның поэтикалық әлеміне жол ашатын маңызды туындылардың бірі. Біз поэманың ішіндегі «Үшеу» бөлімін бөлек қарастыруды жөн санадық. Поэмада «мен» өзінің ішкі күйзелісінен арылуға тырысады.
Оның жан дүниесін тұрлаусыз махаббаттың ізі шимайлап тастаған. Ол бұрынғы сүйгенін қайта-қайта еске алып, өзіне не болғанын, неліктен дәл осылай қиналып жүргенін түсінгісі келеді. Бірақ күнделікті тіршілік өз ырғағымен жалғаса береді: анасы салық, қауын, тышқан, Филиппин жанартауы туралы сөйлейді. Қызының жан дүниесі астаң-кестең, бірде дауыл, бірде мұз құрсаған дала. Ал сыртқы өмірде ештеңе өзгермегендей, қалыпты тіршілік ырғағы баяу ағып жатады. Өзі медеу іздеп келген анасы бірде қамқор, ең жақын сырласындай көрінсе, енді бірде мүлдем бейтаныс жандай сезіледі. Екеуінің ойлау жүйесі, түсіну дағдысы, өмір туралы көзқарасы қабыспайды. Автор мұны детальдар, иен дала, психологтың сөзі, Эмилидің кітабындағы сюжеттер арқылы береді. Әсіресе, поэманың «Үшеу» деп аталатын бөлімінде осы қарама-қайшылық айқын сезіледі. Мұнда бір кеңістікте үш әйелдің әлемі түйіседі: анасы, өзі және бір ғасыр бұрын өмір сүрген жазушы Эмили Бронте. Анасы күнделікті күйкі тіршіліктің күйбеңімен өмір сүреді; қыз болса, махаббаттан жараланған, өз қайғысын түсінуге әрі оны жеңуге ұмтылады; үшіншісі – «Қаһарлы асу» романы арқылы әйелдің санасына енген жазушы Э.Бронте. Олар бір үйдің, онда да «тар әрі күңгірт» асүйдің ішінде болғанымен, әрқайсысы өз әлемінде «қозғалады». Үшеуін біріктіретін ортақ кеңістік бар, алайда олардың арасындағы рухани қашықтықты сөзбен суреттеу қиын, тек детальдар, онда да ішкі арпалысқа малынған ойлар арқылы шырамытасың.
Поэманың атауындағы әйнек осы арақашықтықтың белгісіндей әсер қалдырады. Әйнектің ар жағындағы дүниені көруге болады, бірақ оған аттап басу, толық сезіну мүмкін емес. Адам басқа біреудің көңіл күйін аңғаруы ықтимал, бірақ оның ішіндегі ауыртпалықты түгел сезіне алмайтынын терезенің арғы жағындағы мұз құрсаған сүркейлі кеңістік арқылы аңдайсың. Анасы қызының қиналып жүргенін байқайды, оған кеңес береді, жағдайды ақылмен түсіндіруге, одан шығар жолды нұсқауға тырысады. Дегенмен ана мен қыздың қайғыны қабылдау тәсілдері бірдей емес. Біріне өмірді жалғастыру маңызды болса, екіншісі үшін ғадауатқа айналған тағдырының мәнін түсіну ауадай қажет.
Анасының сөздерінде күнделікті тірліктің салмағы басым. Ол адамдарды да, олардың арасындағы қарым-қатынасты да өмірде кездесетін қарапайым заңдылықтар арқылы бағалайды. Қызына қатысты айтқан «ол – алушы, ал сен – берушісің» деген пікірі осы ұстанымды аңғартады. Анасы құлай ғашық болған жанның берер бодауы көп болатынын, ал екінші жақтың оның өтеуін беруге ұмтылмайтынын әу баста-ақ сезген, мойындаған, бәлкім, өз басынан да өткерген. Алайда қызын сүйгенінің опасыз махаббатынан бұрын, өзін жаралаған сезімнің не екенін түсіну мазалайды. Анасы үшін қызының басынан өткен оқиға өмірде болуға тиіс, болмауы мүмкін емес «қалыпты дүние» болса, қызы үшін «жанарын қарыған» сансыз сұрақтың жауабы болмауы мүмкін еместей.
Карсон осы екі көзқарастың бірін дұрыс, екіншісін бұрыс деп кесіп айтпайды. Анасының сөздері кейде қызының ішкі әлеміне үстірт қарағандай әсер етсе де, оның айтқандарында өмірлік тәжірибе мен қамқорлық бар. Ал қыздың қайғысы шынайы, өртенген жүректің отын басар, жаралы сезімнің бебеу қаққан жарасын жазар ем іздейді.
Әңгімелеушінің күйзелісін тереңдететін тағы бір әлем – Эмили Бронтенің «Қаһарлы асу» романы. Кітаптағы махаббат, қатыгездік, жалғыздық пен жоғалту тақырыптары «меннің» өз басынан өткен жағдаймен астасып, тіпті оны оқып отырып кейіпкермен бірге боздайды. Шығармадағы кейіпкерлер мен ситуациялар «меннің» қасіретін жеңілдеткеннің орнына, өз дертін басқа бір туындының ішінен таныған сайын мұндай халдің қаншалықты күрделі екенін шын ділімен ұға түседі.
Бұл тұста Карсонның классикалық әдебиетті терең меңгергені, оны өз шығармаларына орайлы пайдаланатыны анық байқалады. Ол Эмили Бронтенің романының мазмұнын баяндамайды. Бронте әңгімелеушінің қазіргі өміріне араласып, оның ойына ықпал ететін рухани серігіне айналады. Бір ғасырдан астам уақыт бұрын жазылған шығарма бүгінгі адамның күйзеліс күйігін түсінуге, мұңын бірге бөлісуге себепкер болады.
Карсонның поэмасында табиғат көріністері де психологиялық өзгерістің белгісіне айналған. Мұз құрсауындағы кеңістік, аяз қысқан дала және қарғын су әңгімелеушінің ішкі күйін дәл әдіптегендей. Көкірегіне ұзақ уақыт бойы қатып қалған қайғы шөгіндісі бір сәтте еруі қиын, еріген күннің өзінде қарғынға айналып, жан-жағын жайпап кетуі мүмкін. Әйткенмен, шемен боп қатқан шердің қалайда жарылғаны жақсы, шиқанның аузы қанағаны дұрыс, сіресіп тұрғаннан гөрі, қозғалған абзал. Басымызға қандай іс түссе де, оны мойындап, ауыртпалығы мен қиындығын көтеруге тиіспіз. «Үшеудегі» мұз құрсауды жарып шыққан қара су «меннің» ішіндегі шеменнің аздап ери бастағанын ишаралап тұрғандай.
Өлеңде психотерапия туралы айтылатын тұсы бар. Анасы соның саған пайдасы тимеді, әлі өткеніңді ұмыта алмай жүрсің десе, қызы доктордың уәжін алға тартады. «Күйзелістен құтылу оңай емес» екенін еске салады. Анасы үшін өмір сүру, қандай қайғы болса да жеңу, еңсе көтеру маңызды. Бұл жерде қазақтың «көпті көрген адам» деген сөз орамы тіл ұшына оралады. Бірақ өмірдегі оқиғаның бәріне «көпті көру» дәл диагноз қоймайтыны да шын. Әсіресе, анасының «өткенді қазбалай бергеннен не шығады?» деуі де көп ойға жетелейді.
Өлеңнің соңына қарай қызының анасына тіке қарауы да «меннің» ойындағы өзгерістің бір көрінісі іспетті. «Мен жеңіп келемін!» деген сөзді қайғыдан толық арылған адамның сөзі деп түсінуге болмас. Дегенмен оның өз қасіретінің сырына терең бойлап, «болғанды болғандай» қабылдауға иланғанын байқайсың. Ал анасының жымиысынан мейірім, жанашырлық, тіпті оны жұбату да аңдалып тұрғандай. Автор «Үшеудің» түйінін оқырманға қалдырған. Мұнда «ол ақыры өз қайғысын жеңді» деген шешім жоқ. «Меннің» қайғысынан арылып, «өзін қолға алғанын» байқамаймыз. Алайда, үміттің әлсіз шуағы тербелгендей болады. Осы жылы шуақ оқырманның санасына да жылт еткен сәуле құйғандай сезіледі.
«Әйнек жайлы эссенің» көркемдік қуаты оның осы белгісіздікті сақтай білуінде деуге болады. Автор оқырманға сүйген жүректің улы дерттен қалай арылатынын көрсетпеген. Шын мәнінде, шығарманың міндеті дайын жол нұсқау емес, қайта оқырманға сондай сан тарау жолдың барын әртүрлі ракурстен детальдар арқылы көрсету ғой. Өлеңде өтеусіз сезім, ішкі күйзелісті қат-қабат детальдар арқылы береді және, ең бастысы десек те болады, саған ең жақын адамның, тіпті ол анаң болса да, екінші біреудің ой-мұңын түбегейлі сезінуі қиын екенін ашалап, айқындап жатпай-ақ ұғындырған деуімізге болады.
Карсонның «баспалдақ» тәсілі туралы пайымдары ой саларлық. Оның мәтіндерінде бір-бірінен алшақ көрінетін құбылыстардың арасында күтпеген өткелдер пайда болады. Бір естелік екіншісін оятады, жеке адамның басынан өткен оқиғалар көне мифке жалғасады, күнделікті әңгіме философиялық сұраққа айналады. Оқырманды дайын қорытындыға алып баратын түзу жолдың орнына, ақын ойдың бір нүктеден екіншісіне қалай ауысатынын сезіндіреді. Бұл тәсіл кейде мәтінді күрделендіргенімен, адамның санасы шын мәнінде қалай жұмыс істейтінін аңғартады: біз өмірді әрдайым рет-ретімен, бірізді баяндау арқылы қабылдай бермейміз. Олай ету мүмкін де емес. Өмірде «түзу сызықты бір қалыпты қозғалыс» болмайды. Болған да емес.
Көпқырлы поэзия
Карсонның поэзиясын тек формалық жаңалыққа құмарлық деп байлам жасау барып тұрған ағаттық дер едік. Жанрларды араластыру, мәтінге сурет пен құжат енгізу немесе ойды қырық құрау пішінде ұсыну – бәрі белгілі бір танымдық мақсатқа қызмет етеді. Ақын шындықтың бір ғана қырын көрсетіп, соны соңғы жауап ретінде ұсынғысы келмейді. Ол оқырманды өзіне таныс нәрсеге басқа бұрыштан қарауға итермелейді. Оның жырларындағы басты ерекшелік – жауап емес, сұрақ, түсіндіру емес, сезіндіру. Бұл – өнердің негізгі қағидаттарының бірі.
Нобель сыйлығының Карсонға берілуін де осындай кең мағынада түсінген жөн. Оның шығармашылық жолы – көне грек мұрасын жаңғыртып, оқырманға қырлап, жонып ұсыну десек, қателескен болар ек, қайта сол мұра арқылы бүгінгі адамның күрделі болмысына арыдан үңілу, поэзияның дәстүрлі пішінін сақтай отырып, өткенмен диалог құру, кейде мазмұнның сырын формаға, кейде форманың сырын мазмұнға икемдеу, сол арқылы поэзияның жаңа көкжиегін ашу.
Осындайда тіл ұшына «көпқырлы поэзия» деген сөз оралып отыр. Себебі біз поэзияны – тек поэзия деп түсінуге бейімбіз. Ақындардың бәрінен «ағынан жарылуды» талап етеміз. Сондықтан да «ашық та анық», «ұғынықты да көркем», «үйқасы шымыр, тілі жеңіл» өлеңге құмармыз. Ал әлем поэзиясының бүгінгі өресі қайда? Өлеңдегі бос сөз бен тапқырлыққа құрылған жаттанды тәсіл қашанда оның қуатын ақсатады. Поэзия – тек ұйқасқа құрылған сырлы өнер деп қарап, оның мазмұндық, әр қырлылық қасиетін ұғынбасақ, онда бізге Энн Карсон секілді ақындардың өлеңдері тек жатсыну сезімін ғана тудырады. Ал шын өнерді, биік эстетикалық талғамды өнерді жатсыну оқырман өресін «ашық та айқын» дүниеге жетелей бермек.
Энн Карсонның поэзиясы бізге адамның ішкі әлемін бір ғана сөзбен, бір ғана оқиғамен немесе бір ғана теориямен түсіндіріп беру мүмкін емес екенін ұғындыра түседі. Қайғының да, махаббаттың да, жақындық пен жалғыздықтың да өзіне тән күрделі құрылымы бар. Оны түсіну үшін кейде әңгімелеу керек, кейде үнсіз қалу керек, кейде өткен дәуірдің мәтініне қайта оралып, бүгінгі өзіңді сол жерден іздеу керек. Адам болмысының сан қатпарын осылай жеткізудің де жолы бар. Карсон бұл тәсілі арқылы өзінің магиясын көрсетті. Осындайда «Поэзияның дәуірі өтті!» дейтіндерге қарата, «Поэзияның жаңа дәуірі басталды!» дегің келеді. «Жасасын, поэзия!» дегің келеді.
Төменде біз тілге тиек еткен поэманың «Үшеу» атты бөлімін ұсынып отырмыз. Сіз де оқыңыз. Мұз құрсаған жапан түзге әйнек ішінен бірге қарап көрейік.
ҮШЕУ
Асүйдегі үстел басында үнсіз отырған үш әйел.
Анамның асүйі тар әрі күңгірт, терезенің ар жағы
мұз құрсаған меңіреу жазық.
Ол көз жетер жерге дейін созылып,
сан шақырымдық жапан түзді құрсап, сәулесіз аппақ аспанға ұласады.
Анам екеуміз салат жапырағын баппен шайнап отырмыз.
Асүй қабырғасындағы сағат қарлығыңқы, бәсең ызың шығарып,
әр минут сайын он екі санының тұсынан еріне ырғып өтеді.
Эмили кітабының 216-бетін ашып, қантсауытқа сүйеп қойып,
анамды көз қиығымен білдірмей бақылап отырмын.
Сансыз сауал жанарымды қариды.
Анам салат жапырағына телмірген.
217-бетті ашамын.
«Асүйді көктей жүгіріп бара жатып,
есік аузында орындықтың арқалығына
көзін ашпаған күшіктерді асып жатқан Хэртонды қағып кеттім...»
Бәрімізді әйнек қоршаған бір әлемге қамап қойғандай.
Еміс-еміс әйнектен әлдебір сөз үзіліп жетеді.
Үй ауласындағы жердің салығы. Дәм-татуы жоқ қауын.
Оның пісер уақыты болған жоқ.
Қаладағы шаштараз тақуалыққа бет бұрыпты,
енді әр сейсенбіде дүкенін жабады.
Асүй сүлгілері салынған суырмаға тағы тышқан кіріпті.
Ұсақ құмалақтары шашылған. Майлықтардың шеттерін кеміріп тастапты. Қазір майлықтардың бағасы қанша екенін білсе ғой, бәлем.
Бүгін кеш соқыр жаңбыр.
Ертең де.
Филиппиндегі әлгі жанартау тағы атқылай бастапты.
Әлгі кім еді, Андерсон қайтыс болыпты, жоқ, Ширли емес,
ана опера әншісі. Зәңгі әйел.
Қатерлі ісік.
Тәрелкеңдегі көкөністі жемедің ғой, хош иісті бұрышты ұнатпайсың ба?
Терезеден иен түздің үстімен ұшып бара жатқан өлі жапырақтарды,
қарағай қоқымы айғыздаған қар қалдықтарын көремін.
Жазықтың орта тұсындағы
ойпаң жердің мұзы жіби бастапты.
Құрсаудан босаған қарғын су запыранын ақтарардай өрекпіп
алға жылжиды.
Анам кенет тіл қатады:
– Сол психотерапияңның саған пайдасы тиіп жатқан
жоқ-ау, сірә?
Сен оны әлі ұмыта алмапсың.
Анам бәрінің түйінін бір ауыз сөзбен жеткізудің шебері.
Ол Лоуды көрген бетте ұната қойған жоқ,
тек менің жанымда ер адамның болғанын, қалыпты өмір
сүргенімді қалады.
«Әуелден ол – алушы, ал сен – берушісің. Бәрі ойдағыдай болсын»,
– анамның онымен алғаш кездескен соң айтқан сөзі осы ғана.
Ол кезде «беру» мен «алу» мен үшін қарапайым сөздер болатын.
Оған дейін ешқашан ғашық болып көрмегенмін.
Бәрі құлдиға қарай зымырай домалаған дөңгелектей еді, бейне.
Бірақ бүгін таңсәріде, анам ұйықтап жатқанда,
төменгі қабатта «Қаһарлы асуды» оқып отырып, Хитклифтің
найзағай шатырлаған түнде терезе торына жармасып,
сүйген бекзадасының елесіне:
«Кір! Кірші бері!» деп еңірейтін тұсына келгенде
кілемнің үстіне тізерлей құлап, мен де боздап жылап жібердім.
Эмили болса күшіктерді қалай асу (өлтіру) керегін жақсы біледі.
– Бұл аспирин ішіп, айыға салатын нәрсе емес қой, білесің ғой,
– деймін әлсіз үнмен. – Доктор Хоу күйзелістен
арылу ұзақ уақытқа созылатынын айтқан.
Анам қабағын түйеді.
– Ұмытсайшы бәрін,
Өткенді қазбалай бергеннен не шығады?
– О, – деймін мен екі қолымды жайып,
– Шүкір, мен бәрін жеңіп келемін!
Анама тіке қараймын.
Ол күлімсірейді:
– Иә, сен жеңіп келесің.