АҚШ ғалымдары қызанақ құрамындағы фитоен деп аталатын қосылыстың бауырдың майлануынан қорғауға көмектесуі мүмкін екенін анықтады. Зерттеу Molecular Nutrition & Food Science журналында жарияланған, деп хабарлайды turkystan.kz.
Бұған дейін қызанақтың негізгі пайдалы заты ретінде оған қызыл түс беретін ликопин көбірек айтылып келді. Алайда жаңа деректер ликопиннің түссіз ізашары саналатын фитоеннің де ағза үшін маңызды болуы мүмкін екенін көрсетіп отыр. Фитоен тек қызыл қызанақта ғана емес, сары және қызғылт сары қызанақта, сондай-ақ сәбізде, қызыл бұрышта, қарбыз бен өрікте де кездеседі.
Зат алмасудың бұзылуымен байланысты бауырдың майлануы АҚШ-тағы ересектердің 38%-ына дейін кездеседі. Ал семіздік немесе диабеті бар адамдар арасында бұл көрсеткіш 75%-ға дейін жетеді. Бұл жағдайда бауыр жасушаларында май шамадан тыс жиналады. Уақыт өте келе мұның соңы қабынуға, бауыр тінінің зақымдануына, тіпті циррозға дейін жеткізуі мүмкін.
Зерттеу барысында ғалымдар тышқандарды екі топқа бөліп, алты ай бойы көмірсуы көп тағаммен қоректендірген. Мұндай рацион адамдардағы дұрыс емес тамақтану үлгісіне ұқсастырылған. Бір топқа адам күніне шамамен 3-4 орташа қызанақ немесе 100 грамм томат пастасын тұтынғандағы мөлшерге тең фитоен берілді. Екінші топ фитоен қоспасын алмаған. Нәтижесінде фитоен қабылдаған тышқандарда бауырдың майлануы бақылау тобындағы жануарларға қарағанда әлдеқайда әлсіз дамыған.
Ғалымдар фитоеннің ішек бактерияларына әсер етпейтінін анықтады. Оның орнына бұл қосылыс бауырдағы артық майды энергияға айналдырып жағуға көмектесетін ақуыздардың белсенділігін арттырған. Соның арқасында майдың бауырда жиналуы азайған. Зерттеушілер фитоенді ыдыратуға қажетті ферменттері жоқ тышқандарға да тәжірибе жүргізді. Мұндай жануарлардың ағзасында фитоен жиналғанымен, бауырдың майлануынан қорғайтын әсер байқалмаған.
Бұл пайдалы әсерді фитоеннің өзі емес, оның ағзада ыдырауынан пайда болатын өнімдер қамтамасыз етуі мүмкін екенін көрсетеді. Зерттеу барысында жынысқа байланысты айырмашылықтар да байқалды. Аналық тышқандардың бауырында фитоен аталықтарға қарағанда көбірек жиналған. Ғалымдардың пікірінше, бұл оның қорғаныш әсерінің деңгейіне ықпал етуі мүмкін.
Сонымен қатар адамдардағы белгілі бір ферменттердің генетикалық ерекшеліктері әртүрлі болғандықтан, фитоеннің әсері де әр адамда әрқалай болуы ықтимал. Сондықтан бұл бағытта қосымша зерттеулер қажет. Егер алдағы зерттеулер бұл нәтижелерді растаса, фитоенге бай көкөністер мен жемістерді көбірек тұтыну бауыр аурулары қаупі жоғары адамдар үшін алдын алудың қарапайым тәсілдерінің біріне айналуы мүмкін.