Бір күнде туған екі адамның денсаулығы мен ағзасының жағдайы бірдей болмауы мүмкін. Бірі жасына қарағанда сергек болса, екіншісінде қартаюға байланысты өзгерістер ертерек байқалады. Осы айырмашылықты сипаттау үшін ғалымдар «биологиялық жас» ұғымын қолданады, деп хабарлайды turkystan.kz.
Алайда жаңа зерттеу биологиялық жастың ағзаның жағдайын толық сипаттайтын жалғыз көрсеткіш емес екенін көрсетті. Әртүрлі тест иммундық жүйе, зат алмасу немесе жасушалардың жұмысы секілді қартаюдың бөлек қырларын өлшейді. Зерттеу нәтижесі npj Aging журналында жарияланды.
Биологиялық жасты бағалаудың кең тараған тәсілдерінің бірі – эпигенетикалық сағат. Ол ДНҚ метилденуі деп аталатын химиялық өзгерістерді өлшейді. Бұл өзгерістер адамның генетикалық кодын өзгертпейді, бірақ кейбір гендердің белсенділігін күшейтуі немесе әлсіретуі мүмкін. Жас ұлғайған сайын метилдену құрылымы да өзгереді. Ғалымдар осы заңдылықтарды математикалық модельдер арқылы талдап, ағзаның қаншалықты жылдам қартаюы мүмкін екенін есептейді.
Эпигенетикалық сағаттар қартаюды, созылмалы ауруларды, дене қызметінің әлсіреуін және өлім қаупін зерттеу үшін қолданылады. Дегенмен осы уақытқа дейін әр тестің жасуша ішіндегі қандай үдерістерді өлшейтіні толық түсінікті болмаған.
Оңтүстік Калифорния университеті бастаған ғылыми топ АҚШ-тағы Health and Retirement Study жобасына қатысқан 3 227 адамның қан үлгісін талдаған. Зерттеушілер ДНҚ метилденуі туралы деректерді гендердің белсенділігімен салыстырды. Геннің белсенділігі оның ДНҚ-дағы ақпаратты РНҚ-ға қаншалықты жиі көшіретіні арқылы анықталады. Талдауға кеңінен қолданылатын бес эпигенетикалық сағат енгізілген: Horvath, Hannum, PhenoAge, GrimAge және DunedinPACE.
Нәтижесінде бұл тестердің бәрі бірдей биологиялық үдерісті өлшемейтіні анықталды. Кейбірі ағзаның энергияны пайдалануымен және жасушалардың өсуімен көбірек байланысты болса, басқалары иммундық белсенділік пен қабынуға жақынырақ болған. Мысалы, Horvath сағаты зат алмасу мен жасушалар арасындағы сигналдарға қатысты үдерістермен байланысқан. PhenoAge жасушалық қартаю белгілерін, GrimAge иммундық жауаптың бір бөлігі саналатын интерферон сигналдарын көбірек қамтыған. DunedinPACE иммундық жүйеден бастап жасушалық тыныс алуға дейінгі ауқымды өзгерістермен байланысты болған.
Бес сағаттың барлығына ортақ нақты ген немесе биологиялық жол анықталмаған. Дегенмен иммундық жүйе, зат алмасу және жасушалар арасындағы байланыс секілді жалпы тақырыптар бірнеше тесте қайталанған.
Зерттеу «биологиялық жас» көрсеткішін түсіндіру кезінде қандай әдіс қолданылғанын ескеру қажет екенін көрсетті. Егер бір тест адамның биологиялық жасы күнтізбелік жасынан жоғары екенін көрсетсе, бұл бүкіл ағза бірдей жылдамдықпен қартайып жатыр деген сөз емес. Нәтиже иммундық жүйедегі, метаболизмдегі немесе басқа жасушалық үдерістердегі өзгерістерге көбірек тәуелді болуы мүмкін.
Сондықтан зерттеушілерге ғылыми жұмыстың мақсатына сәйкес тест таңдау маңызды. Иммундық жүйеге бағытталған емді зерттеу үшін бір эпигенетикалық сағат, ал зат алмасу немесе физиологиялық әлсіреуді бағалау үшін басқа әдіс тиімді болуы ықтимал.
Ғалымдар гендердің белсенділігіне негізделген Transcriptomic Aging Gene Scores немесе TAGS деп аталатын жаңа көрсеткіштерді де әзірледі. Кей жағдайларда TAGS көрсеткіштері дәстүрлі эпигенетикалық сағаттарға қарағанда адамның әлсіздігімен, жүру жылдамдығымен, жүрек ауруларымен, қант диабетімен, өкпе ауруларымен және өлім қаупімен тығыздау байланысты болған.
Зерттеушілердің пікірінше, ДНҚ метилденуі мен гендер белсенділігі туралы деректерді бірге қолдану адамның биологиялық жағдайын толығырақ бағалауға мүмкіндік беруі мүмкін. Бұл қартаю сағаттарының бұрын түсініксіз болып келген ішкі механизмін ашуға көмектеседі.
Зерттеу эпигенетикалық тестерді күнделікті клиникалық тәжірибеге енгізуге әлі жеткілікті негіз бермейді. Нәтижелер қан жасушаларына сүйенгендіктен, олар ми, бауыр, бұлшықет немесе басқа мүшелердегі өзгерістерді толық көрсете алмауы мүмкін.
Қатысушылар негізінен егде жастағы америкалықтар болған. Жаңа TAGS көрсеткіштері алдымен сол зерттеу тобының ішінде тексерілген. Сондықтан оларды әртүрлі жас, этнос және әлеуметтік топтарда қосымша сынау қажет.
Осы себепті коммерциялық тест көрсеткен «биологиялық жасты» нақты диагноз немесе адамның қанша өмір сүретінін болжайтын сан ретінде қабылдамаған жөн. Әзірге мұндай сағаттар жеке адамға медициналық үкім шығарудан гөрі, қартаюдың әртүрлі молекулалық тетіктерін зерттеуге арналған құрал болып отыр.