Британдық DEEP компаниясы ғалымдарға бірнеше күн бойы су астында тұрып, зерттеу жүргізуге мүмкіндік беретін Vanguard суасты кешенін Флорида жағалауындағы Теннесси рифіне орнатты. Зертхана су бетінен 17 метр тереңдіктегі теңіз түбіне бекітілген. Компанияның мәліметінше, бұл АҚШ-та ашық мұхитқа соңғы 40 жылда салынған және орнатылған алғашқы жаңа адам мекендейтін суасты зертханасы, деп хабарлайды turkystan.kz Futurism-ге сілтеме жасап.
Vanguard төрт адамға арналған. Оның тұрғын бөлігінің ұзындығы 10,7 метр, ені шамамен 2,5 метр. Экипаж су бетіне шықпай-ақ бес күн немесе одан да ұзақ уақыт бойы мұхит түбінде тұрып, жұмыс істей алады.
Кешеннің ішінде ұйықтайтын орындар, жұмыс және демалыс аймағы, шағын ас үй, жуынатын бөлме және ғылыми зерттеулер жүргізуге арналған кеңістік қарастырылған. Сондай-ақ сүңгуірлер тікелей мұхитқа шыға алатын арнайы moon pool, яғни түбі ашық шлюз бар.
Vanguard-тың үстіндегі су бетінде жартылай автономды арнайы буй орналасқан. Ол зертханаға тыныс алуға қажетті газды, электр қуатын және байланыс жүйесін жеткізеді. Экипаж сыртқы әлеммен осы жүйе арқылы байланысып, деректерді интернетпен жібере алады.
Суасты үйінің ішіндегі қысым қоршаған судағы қысыммен теңестіріледі. Бұл акванавтарға әр сүңгуден кейін су бетіне қайтып, қайта-қайта декомпрессиядан өтпей, бір тереңдікте ұзақ уақыт жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Кешен кәдімгі сүңгуір қоңырауы секілді әр миссия сайын көтеріліп-түсірілмейді, теңіз түбіндегі іргетасқа тұрақты бекітілген.
DEEP компаниясының айтуынша, мұндай жүйенің ғылым үшін басты артықшылығы – зерттеушілердің су астында өткізетін уақытын бірнеше есе арттыру.
Кәдімгі сүңгу кезінде ғалымның белгілі бір тереңдікте жұмыс істеу уақыты шектеулі. Ол зерттеу орнына жетіп, жұмысын аяқтаған соң қауіпсіздік талаптарына сәйкес қайта көтерілуі керек. Ал Vanguard-та тұратын мамандар бір нысанды бірнеше күн бойы үздіксіз бақылап, тәуліктің әр уақытындағы өзгерістерді тіркей алады.
Бұл әсіресе маржан рифтерінің жағдайын зерттеу, судың сапасын бақылау, маржан ағарту үдерісін қадағалау, климат өзгерісінің әсерін өлшеу және теңіз жануарларының мінез-құлқын бақылау үшін маңызды.
Vanguard Флорида-Кис ұлттық теңіз қорығындағы Теннесси рифінің маңына әдейі орналастырылған. Кешеннің іргетасы тірі маржандарға зиян келтірмеу үшін құмды аумаққа орнатылды. Оның жанында таяз рифтермен қатар тереңірек орналасқан экожүйелер де бар.
Флорида штаты Vanguard базасында ғылыми зерттеулер жүргізуге 935 мың доллар бөлді. Бағдарлама аясында алты зерттеу тобына дейін қолдау көрсету жоспарланып отыр. Әр команда суасты кешенінде бес күндік ғылыми миссия өткізе алады.
Бір миссия кезінде Vanguard-та екі ғалым және екі техникалық маман тұрады. DEEP мәліметінше, мұндай жағдайда зерттеушілер кәдімгі су бетінен жасалатын сүңгулермен салыстырғанда мұхит түбінде шамамен он есе көп уақыт жұмыс істей алады.
Таңдалған әр зерттеу тобына жобасын жүзеге асыру үшін 50 мың долларға дейін тікелей грант беріледі. Ол зерттеушілердің жұмысына, студенттік стипендияларға, арнайы жабдық пен материалдарға және экспедициялық сапар шығындарына жұмсалуы мүмкін. Бұған қоса мамандарға дайындық, медициналық тексеру және суасты операцияларын жүргізуге қажетті техникалық қолдау көрсетіледі.
Алайда конкурс кез келген елдің ғалымдары үшін ашық емес. Қазіргі бағдарламаға Флоридадағы мемлекеттік және жекеменшік университеттер, колледждер мен аккредиттелген зерттеу мекемелері ғана қатыса алады. Алғашқы ғылыми миссиялар 2026 жылғы қарашадан 2027 жылғы маусымға дейін жоспарланған.
Зерттеу жобалары екі негізгі бағыттың бірін қамтуы тиіс. Біріншісі – маржан рифтерін қалпына келтіру және ұзақ мерзімді экологиялық мониторинг. Екіншісі – адам мен автономды технологиялардың бірлескен жұмысы. Бұл бағытта суасты роботтары, қашықтан басқарылатын аппараттар, сенсорлар және байланыс жүйелерін зерттеу көзделген.
Vanguard – DEEP компаниясының түпкі жобасы емес. Ол әлдеқайда ауқымды Sentinel жүйесін сынауға арналған тәжірибелік платформа саналады. Компания болашақта ғалымдар мен басқа мамандар апталап, тіпті одан да ұзақ уақыт тұра алатын модульдік суасты кешендерін жасауды жоспарлап отыр.
Дегенмен Vanguard-ты «мұхит түбіндегі алғашқы үй» деп атау дұрыс емес. Адамдар тұратын суасты зертханалары өткен ғасырдың өзінде болған. Мысалы, Флоридада Aquarius Reef Base бірнеше онжылдық бойы ғылыми зерттеулер үшін пайдаланылды.
Vanguard-тың ерекшелігі басқа: бұл соңғы 40 жылда АҚШ-та жаңадан жасалып, ашық теңізге орнатылған алғашқы осындай кешен. Ол әр экспедициядан кейін су бетіне шығарылмайды және ғалымдарға бір зерттеу аймағында бірнеше күн үздіксіз өмір сүріп, жұмыс істеуге арналған.
Егер жоба өзін ақтаса, суасты зертханалары теңізді бірнеше сағаттық сүңгумен емес, ұзақ мерзімді бақылау арқылы зерттеуге жол ашуы мүмкін. Бұл әсіресе климаттың өзгеруі салдарынан тез өзгеріп жатқан маржан рифтерін бақылауда маңызды болмақ.