2100 жылға дейін семіздікпен күрес жүргізілмесе, адамзат 23,1 миллиард салауатты өмір жылынан айырылуы мүмкін. Бұл – XXI ғасырдағы жаһандық қауіптерді зерттеген The Lancet комиссиясының есебінде келтірілген бағалау. Зерттеушілер білім деңгейінің төмендігі, табыс теңсіздігі, жасанды интеллектіні зиянды мақсатта пайдалану және ядролық соғыс сияқты қауіптердің де адам денсаулығына ұзақ мерзімді әсерін қарастырған.
Комиссия мамандары осы ғасырдың соңына дейін әлем халқының денсаулығына ықпал етуі мүмкін 17 негізгі қауіпті талдаған. Зерттеудің мақсаты – ықтимал қатерлерді анықтап қана қоймай, олардың алдын алу үшін үкіметтер мен халықаралық ұйымдардың назарын ұзақ мерзімді жоспарлауға аудару.
Есепте келтірілген бағалаулар бойынша, семіздікке байланысты қауіптерді азайту 23,1 миллиард салауатты өмір жылын сақтап қалуға мүмкіндік беруі мүмкін. Білім деңгейінің төмендігіне қатысты көрсеткіш – 16,1 миллиард жыл, ал табыс теңсіздігіне байланысты ықтимал шығын 13,8 миллиард жыл деп бағаланған.
Сондай-ақ жасанды интеллектіні зиянды мақсатта пайдалану 10,4 миллиард, ал ядролық соғыс 9,35 миллиард салауатты өмір жылынан айырылу қаупімен байланыстырылған.
Бұл көрсеткіштер аталған қауіптердің алдын алу мүмкіндіктерін бағалайды. Олар семіздік ядролық соғыстан қауіпті дегенді білдірмейді. Қауіптердің сипаты мен салдары әртүрлі: кейбірі халық денсаулығына біртіндеп әсер етсе, енді бірі ықтималдығы төмен болғанымен, ауқымды апатқа әкелуі мүмкін.
Семіздік жүрек-қан тамырлары аурулары, екінші типті қант диабеті және басқа да созылмалы дерттердің даму қаупін арттырады. Ал білім алу мүмкіндіктерінің шектеулі болуы мен табыс теңсіздігі адамның медициналық көмекке қол жеткізуіне, өмір сүру жағдайына және денсаулығын сақтауға әсер етуі мүмкін.
Жасанды интеллектіге қатысты қауіптер де есепте жеке қарастырылған. Атап айтқанда, технологияны қасақана зиян келтіру үшін пайдалану, соның ішінде биологиялық қауіптерді күшейту мүмкіндігі назарға алынған. Ядролық соғыстың салдары жарылыс пен радиациямен ғана шектелмейді: ол азық-түлік өндірісін бұзып, ауқымды гуманитарлық дағдарысқа соқтыруы мүмкін.
Комиссия климаттың өзгеруі, жұқпалы аурулар, антибиотиктерге төзімділік, ауаның ластануы және психикалық денсаулық мәселелерін де жаһандық қауіптердің қатарына қосқан. Зерттеушілер бұл факторлар бір-бірімен байланысып, денсаулық сақтау жүйесіне түсетін салмақты күшейтуі мүмкін екенін атап өтеді.
Авторлар үкіметтер мен халықаралық ұйымдарды қысқа мерзімді мәселелермен шектелмей, ұзақ мерзімді тәуекелдерді жүйелі бағалауға және алдын алу шараларын әзірлеуге шақырады. Олардың пікірінше, бүгін қабылданатын шешімдер осы ғасырдың соңына дейінгі адамзат денсаулығына әсер етуі мүмкін.