Адамның сөйлеу мәнері оның биологиялық жасы туралы ойлағанымыздан әлдеқайда көп ақпарат беруі мүмкін. Жаңа зерттеуде жасы үлкен адамға тән сөйлеу ерекшеліктері деменция, ми құрылымындағы өзгерістер және когнитивтік қабілеттердің төмендеуімен байланысты болған, деп хабарлайды turkystan.kz.
Зерттеушілер адамның сөйлеуіне қарап, оның нақты жасынан «жас» немесе «кәрі» естілетінін анықтайтын арнайы компьютерлік модель әзірлеген. Ғалымдар оны «сөйлеу сағаты» деп атаған. Жүйе адамның туған жасын оның сөйлеуінен болжанған жаспен салыстырып, «сөйлеу жасының айырмасын» есептейді.
Зерттеуге Латын Америкасының әр елінен испан тілінде сөйлейтін 3 мыңға жуық адам қатысқан. Олар қысқа анимациялық фильмді мазмұндап айтып берген, 20 минуттан кейін оқиғаны қайта әңгімелеген және белгілі бір санатқа жататын сөздерді атаған.
Жасанды интеллектке негізделген модель сөйлеудің жүздеген ерекшелігін талдаған. Олардың ішінде адамның қаншалықты жылдам сөйлейтіні, кідірістердің жиілігі, дауыс ырғағы, эмоциялық реңкі, қолданатын сөздері және ойын қаншалықты нақты жеткізетіні ескерілген.
Осы мәліметтердің негізінде ғалымдар адамның сөйлеу жасын есептеген. Нәтижесінде дені сау адамдардың сөйлеу жасы нақты жасына ең жақын болған. Ал Альцгеймер ауруы мен фронтотемпоралды деменциясы бар адамдарда сөйлеу жасы нақты жасынан едәуір үлкен болып шыққан.
Яғни адам күнделікті өмірде өз жасынан әлдеқайда үлкен адам сияқты сөйлесе, бұл оның ағзасында және миында жүріп жатқан қартаю процестерімен байланысты болуы мүмкін.
Зерттеу барысында жасы үлкен болып естілетін сөйлеу ми құрылымының көбірек өзгеруімен де байланысты болған. МРТ нәтижелері мұндай адамдардың миында құрылымдық тіндердің жоғалуы және ми белсенділігінің өзгеруі жиірек кездесетінін көрсеткен.
Сонымен қатар сөйлеу жасының ұлғаюы қандағы p-Tau217 ақуызының жоғары деңгейімен байланысты болған. Бұл ақуыз Альцгеймер ауруымен байланысты биомаркерлердің бірі саналады.
Сөйлеуі өз жасынан үлкен болып көрінген қатысушылар есте сақтау, зейін қою және мәселені шешуге арналған тапсырмаларды орындауда да төмен нәтиже көрсеткен. Ең қызығы, бұл байланыс тек тілге қатысты тапсырмаларда емес, мысалы, көрнекі есте сақтау сияқты сөйлеуді қажет етпейтін тестілерде де байқалған.
Зерттеу авторлары адамның дауысы мен сөйлеуі ағзаның қартаюы туралы бірнеше түрлі көрсеткішті бір уақытта көрсетуі мүмкін екенін айтады. Әдетте адамның биологиялық жасын, миының жағдайын және когнитивтік қабілеттерін бағалау үшін МРТ, қан талдауы немесе арнайы медициналық тексерулер қажет.
Ал «сөйлеу сағаты» мұндай бағалауды әлдеқайда арзан әрі инвазивті емес жолмен жүргізуге мүмкіндік беруі мүмкін. Теориялық тұрғыда адамға арнайы медициналық жабдықтың немесе маманның қатысуы қажет болмайды: кәдімгі құрылғы арқылы алынған дауыс жазбасы жеткілікті болуы ықтимал.
Дегенмен ғалымдар бұл технологияны әзірге деменцияны анықтайтын медициналық диагностика құралы деп санауға болмайтынын ескертеді. Зерттеу адамның жасы үлкен болып естілетін сөйлеуі болашақта міндетті түрде когнитивтік қабілеттердің төмендеуіне немесе деменцияға әкелетінін де дәлелдемейді.
Сондықтан «сөйлеу сағаты» әзірге ауруды болжаудан гөрі, адамның қартаю процесін зерттеуге арналған перспективалы құрал ретінде қарастырылып отыр. Болашақ зерттеулер оның деменцияны ерте кезеңде анықтауға қаншалықты жарамды екенін көрсетуі мүмкін.